Ευθύμιος Λέκκας: «Η κλιματική κρίση δεν είναι άλλοθι» – Νέα φαινόμενα, νέες λύσεις για πυρκαγιές και πλημμύρες

Την ανάγκη αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο η Πολιτεία αντιμετωπίζει τις φυσικές καταστροφές, με έμφαση στην πρόληψη και στην προσαρμογή στα νέα δεδομένα που δημιουργεί η κλιματική κρίση, υπογραμμίζει ο καθηγητής Φυσικών Καταστροφών και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας, Ευθύμιος Λέκκας.

Με αφορμή τα ακραία φαινόμενα που εκδηλώθηκαν στη Μάνη, αλλά και τις καταστροφικές πυρκαγιές στη νότια Κρήτη, ο κ. Λέκκας μίλησε για τις υψηλές βροχοπτώσεις, τους ισχυρούς ανέμους, το ανάγλυφο που επηρεάζει την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς, αλλά και τα έργα που απαιτούνται μετά τις φωτιές για την αντιμετώπιση πλημμυρών και διαβρώσεων.

140 χιλιοστά βροχής σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα

Αναφερόμενος στην έντονη καταιγίδα που έπληξε την Ανατολική Μάνη, ο καθηγητής εξήγησε ότι καταγράφηκαν ιδιαίτερα υψηλές βροχοπτώσεις, οι οποίες σε ορισμένα σημεία πιθανότατα έφτασαν τα 140 χιλιοστά.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, ήταν ότι οι μεγάλες ποσότητες νερού έπεσαν μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, με αποτέλεσμα οι μικρές λεκάνες απορροής της περιοχής να μην μπορέσουν να ανταποκριθούν.

Παρά το γεγονός ότι στην περιοχή υπάρχουν πετρώματα και μάρμαρα που μπορούν να διευκολύνουν την απορρόφηση του νερού προς το υπέδαφος, οι μικρές λεκάνες απορροής δεν ήταν σε θέση να διαχειριστούν τόσο μεγάλες ποσότητες νερού.

Πρόκειται, όπως εξήγησε, για μικρά ρέματα που καταλήγουν σε μικρές παραλίες, όπου κατά τους θερινούς μήνες υπάρχει έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα.

Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι η προσοχή θα πρέπει πλέον να στραφεί στις μικρές λεκάνες απορροής σε ολόκληρη την Ελλάδα, προκειμένου να μελετηθούν οι παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν στην εκδήλωση τόσο ισχυρών φαινομένων.

«Έχουμε να κάνουμε με μια εξελισσόμενη κλιματική κρίση»

Ο Ευθύμιος Λέκκας χαρακτήρισε την κλιματική κρίση μια πραγματικότητα που ήδη βιώνουμε και η οποία οδηγεί σε φαινόμενα που μεταβάλλονται τόσο ως προς τη συχνότητα όσο και ως προς την ένταση και τις περιοχές που πλήττουν.

«Δεν είναι δικαιολογία. Κλιματική κρίση τη βιώνουμε ουσιαστικά και βεβαίως δεν αποτελεί άλλοθι», τόνισε.

Όπως εξήγησε, οι επιστήμονες και οι αρμόδιοι φορείς βρίσκονται σε διαρκή προσπάθεια προκειμένου να κατανοήσουν τα νέα χαρακτηριστικά των φαινομένων και να προτείνουν λύσεις που θα επιτρέψουν την αποτελεσματικότερη διαχείρισή τους.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι φυσικές καταστροφές δείχνουν αφενός τα όρια της ανθρώπινης παρέμβασης, αφετέρου όμως υποδεικνύουν τι πρέπει να αλλάξει στον σχεδιασμό και στην πρόληψη.

Οι ισχυροί άνεμοι και το ανάγλυφο επιδείνωσαν την πυρκαγιά στην Κρήτη

Για τις πυρκαγιές στη νότια Κρήτη, ο κ. Λέκκας σημείωσε ότι οι πολύ ισχυροί άνεμοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξή τους, όμως καθοριστική ήταν και η μορφολογία του εδάφους.

Ειδικά στις περιοχές με τα μεγάλα φαράγγια, τις έντονες υψομετρικές μεταβολές και τις γεωλογικές ασυνέχειες, η φωτιά μπορούσε να αναπτυχθεί με ιδιαίτερα δύσκολο τρόπο για τις δυνάμεις πυρόσβεσης.

Όπως ανέφερε, τα χαρακτηριστικά του ανάγλυφου έπαιξαν «καταλυτικό ρόλο» στην ανάπτυξη της φωτιάς σε συγκεκριμένα σημεία, δημιουργώντας ένα φαινόμενο το οποίο ήταν εξαιρετικά δύσκολο να περιοριστεί.

Οι ισχυρές ριπές των ανέμων, μάλιστα, έχουν μετατρέψει πολλές περιοχές σε ζώνες πολύ υψηλού κινδύνου για την εκδήλωση και την εξάπλωση πυρκαγιών.

«Πρέπει να αλλάξουμε νοοτροπία» στα αντιδιαβρωτικά έργα

Μετά τις πυρκαγιές, ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα είναι η πρόληψη πλημμυρών, κατολισθήσεων και διάβρωσης.

Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι δεν αρκεί να κατασκευάζονται έργα χωρίς προηγουμένως να έχει μελετηθεί η μορφολογία και η γεωλογική δομή κάθε περιοχής.

Όπως είπε, δεν είναι σωστό να αντιμετωπίζεται μια ολόκληρη καμένη έκταση με τον ίδιο τρόπο. Απαιτούνται εξειδικευμένες μελέτες σε μικρή κλίμακα, οι οποίες θα εντοπίζουν τα σημεία στα οποία υπάρχει πραγματικός κίνδυνος και θα καθορίζουν τις κατάλληλες παρεμβάσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η γεωλογική δομή, η ευκολία διάβρωσης των γεωλογικών σχηματισμών, οι κατολισθήσεις, οι λασπορροές και οι ροές φερτών υλικών.

«Πρέπει να αλλάξουμε νοοτροπία», τόνισε ο κ. Λέκκας, εξηγώντας ότι τα έργα πρέπει να γίνονται στοχευμένα και όχι οριζόντια σε ολόκληρες περιοχές.

Η υπογειοποίηση των καλωδίων και η ανθεκτικότητα των δικτύων

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο ζήτημα των πυρκαγιών που ενδέχεται να συνδέονται με σπινθήρες από δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο κ. Λέκκας ανέφερε ότι υπάρχει συνεργασία με τον ΔΕΔΔΗΕ και ότι πριν από περίπου τρεις μήνες πραγματοποιήθηκε μεγάλη άσκηση για τη διαχείριση αντίστοιχων φαινομένων.

Ωστόσο, σημείωσε ότι η υπογειοποίηση των δικτύων δεν αποτελεί από μόνη της λύση για όλα τα προβλήματα.

«Η υπογειοποίηση δεν είναι πανάκεια», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ιδιαίτερα δαπανηρή διαδικασία και ότι δεν είναι εύκολο να υπογειοποιηθεί το σύνολο των κύριων δικτύων.

Αντί για μια μονοδιάστατη προσέγγιση, όπως εξήγησε, απαιτείται συνολική μελέτη της ανθεκτικότητας των δικτύων, ώστε να μπορούν να λειτουργούν με μεγαλύτερη ασφάλεια ακόμη και υπό ακραίες συνθήκες.

«Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τα φαινόμενα όπως στο παρελθόν»

Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι οι νέες συνθήκες επιβάλλουν διαφορετικό σχεδιασμό, τόσο στην πρόληψη των πυρκαγιών όσο και στην αντιμετώπιση των πλημμυρών που μπορεί να ακολουθήσουν.

Στόχος, όπως είπε, είναι πρώτα να κατανοείται με ακρίβεια ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσεται κάθε φαινόμενο και στη συνέχεια να προτείνονται στην Πολιτεία οι κατάλληλες λύσεις και στους επιχειρησιακούς φορείς τα αντίστοιχα σχέδια δράσης.

«Είμαστε σε μία διαρκή διαδικασία έτσι ώστε να ανιχνεύσουμε πρώτα τι γίνεται και στη συνέχεια να προτείνουμε στην Πολιτεία λύσεις και βέβαια στους επιχειρησιακούς φορείς τα κατάλληλα σχέδια», σημείωσε.

Για τον κ. Λέκκα, το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση της καταστροφής όταν αυτή εκδηλώνεται, αλλά η δημιουργία μιας νέας κουλτούρας πρόληψης και ανθεκτικότητας, προσαρμοσμένης στα ολοένα πιο σύνθετα φυσικά φαινόμενα.