Mπορεί να μην αποτελεί είδηση πλέον η αναφορά στο δημιουργικό ρόλο των Μικρασιατών προσφύγων και στην αθλητική αναγέννηση της χώρας μας, αλλά σίγουρα αποτελεί αναγκαιότητα ως προς την υπενθύμιση της πορείας αυτής, σε εποχές άκρατης εμπορευματοποίησης του αθλητισμού.
Γιατί οι δυσκολίες μέσα από τις οποίες ξεπήδησε η αθλητική φλόγα, δείχνουν τη συλλογική διάθεση για βελτίωση της ζωής σε όλα τα επίπεδα και είναι απόδειξη μαχητικού πνεύματος, που οι δυσκολίες δεν το βάζουν κάτω, αλλά το κάνουν πιο δυνατό.
Συνεπώς τα 100 χρόνια από την ίδρυση του Απόλλωνα Καλαμαριάς, δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητα.
Η Καλαμαριά είχε αρχίσει να υποδέχεται πρόσφυγες και πριν το μεγάλο ξεριζωμό του 1922, από το 1919 και τη γενοκτονία των Ποντίων και συνέχισε και μετά το 1922 με τις ανταλλαγές πληθυσμών.
Όπως έχει καταγραφεί και σε άλλες περιπτώσεις, σύλλογοι που προϋπήρχαν στη Μικρά Ασία, άλλοι επαναδραστηριοποιήθηκαν στις νέες πατρίδες και άλλοι ιδρύθηκαν εξ αρχής φέροντας το όνομα του προγενέστερου που υπήρχε στη Μικρά Ασία.
Ενδεικτικά αναφέρουμε τον Φωστήρα που υπήρχε στην Κωνσταντινούπολη, όπως και τα Ταταύλα και η Πέρα Κλούμπ, στα Σώκια ο Ιωνικός Αστέρας πριν επανιδρυθεί στον προσφυγικό συνοικισμό της Θήβας και άλλοι πολλοί, που έδωσαν τα ονόματά τους σε νέες προσπάθειες επί εδάφους της ελληνικής επικράτειας.
Στο βιβλίο του Γιώργου Βιβιλάκη Απόλλων – Ομάδα Καρδιάς, καταγράφεται η ενδιαφέρουσα πληροφορία, βασισμένη στον Τύπο της εποχής και σε μαρτυρίες, ότι σύλλογος μουσικογυμναστικός με το όνομα Απόλλων υπήρχε από το 1910 στην Τραπεζούντα, με πρόεδρο τον καπνέμπορο Λάζαρο Καλαφατίδη.
Στην Καλαμαριά ο Απόλλωνας ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 1926 και συνεχίζοντας την πλούσια πολιτιστική-αθλητική κουλτούρα των Μικρασιατών, είχε μαντολινάτα ανδρών και γυναικών και τμήμα κιθάρας, παράλληλα με το ποδόσφαιρο, τον στίβο και το βόλεϊ. Μουσικογυμναστικός λοιπόν και πάλι.
Την πρώτη διοίκηση αποτελούσαν οι: Πρόεδρος: Εμμανουήλ Μαγιόπουλος (Ελαιοχρωματιστής και κατόπιν ιερέας), Αντιπρόεδρος: Κωνσταντίνος Θεοδωρίδης (Καθηγητής), Γενικός Γραμματέας: Γεώργιος Αργυράκος (Δημόσιος Υπάλληλος), Ταμίας: Πλούτων Αγαθόπουλος (Καφεπώλης), Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου: Θεόδωρος Μάνος (Δικαστικός), Χαράλαμπος Οδοντόπουλος (Επιχειρηματίας), Κωνσταντίνος Σαββαΐδης (Επιχειρηματίας).
Χρώματα ήταν το κόκκινο που συμβόλιζε το αίμα των προσφύγων που σφαγιάσθηκαν και το μαύρο ως ένδειξη πένθους για τις πατρίδες που χάθηκαν.
Μόλις ένα χρόνο μετά την ίδρυσή του, το 1927 ο Απόλλων έγινε μέλος της ένωσης των ποδοσφαιρικών σωματείων Μακεδονίας και συμμετείχε για πρώτη φορά στο Πρωτάθλημα Γ’ Κατηγορίας Θεσσαλονίκης, το οποίο κατέκτησε το 1928.
Με ρίζα σε μία περιοχή όπου οι συνθήκες είχαν δημιουργήσει τα «Απολυμαντήρια» της Καλαμαριάς, τόπος καραντίνας για χιλιάδες ταλαιπωρημένους πρόσφυγες (κούρεμα, κλίβανος για τα ρούχα, αποπαρασίτωση, κλπ) ήταν αναπόφευκτο ο Απόλλωνας να λειτουργήσει και στον τομέα της αλληλεγγύης, διαθέτοντας οργανωμένο τμήμα εθελοντών που στήριζε τους πιο αδύναμους της περιοχής με τρόφιμα, φάρμακα και νερό.
Ο πόλεμος και η κατοχή δοκίμασαν σκληρά και την περιοχή, με τα εγκλήματα που έγιναν στη διάρκεια του Μπλόκου της Καλαμαριάς, αλλά ο Απόλλων κατάφερε να σταθεί στα πόδια του και να επαναλειτουργήσει στη μεταπολεμική περίοδο. Υπήρξαν σύλλογοι ου δεν το κατάφεραν γι αυτό και η εξέλιξη αυτή δείχνει τις αντοχές των Ποντίων της περιοχής.
Σπάνιας έμπνευσης ήταν το σύνθημα των φίλων της ομάδας «Ο Απόλλων περιέχει δηλητήριον φοβερόν», ενώ οι μεγάλες νίκες συχνά συνοδεύονταν με πανηγυρισμούς υπό τους ήχους του κεμεντζέ και χορούς, αλλά και φωταψίες στην Καλαμαριά.
O Απόλλωνας πάντα αντιμετώπιζε ζητήματα από την αφαίμαξη αθλητών του από σωματεία και καταστάσεις έξω από τις γραμμές του γηπέδου. Θυμίζουμε ότι σε αφιέρωμα που είχαμε κάνει σε μία εμβληματική του μορφή τον Κώστα Λιάρο, που με πιέσεις στρατιωτικών στη μετεμφυλιακή περίοδο μεταγράφηκε (όντας φαντάρος στη Μακρόνησο) στον Εθνικό Πειραιώς, γράφαμε: «Mε τα πολλά κατάφερε αφού διαμαρτυρήθηκε έντονα να σβήσει την τιμωρία του και τελικά να επιστρέψει στον Απόλλωνα Καλαμαριάς, (1951-1955). Όμως δεν ήταν τόσο απλή η επιστροφή του στον Απόλλωνα Καλαμαριάς.
Το ζήτημα έφτασε στον Άρειο Πάγο. Υπάρχουν στο αρχείο δημοσιεύματα από εφημερίδες της εποχής με το ιστορικό και τις παρεμβάσεις Υπουργών. Ήταν αθλητής ερασιτέχνης, αγαπούσε την ομάδα του και την πόλη του.
«Τιμούσε τη φανέλα του», όπως ο ίδιος έλεγε. Οι φίλαθλοι του Απόλλωνα αγαπούσαν τον «Καρβουνιάρη» επειδή γνώριζαν ότι πάντα έδινε το 100% για την ομάδα του. Στο δικό του δεδικασμένο στηρίχθηκε η υπόθεση επιστροφής του Κούδα στον ΠΑΟΚ».
O Aπόλλωνας «θήτευσε» σε όλες τις εθνικές κατηγορίες στο ποδόσφαιρο ενώ διαθέτει και άλλα τμήματα, όπως: Μπάσκετ ανδρών, Μπάσκετ γυναικών, Βόλεϊ Ανδρών, Βόλεϊ Γυναικών, Ακαδημία Βόλεϊ, Κολύμβηση, Στίβος, Πινγκ-Πονγκ.
Λίγα χρόνια πριν, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον μεγάλο πανελλαδικό κύκλο των εκδηλώσεων που είχαν γίνει, δεν μπορούσε παρά να γίνει αναφορά στον Απόλλωνα ως τέκνο της μικρασιατικής προσφυγιάς. Όπως έγραφε τότε ο «Πολίτης Καλαμαριάς» έκδοση του Δήμου Καλαμαριάς Απρίλιος 2022 τεύχος 80: «Συμπληρώθηκαν φέτος 96 χρόνια από την ίδρυση του ιστορικού Απόλλωνα Καλαμαριάς.
Στις 24 Ιανουαρίου του 1926 οι Πόντιοι πρόσφυγες που έμεναν εδώ, αποφάσισαν να δημιουργήσουν την ομάδα και να συνδέσουν το όνομα και την ιστορία με την Καλαμαριά και την προσφυγιά, με στόχο την συνδρομή μέσω των αγωνιστικών του τμημάτων στην αθλητική ζωή της πόλης αλλά και της χώρας. Με τα χρόνια, ο Απόλλωνας έγινε ο εκφραστής του ποντιακού ελληνισμού, σε όλη την επικράτεια και έζησε μεγάλες στιγμές».
Επίσης ο τότε Δήμαρχος Καλαμαριάς Γιάννης Δαρδαμανέλης, είχε επισημάνει πως: «Οι Πόντιοι Καλαμαριώτες είναι ταυτισμένοι με τον Απόλλωνα Καλαμαριάς. Όλα αυτά τα χρόνια έχουμε καμαρώσει τα παιδιά μας στις αθλητικές ακαδημίες του, σχεδόν σε όλα τα αθλήματα. Είμαστε περήφανοι που στην πόλη μας δραστηριοποιείται μια τέτοια ιστορική ομάδα και ιδιαίτερα συγκινημένοι, καθώς φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από την έλευση των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή».
Χ. Αράπογλου: Ο «Απόλλων Καλαμαριάς» ως μνήμη, ταυτότητα και μέλλον
Σε δήλωσή της στο www.ertnews.gr η Χρύσα Αράπογλου Δήμαρχος Καλαμαριάς, αναφέρει:
«Τα 100 χρόνια ζωής του Απόλλωνα Καλαμαριάς δεν είναι απλώς μια ιστορική επέτειος. Είναι μια βαθιά ανθρώπινη διαδρομή, άρρηκτα δεμένη με την ίδια την ιστορία της Καλαμαριάς. Είναι η διαδρομή μιας πόλης που γεννήθηκε μέσα από τον ξεριζωμό και κατάφερε να σταθεί όρθια, να δημιουργήσει και να μετατρέψει τον πόνο σε συλλογική δύναμη.
Ο Απόλλων ιδρύθηκε το 1926 από πρόσφυγες του Πόντου και της Μικράς Ασίας, ανθρώπους που έχασαν πατρίδες αλλά δεν έχασαν τη μνήμη τους. Μέσα σε χαμόσπιτα, παράγκες και υποτυπώδεις συνθήκες ζωής, γεννήθηκε η ανάγκη για κάτι που θα τους ένωνε, θα τους έδινε φωνή και προοπτική. Έτσι, πριν ακόμη ο αθλητισμός πάρει κεντρικό ρόλο, ο Απόλλων υπήρξε χώρος πολιτισμού, μουσικής και συλλογικής έκφρασης. Ένα καταφύγιο αξιοπρέπειας.
Τα χρώματα της κοκκινόμαυρης φανέλας δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Το κόκκινο, σύμβολο του αίματος και της θυσίας. Το μαύρο, σύμβολο του πένθους και της μνήμης για τις χαμένες πατρίδες. Είναι τα χρώματα που φόρεσε η Καλαμαριά στις χαρές και τις λύπες της, χρώματα που ακόμη και σήμερα συγκινούν και ενώνουν γενιές.
Ο Απόλλων δεν υπήρξε ποτέ μόνο μια ποδοσφαιρική ομάδα. Υπήρξε κοινωνικός πυλώνας. Στήριξε τους πιο αδύναμους, οργάνωσε εθελοντικές δράσεις, αποτέλεσε χώρο συνάντησης σε μια περιοχή χωρίς τις στοιχειώδεις βασικές υποδομές. Στη σκιά των Απολυμαντηρίων, εκεί όπου χιλιάδες πρόσφυγες πέρασαν τη δοκιμασία της καραντίνας, ο Απόλλων διαμόρφωνε χαρακτήρες, ήθος και συλλογική συνείδηση.
Στις κερκίδες, αλλά και έξω από τα γήπεδα, γεννήθηκε μια μοναδική σχέση της ομάδας με την πόλη. Τα γλέντια με την κεμεντζέ, οι φωταψίες μετά από μεγάλες νίκες, το πρωτότυπο σύνθημα «Ο Απόλλων περιέχει δηλητήριον φοβερόν» ήταν εκφράσεις ταυτότητας. Και αυτή η ταυτότητα συνεχίζει να εκφράζεται μέχρι σήμερα.
Στα 100 χρόνια της πορείας του, ο Απόλλων ανέδειξε σπουδαίους αθλητές, έζησε μεγάλες στιγμές, πέρασε από όλες τις εθνικές κατηγορίες και ανέπτυξε πλήθος αθλητικών και πολιτιστικών τμημάτων. Όμως το σημαντικότερο στοιχείο της διαχρονικής του παρουσίας δεν είναι οι τίτλοι ή οι κατηγορίες. Είναι η βαθιά του ρίζα στην κοινωνία της Καλαμαριάς. Η σταθερή του παρουσία ως χώρος αξιών, μνήμης και κοινωνικής συνοχής.
Σήμερα, έναν αιώνα μετά, ο Απόλλων εξακολουθεί να εμπνέει τα παιδιά που γεμίζουν τις ακαδημίες του, να καλλιεργεί τον σεβασμό, την αλληλεγγύη και την αγωνιστικότητα. Ως Δήμαρχος Καλαμαριάς, αισθάνομαι βαθύ σεβασμό για αυτήν τη διαδρομή και θεωρώ αυτονόητη τη στήριξη του Δήμου στον ιστορικό σύλλογο που φέρει το όνομα και την ψυχή της πόλης μας.
Κοιτώντας προς τον επόμενο αιώνα, με σεβασμό στο παρελθόν και πίστη στις αξίες μας, ευχόμαστε ο Απόλλων να συνεχίσει να ενώνει, να εμπνέει και να αποτελεί φάρο πολιτισμού και αθλητισμού. Να συνεχίσει να είναι, όπως υπήρξε πάντα, η καρδιά της Καλαμαριάς.
Χρόνια πολλά στον Απόλλωνα Καλαμαριάς.
Χρόνια πολλά στην πόλη μας».
Τα τελευταία χρόνια, όπως αρκετοί σύλλογοι, ο Απόλλωνας λειτουργεί υπό το βάρος των οικονομικών πιέσεων που δημιουργεί το επαγγελματικό περιβάλλον στον αθλητισμό, αλλά έχοντας βαθιά κοινωνική ρίζα, συνεχίζει παράλληλα με το αθλητικό του έργο, να λειτουργεί και σαν σημείο ιστορικής αναφοράς και αυτό είναι που δίνει το δικαίωμα στην Καλαμαριά να υπερηφανεύεται, ότι οι κόποι και οι θυσίες των γενεών που πέρασαν και «έτρεξαν» τον Απόλλωνα σε όλες τις φάσεις της ιστορίας του, δεν πήγαν χαμένοι.
Έρευνα: Νάσος Μπράτσος
Υ.Γ. ευχαριστούμε το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού για την παραχώρηση της κεντρικής φωτο του Απόλλωνα Πόντου, που αρχικά χρησιμοποιήθηκε σε αφιέρωμα το 2022 για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Από 1η Ιανουαρίου 2024, έχει πάψει να υφίσταται ως ΝΠΔΔ και έχει ενταχθεί πλέον στον κεντρικό κορμό του Δήμου Καλαμαριάς, ως τμήμα της νεοσύστατης Αντιδημαρχίας Ανάδειξης της Προσφυγικής Ταυτότητας της Καλαμαριάς, διατηρώντας πλήρως τους αρχικούς του σκοπούς.
Διαβάστε στο www.ertnews.gr: Τα «απολυμαντήρια» της Καλαμαριάς και οι Μικρασιάτες πρόσφυγες
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
