«Νοητικό φορτίο»: Πώς η αόρατη εργασία εξαντλεί τις γυναίκες

Το «νοητικό φορτίο» της οικογενειακής καθημερινότητας εξακολουθεί να επιβαρύνει σε δυσανάλογο βαθμό τις γυναίκες, και ιδιαίτερα τις μητέρες. Από τις σχολικές υποχρεώσεις και τα ραντεβού μέχρι τις καθημερινές ανάγκες του σπιτιού, το λεγόμενο «νοητικό φορτίο» είναι μια αόρατη εργασία που δεν σταματά ποτέ.

«Το μυαλό μου είναι πάντα γεμάτο», λέει η μητέρα τριών παιδιών, Στέισι Ματίας. «Πέφτω για ύπνο με μια νοητή λίστα υποχρεώσεων».

Το «νοητικό φορτίο» περιλαμβάνει τον προγραμματισμό και την οργάνωση των καθημερινών υποχρεώσεων: από τις σχολικές εκδρομές και τις ενημερώσεις στις ομάδες γονέων στο WhatsApp μέχρι τον εντοπισμό των αναγκών του σπιτιού, την παρακολούθηση του ύπνου των παιδιών και τον προγραμματισμό των ιατρικών τους ραντεβού.

Σύμφωνα με μελέτες, στα ετεροφυλόφιλα ζευγάρια, οι γυναίκες εξακολουθούν να επωμίζονται μεγάλο μέρος των οικιακών εργασιών. Κάθε οικογένεια βέβαια λειτουργεί διαφορετικά, ωστόσο οι έρευνες καταγράφουν ένα σταθερό μοτίβο.

Γιατί το βάρος παραμένει άνισα κατανεμημένο

Σε έρευνα για το νοητικό φορτίο, στην οποία συμμετείχαν 3.000 γονείς στις ΗΠΑ, ακαδημαϊκοί από το Πανεπιστήμιο του Μπαθ στη Βρετανία και το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης στην Αυστραλία, διαπίστωσαν  ότι οι μητέρες αναλάμβαναν το 71% των οικιακών εργασιών που απαιτούσαν νοητική προσπάθεια, όπως το να θυμούνται πότε πρέπει να πλυθούν τα σεντόνια και οι πετσέτες ή μέχρι πότε πρέπει να καταναλωθούν τα τρόφιμα στο ψυγείο.

Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι πατεράδες αναλάμβαναν πολλές από τις εργασίες που οι ερευνητές χαρακτήρισαν «επεισοδιακές» — εκείνες που συμβαίνουν λιγότερο συχνά, όπως το να θυμούνται πότε πρέπει να γίνει το σέρβις του αυτοκινήτου.

Η καθηγήτρια Λία Ρουπάινερ, από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, χαρακτηρίζει το νοητικό φορτίο «αόρατο, διαρκές και χωρίς όρια».

Το θέμα αυτό συζητείται όλο και περισσότερο σε διαδικτυακές κοινότητες στο Reddit και στο Mumsnet, όπου γυναίκες αναζητούν τρόπους να εξηγήσουν στους συντρόφους τους γιατί η εξάντληση δεν προέρχεται απλώς από τον αριθμό των εργασιών που κάνουν, αλλά από το γεγονός ότι αισθάνονται υπεύθυνες για το σύνολο της οργάνωσης του σπιτιού.

Η Σοφία, 35 ετών, μητέρα τριών παιδιών, πληρώνει για τις σχολικές εκδρομές και διαχειρίζεται τις παραγγελίες για τα γεύματα μέσω της εφαρμογής του σχολείου. Ο σύζυγός της, όπως λέει, δεν έχει καν κατεβάσει την εφαρμογή.

Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειές της να του εξηγήσει τι σημαίνει νοητικό φορτίο, αισθάνεται ότι εκείνος αντιμετώπιζε τις συγκεκριμένες υποχρεώσεις ως «γρήγορες δουλειές».

«Είναι γρήγορες δουλειές αν πρέπει απλώς να κάνεις τη δουλειά», λέει. «Αλλά εγώ πρέπει να την προγραμματίσω, να την προβλέψω και να είμαι πάντα δέκα βήματα μπροστά».

Η αόρατη ευθύνη πίσω από κάθε εργασία

Ο Σαμ Μπέρι, υποδιευθυντής σχολείου και πατέρας δύο παιδιών στο Λονδίνο, λέει ότι όταν η σύζυγός του μίλησε για πρώτη φορά για το νοητικό φορτίο, ο ίδιος «δεν το καταλάβαινε πραγματικά» και ήταν «λίγο αμυντικός». Πίστευε ότι συμμετείχε ενεργά στη φροντίδα του παιδιού τους— του άλλαζε την πάνα, το τάιζε και αναλάμβανε διάφορες πρακτικές εργασίες. Ωστόσο, όπως συνειδητοποίησε αργότερα, ακόμη και όταν τη ρωτούσε τι μπορούσε να κάνει, της ανέθετε ουσιαστικά την ευθύνη να εντοπίσει και να οργανώσει όσα έπρεπε να γίνουν.

Χρειάστηκαν μήνες συζητήσεων για να καταλάβει ο Σαμ ότι το ζήτημα δεν ήταν μόνο η εκτέλεση μιας εργασίας, αλλά όλη η διαδικασία που προηγείται. Δεν αρκεί να μαγειρέψεις το δείπνο. Πρέπει να ξέρεις τι υπάρχει στο σπίτι, να σχεδιάσεις το γεύμα και να κάνεις τα ψώνια.

Η κλινική ψυχολόγος Νατάσα Γουάλας λέει ότι πολλές γυναίκες απευθύνονται σε εκείνη επειδή δυσκολεύονται να σταματήσουν να σκέφτονται τις διαρκείς υποχρεώσεις.

«Συχνά δεν υπάρχει ένας τεράστιος παράγοντας άγχους», λέει. «Είναι εκατοντάδες μικρές εκκρεμότητες που συσσωρεύονται, με αποτέλεσμα το μυαλό και το σώμα να αδυνατούν να χαλαρώσουν και να ηρεμήσουν».

Η παρατεταμένη αυτή κατάσταση μπορεί να προκαλέσει διαταραχές ύπνου, ευερεθιστότητα και έντονη κόπωση.

Επιπτώσεις και στην επαγγελματική ζωή

Η ειδικός σε θέματα ανατροφής Ανίτα Κλίαρ επισημαίνει ότι η γνωστική εξάντληση δεν περιορίζεται στο σπίτι. Μεταφέρεται και στον χώρο εργασίας και μπορεί να συμβάλει στην επαγγελματική εξουθένωση.

Έρευνες έχουν δείξει ότι όσο αυξάνονται τα εισοδήματα των ανδρών, μειώνεται η συμμετοχή τους τόσο στις οικιακές εργασίες. Στις γυναίκες, αντίθετα, η αύξηση του εισοδήματος συνδέεται με λιγότερες οικιακές εργασίες, αλλά όχι με αντίστοιχη μείωση του νοητικού φορτίου.

Για ορισμένες γυναίκες, η κατάσταση αυτή μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τις επαγγελματικές τους επιλογές, οδηγώντας τες σε μείωση του ωραρίου, επιβράδυνση της επαγγελματικής τους εξέλιξης ή ακόμη και αποχώρηση από την αγορά εργασίας.

«Η μείωση του οικιακού και νοητικού φορτίου αφήνει περισσότερο χώρο για συγκέντρωση και δημιουργικότητα στη δουλειά», σημειώνει η Κλίαρ.

Πώς μπορεί ένα ζευγάρι να μοιραστεί το νοητικό φορτίο

Η λύση, σύμφωνα με τους ειδικούς και τους γονείς που μίλησαν στο BBC, δεν είναι απαραίτητα να μοιράζονται όλες οι εργασίες αυστηρά 50/50. Σημασία έχει να αναλαμβάνει κάθε σύντροφος την πλήρη ευθύνη για συγκεκριμένες κατηγορίες εργασιών, από τον σχεδιασμό έως την ολοκλήρωσή τους, χωρίς να περιμένει υπενθυμίσεις.

Ένα κοινό ημερολόγιο μπορεί να βοηθήσει στον συντονισμό των υποχρεώσεων, ενώ τα τακτικά «check-in» επιτρέπουν στα ζευγάρια να επανεξετάζουν τι λειτουργεί και τι χρειάζεται αλλαγή. Εξίσου σημαντικό είναι να περιορίζονται οι περιττές υποχρεώσεις. Δεν χρειάζεται κάθε δραστηριότητα να οργανώνεται τέλεια ούτε κάθε μήνυμα σε μια ομάδα γονέων να απαιτεί άμεση απάντηση.

Το πρώτο βήμα, ωστόσο, είναι η επικοινωνία. Η αναγνώριση του αόρατου φορτίου μπορεί να βοηθήσει τα ζευγάρια να καταλάβουν ότι η ισότιμη κατανομή της οικογενειακής ευθύνης δεν αφορά μόνο το ποιος κάνει περισσότερα, αλλά και το ποιος σκέφτεται, προγραμματίζει και θυμάται όλα όσα πρέπει να γίνουν.

Πηγή: BBC