Live η εκδήλωση για τον Παγκόσμιο Εορτασμό Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας

Παρακολουθήστε σε απευθείας μετάδοση από το ertnews.gr την εκδήλωση για τον Παγκόσμιο Εορτασμό Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας. 

Την εκδήλωση χαιρέτησε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας , Κ. Τασούλας, ενώ θα μιλήσει ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης και θα υπάρξει συζήτηση του υπουργού Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτη με τον καθηγητή Γλωσσολογίας, Γ. Μπαμπινιώτη, με θέμα την ελληνική γλώσσα.

Την εκδήλωση, η οποία διοργανώνεται από το Υπουργείο Εξωτερικών, πραγματοποιείται στην Εθνική Βιβλιοθήκη Ελλάδας – Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και πλαισιώνεται από την ορχήστρα-χορωδία του Μουσικού Σχολείου Αλίμου.

«Η βαθύτερη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας ενδεχομένως να οδηγήσει σε ακόμα ισχυρότερες μορφές αναδυόμενης νοημοσύνης»

Στον χαιρετισμό του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας ανέφερε:

«Η γλώσσα τελικά είναι ταυτότητα. Η ελληνική γλώσσα σηματοδοτεί και νοηματοδοτεί το συλλογικό “είναι” και αυτό είναι πηγή υπερηφάνειας αλλά και ταπεινότητας και ευθύνης.

Πρέπει με ευθύνη και ταπεινότητα να προσεγγίζουμε την αλήθεια που ακούστηκε μόλις πριν, ότι υπάρχει μια αδιάσπαστη προφορική παράδοση της ελληνικής από τα ομηρικά χρόνια έως σήμερα. Κάτι που μετά τον πρωτοπόρο Αδαμάντιο Κοραή ανέδειξε με ενάργεια ο πατέρας της σύγχρονης γλωσσολογίας Γεώργιος Χατζιδάκις.

Η επίγνωση ότι ανήκουμε στην ίδια ομηρική οικογένεια δεν πρέπει να είναι αιτία για την ανάπτυξη εθνικιστικών ιδεολογικών υπερβολών. Πρέπει να είναι το εγερτήριο μήνυμα για να αναπτύσσουμε μια στέρεα εθνική αυτοπεποίθηση.

Δεν είναι λοιπόν η ελληνική μια από τις 2.700 περίπου γλώσσες του κόσμου, όπως έχει τονίσει ο εξέχων καθηγητής Γιώργος Μπαμπινιώτης, είναι η μόνη ευρωπαϊκή και ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που μιλιέται αδιάκοπα σαράντα αιώνες και η μόνη ευρωπαϊκή που γράφεται επί 3.500 χρόνια.

Γιατί είναι όμως αυτή η γλώσσα τόσο ξεχωριστή; Μήπως είναι ξεχωριστή γιατί καλλιεργήθηκε από κορυφαίες προσωπικότητες του πνεύματος, από τον Όμηρο ως τον Πλάτωνα και από τον Θουκυδίδη έως τον Ευριπίδη;
Ή μήπως είναι ξεχωριστή, ακριβώς επειδή διαθέτει ιδιότητες που επέτρεψαν σε αυτά τα κορυφαία πνεύματα να αγγίξουν πρωτοφανή ύψη στην αναζήτηση της αληθείας;

Κυρίες και κύριοι, γλώσσες μιλιούνταν πολλές από τα βάθη της προϊστορίας, στους προ Χριστού αιώνες, γλώσσες απλές με στοιχειώδεις κανόνες και ελάχιστες λέξεις μονοσύλλαβες ή δισύλλαβες, μιλιούνταν σε όλη τη σημερινή Ευρώπη.

Την ίδια ακριβώς περίοδο η ελληνική γλώσσα, ήδη σμιλεμένη και τελειοποιημένη μέσα από μια χιλιετία και πλέον μινωικού και μυκηναϊκού πολιτισμού, ταξίδεψε ως τις αποικίες, από την Οδησσό έως τις Συρακούσες κι από τη Μασσαλία ως την Κυρήνη. Είναι αυτή η ελληνική γλώσσα που σε όλον τον τότε γνωστό κόσμο ενεργοποίησε και αναδιαμορφώσε τις τοπικές γλώσσες και διαλέκτους.

Όχι μόνο λέξεις, όχι μόνο ρίζες αλλά και θεμελιώδεις κανόνες, μεταλαμπαδεύτηκαν στα πρώιμα λατινικά και από εκεί στα γαλλικά, στα ιταλικά, στα γερμανικά και προφανώς και στα αγγλικά.
Οι σημερινές μεγάλες ευρωπαϊκές γλώσσες έχουν κομμάτια του DNA τους κοινά με την ελληνική.
Κατά συνέπεια, η ελληνική γλώσσα δεν είναι μόνο η απόδειξη της ιστορικής συνείδησης και της ιστορικής συνέχειας των Ελλήνων, είναι επίσης απόδειξη του συνεχούς του δυτικού πολιτισμού, από την αρχαία Ελλάδα έως την σύγχρονη Δύση.

Μέσα στις δομές της γλώσσας ενυπάρχουν προσεγγίσεις του “άλλου” και του “κόσμου”, αποκρυσταλλώσεις της λογικής και της αρμονίας, εκφράσεις της επαγωγικότητας, της συμπληρωματικότητας, της αντιθετικότητας.

Η γλώσσα είναι κιβωτός όχι μόνο γνώσεων και νοημάτων, αλλά και των αθέατων δομών της πραγματικότητας. Γι’ αυτό ακριβώς η γλώσσα, ως ένας ζωντανός οργανισμός, πήρε και τη μορφή του θεάτρου ως μιας κοινωνικής τελετουργίας που ανατέμνει την ατομική και τη συλλογική ψυχή.
Έλαβε τη μορφή της ιστορίας ως μεθόδου αναστοχασμού των αντίρροπων δυνάμεων που εξυφαίνουν την εξέλιξη των πολιτισμών. Και πήρε τη μορφή της δημοκρατίας ως μηχανισμού αναζητήσεως της αλήθειας μέσα από τη σύνθεση των ποικίλων εκφράσεων της υποκειμενικότητας.

Η συνειδητοποίηση ότι η αλήθεια του καθενός μας είναι εξ’ ορισμού υποκειμενική, επιβάλλει το μέτρο.
Επιβάλλει την αυτοσυγκράτηση και την ταπεινότητα. Επιβάλλει τελικά την αναζήτηση της σύνθεσης και της συναίνεσης.

Για κάποιους η φωτιά που έδωσε ο Προμηθέας στους ανθρώπους δεν είναι δώρο κυριολεκτικό, δεν είναι η φωτιά δηλαδή. Η φωτιά σημαίνει το φως του Λόγου, είναι ο Διαφωτισμός μετά το σκοτάδι της άγνοιας. Στο δεύτερο επεισόδιο του Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου, λέει ο Προμηθέας.

«… και με των γραμμάτων τους συνδυασμούς βρήκα τη λέξη

μνήμη των πάντων και αρχιμαστόρισσα, μητέρα των Μουσών…»

Ο Προμηθέας «βρήκε τη λέξη, μνήμη των πάντων» και την έδωσε στους Έλληνες. Αυτή είναι η φλόγα.

Διότι ο ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός του γραπτού λόγου. Όλες οι κατακτήσεις της επιστήμης, της φιλοσοφίας, της ποίησης και του θεάτρου, διατυπώθηκαν γραπτώς, από τα έπη του Ομήρου έως τη διδασκαλία του Ευαγγελίου και των Πατέρων της Εκκλησίας.

Κάπου στα βάθη της ιστορίας επινοήθηκε ένα αλφάβητο λειτουργικό και ευέλικτο. Και από αυτό το ελληνικό αλφάβητο προήλθε αργότερα το λατινικό, εξέλιξη του δυτικού ελληνικού αλφαβήτου της Χαλκίδας, που σήμερα είναι το κυρίαρχο αλφάβητο στις δυτικές γλώσσες.

Είναι λάθος λοιπόν να λέμε ότι η ελληνική μιλιέται από λίγους. Μόνο επιφανειακά και ακουστικά μιλιέται από λίγους. Δομικά και σε βάθος μιλιέται από όλους, παντού σε όλη τη Δύση.

Κατά συνέπεια, έχουμε χρέος ιδίως εμείς οι Έλληνες να κατακτούμε ολοένα και πληρέστερα τη γνώση της αρχαίας ελληνικής μέσα στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Όπως επίσης δεν πρέπει να διστάσουμε να πούμε πόσο κοντόφθαλμες και εσφαλμένες είναι ορισμένες αποφάσεις, όπως εκείνη του Πανεπιστημίου Γέιλ προ ετών που κατήργησε την υποχρεωτικότητα της εκμάθησης αρχαίων ελληνικών ως προϋπόθεση για τις Κλασικές Σπουδές.

Κυρίες και κύριοι,

Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν επιτυχημένα πειράματα με τα λεγόμενα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (Large Language Models) που οδήγησαν στις επαναστατικές εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Τα πειράματα αυτά έδειξαν ότι η νοημοσύνη μοιάζει σαν να αναδύεται μέσα από τη θάλασσα της γλώσσας. Έδειξαν ότι η γλώσσα μοιάζει σαν να εμπεριέχει μέσα της αυτή την άπιαστη και μυστηριώδη ιδιότητα της νοημοσύνης. Σαν η γλώσσα η ίδια να είναι μια νοήμων οντότητα. Μια οντότητα που ενεργοποιείται και σε μη ανθρώπινες κατασκευές όταν η μεγάλη υπολογιστική δύναμη συναντήσει απέραντες εκτάσεις κειμένων και εντοπίσει μέσα σε αυτές τις θεμελιώδεις δομές του νοήματος.

Κι αν η νοημοσύνη αναδύεται μέσα από τη γλώσσα, όπως άλλωστε υπαινίσσεται ο μύθος του Προμηθέα, τότε η βαθύτερη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας ενδεχομένως να οδηγήσει σε ακόμα ισχυρότερες μορφές αναδυόμενης νοημοσύνης, τόσο στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης, όσο και στο πεδίο της φυσικής νοημοσύνης.

Νομίζω λοιπόν ότι δικαιώνεται πολλαπλώς η απόφαση της UNESCO να ανακηρύξει την 9η Φεβρουαρίου Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, σε μια ημέρα που συμπίπτει με την ημέρα της εκδημίας του εθνικού μας ποιητή, Διονυσίου Σολωμού. Πρόκειται για μια απόφαση που ελήφθη έπειτα από συστηματικές πρωτοβουλίες της ελληνικής κυβέρνησης, του υπουργείου Εξωτερικών και της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στην UNESCO και αξίζουν συγχαρητήρια σε όλους τους εμπλεκόμενους.

Κλείνοντας, θα έλεγα ότι για όλους τους παραπάνω λόγους είναι σημαντικό να γνωρίζει ο Έλληνας σε βάθος την ελληνική. Κυρίως όμως γιατί μόνο μέσα από την πληρέστερη γνώση της γλώσσας ενεργοποιείται στον μέγιστο βαθμό η γνωστική και κριτική μας ικανότητα, όποιο κι αν είναι το αντικείμενο που ασχολούμαστε.

Επομένως, αν πρέπει κάτι να κρατήσουμε από την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας είναι το εξής:

Αν θέλετε να γίνετε καλύτερος γιατρός, μάθετε καλύτερα ελληνικά.

Αν θέλετε να γίνετε καλύτερος μηχανικός, μάθετε καλύτερα ελληνικά.

Αν θέλετε να γίνετε καλύτερος μουσικός, μάθετε καλύτερα ελληνικά.

Κι αν θέλετε να υπάρχει η Ελλάδα στο διηνεκές, τότε ναι, μάθετε καλύτερα ελληνικά.

Σας ευχαριστώ».