Βόλος: Οι κινηματογράφοι του – Μια μνήμη που διασώζεται

Ο Γιάννης Κατσινάρης, μηχανικός κινηματογραφικών μηχανών θυμάται

Τριάντα τέσσερις κινηματογράφοι λειτούργησαν συνολικά στον Βόλο κατά τον 20ό αιώνα. Αίθουσες χειμερινές και θερινές, συνοικιακά σινεμά, κινηματοθέατρα στην παραλία και στις γειτονιές, χώροι που σήμερα δεν υπάρχουν πια. Την ιστορία τους δεν την καταγράφει ένας ιστορικός του πανεπιστημίου, αλλά ένας άνθρωπος της καμπίνας προβολής: ο Γιάννης Κατσινάρης, μηχανικός κινηματογραφικών μηχανών από το 1956 έως τα τέλη της δεκαετίας 1970–1980. Η αφήγησή του δεν είναι απλή απαρίθμηση ονομάτων. Είναι μια προσπάθεια διάσωσης μνήμης.

Η τέχνη της προβολής

Για να γίνει κάποιος χειριστής κινηματογράφου, έπρεπε να περάσει πέντε χρόνια μαθητείας: δύο ως μαθητευόμενος και τρία ως βοηθός, πριν δώσει εξετάσεις για την άδεια χειριστή. Όλα αποδεικνύονταν με ένσημα ΙΚΑ. Η δουλειά απαιτούσε τεχνική κατάρτιση και ψυχραιμία — ιδιαίτερα πριν το 1960, όταν οι ταινίες ήταν εύφλεκτες και στην καμπίνα βρίσκονταν υποχρεωτικά δύο άτομα, με πυροσβεστήρες σκόνης έτοιμους για κάθε ενδεχόμενο.

Ο ίδιος ξεκίνησε από τη «Φρύνη» στην οδό Ιωλκού. Εκεί, με εισιτήριο μία δραχμή, η μεγάλη οθόνη ήταν η πιο φθηνή και πιο μαζική μορφή ψυχαγωγίας.

Μια πόλη γεμάτη αίθουσες

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 λειτουργούσαν στον Βόλο οκτώ χειμερινοί και έντεκα θερινοί κινηματογράφοι. Το καλοκαίρι του 1968 ο αριθμός έφτασε τους 25. Συνολικά, στην πόλη λειτούργησαν 34 κινηματογράφοι.

Ανάμεσά τους:

• Το ιστορικό Αχίλλειον Βόλου (1928), που διασώθηκε το 1991 από κατεδάφιση και αγοράστηκε από τον Δήμο το 1998.
• Η Εξωραϊστική, που λειτουργεί από το 1930 και παραμένει μέχρι σήμερα ενεργή ως θερινός κινηματογράφος.
• Το «Ρεξ», κοσμικός θερινός κινηματογράφος που πρόβαλε ακόμη και ταινίες τριών διαστάσεων.
• Το «Λίντο» και το «Νέο Λίντο», που έφεραν ταινίες πρώτης προβολής.

Κάθε γειτονιά είχε το δικό της σινεμά. Ουρές σχηματίζονταν έξω από τα ταμεία. Οι θεατές πολλές φορές έβλεπαν το ίδιο έργο δύο φορές. Στις δραματικές σκηνές ακούγονταν λυγμοί· στα γουέστερν και στα πολεμικά, σιωπή και ένταση. Ο κινηματογράφος ήταν συλλογική εμπειρία.

Πέρα από τον Βόλο

Η άνθιση δεν περιοριζόταν στην πόλη. Τη δεκαετία 1960–70 λειτουργούσαν κινηματογράφοι στην Αγριά, στον Αλμυρό, στη Νέα Αγχίαλο, στη Σούρπη, στον Βελεστίνο, στον Ριζόμυλο, στην Αργαλαστή.

Στη Νέα Αγχίαλο, διαδοχικά λειτούργησαν το «Ελληνίς», το «Ρεξ», το «Αλεξ» και ο «Πύρασος». Στον Αλμυρό το «Κοσμικό» και το θερινό «Ρεξ» λειτουργούσαν ακόμη και με γεννήτρια ρεύματος. Στον Βελεστίνο ο «Κρίνος» και το «Κεντρικόν». Στην Αργαλαστή και σε χωριά του Πηλίου, φορητοί κινηματογράφοι έστηναν οθόνες σε καφενεία και πλατείες.

Η μνήμη του κινηματογράφου στη Μαγνησία είναι και μνήμη υπαίθριων προβολών, περιοδεύοντων μηχανών και ανθρώπων που ταξίδευαν με μπομπίνες από χωριό σε χωριό.

Οι άνθρωποι της μεγάλης οθόνης

Ο Γιάννης Κατσινάρης δεν παραλείπει να καταγράψει τα ονόματα των συναδέλφων του. Δεκάδες χειριστές κινηματογραφικών μηχανών εργάστηκαν στους κινηματογράφους του Βόλου, αποτελώντας έναν αθέατο αλλά κρίσιμο κρίκο της κινηματογραφικής ζωής της πόλης.

Η αφήγηση αγγίζει και μια σκοτεινή σελίδα της ιστορίας: την εκτέλεση τριών εργαζομένων το 1949, μετά από απόφαση του Έκτακτου Στρατοδικείου Λάρισας που συνεδρίασε στον Βόλο, στην υπόθεση του κινηματογράφου «Αχιλλείου». Η αναφορά, βασισμένη στο βιβλίο του Λεωνίδα Ντάσιου για την περίοδο 1940–1950, υπενθυμίζει ότι οι κινηματογράφοι δεν ήταν αποκομμένοι από τις πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις της εποχής.

Το τέλος μιας εποχής

Όπως στις ταινίες εμφανιζόταν το «Τέλος – The End – Fin», έτσι ήρθε και το τέλος των περισσότερων αιθουσών. Η τηλεόραση, η βιντεοκασέτα και οι νέες μορφές διασκέδασης μείωσαν δραστικά το κοινό. Πολλοί κινηματογράφοι κατεδαφίστηκαν και στη θέση τους υψώθηκαν πολυκατοικίες. Σήμερα, η κινηματογραφική εμπειρία στον Βόλο συνεχίζεται κυρίως μέσα από σύγχρονες πολυαίθουσες όπως τα Village Cinemas, ενώ η «Εξωραϊστική» κρατά ζωντανή την παράδοση του θερινού.

Μνήμη ως πράξη ευθύνης

Το έργο του Γιάννη Κατσινάρη δεν είναι απλώς νοσταλγία. Είναι τεκμηρίωση. Είναι η καταγραφή ονομάτων, διευθύνσεων, ιδιοκτητών, μηχανικών προβολής, τεχνικών λεπτομερειών και κοινωνικών συνθηκών. Είναι η προσπάθεια να μη χαθεί από τον χάρτη μια ολόκληρη πολιτιστική γεωγραφία.

Σε μια πόλη που υπήρξε «η πόλη με τους περισσότερους κινηματογράφους στην επαρχία», η μνήμη των αιθουσών δεν διασώζεται μόνο από τα κτίρια που έμειναν όρθια. Διασώζεται από ανθρώπους που έζησαν μέσα στο φως της μηχανής προβολής — και αποφάσισαν να γράψουν όσα είδαν, πριν σβήσει οριστικά το φως.