«100 Γιορντάνια» στην Αλεξανδρούπολη: Σπάνια έκθεση για το παραδοσιακό Θρακικό κόσμημα

Μια πρωτότυπη και σπάνια συλλογή παραδοσιακών χάντρινων κοσμημάτων παρουσιάζει ο Πολιτιστικός Σύλλογος Παραδοσιακών Χορών «Ο Έβρος», Αλεξανδρούπολης, φέρνοντας για πρώτη φορά το κοινό στο να δει από κοντά μια τόσο μεγάλη συλλογή της θρακικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Το τμήμα χανδροπλεκτικής του συλλόγου, το οποίο μετρά ήδη πέντε χρόνια λειτουργίας, κατάφερε να κατασκευάσει από την αρχή εκατοντάδες παραδοσιακά στολίδια που φορούσαν άλλοτε γυναίκες και άνδρες, με τη βοήθεια του δασκάλου τους, Θανάση Τσολάκη , ο οποίος , πολλά από αυτά τα σχέδια που είχαν χαθεί πια στην περιοχή, τα εντόπισε σε βιβλία και αρχεία και στη συνέχεια τα επανασχεδίασε και έτσι έγινε η έναρξη της κατασκευής τους.

Στην έκθεση με τίτλο «100 Γιορντάνια» , που φιλοξενείται στο Νομαρχείο, στις 23 και 24 Ιουνίου, παρουσιάζονται κοσμήματα από ολόκληρο τον νομό Έβρου, περιοχές Μάρηδων, Μεταξάδες, Πύργος, Ορμένιο, την Ανατολική Ρωμυλία και τη Μακρά Γέφυρα της Ανατολικής Θράκης.

Όπως εξηγεί ο υπεύθυνος του τμήματος, Θανάσης Τσολάκης μιλώντας στο ertnews.gr, τα εκθέματα δεν είναι αυθεντικά κειμήλια, αλλά πιστά αντίγραφα των πρωτοτύπων. «Συγκεντρώσαμε όσα περισσότερα σχέδια μπορούσαμε με σκοπό να τα δείξουμε ως μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς, γιατί τα γιορτάνια αυτά είναι βασικό μέρος της φορεσιάς. Η παραδοσιακή φορεσιά δεν έβγαινε ποτέ αστόλιστη.»

Τα κοσμήματα φέρουν ονόματα όπως γκουστερίτσες, γιορτάνια, ζουμπούλια, μπρατσίτσκες και γκρίμνες, στόλιζαν κυρίως τον λαιμό, το κεφάλι και τα χέρια, ενώ χάντρινα στολίδια τοποθετούνταν ακόμα και στα σκουφάκια των παιδιών κατά τη βάπτιση.

Σύμφωνα με τον κ. Τσολάκη, η χρήση τους είχε αυστηρούς κανόνες και κώδικες, όπως η ηλικιακή διαβάθμιση. Δηλαδή όσο πιο νέα ήταν μια γυναίκα, τόσο περισσότερο στολιζόταν, με τις νυφικές ενδυμασίες να είναι οι πλέον εντυπωσιακές.

Κάθε περιοχή είχε τη δική της τεχνοτροπία. Ένα κόσμημα από τους Μεταξάδες διέφερε πλήρως από εκείνο ενός χωριού των Μάρηδων, επιτρέποντας στους γνώστες να αναγνωρίζουν την καταγωγή αυτού που το φορούσε.

Η διαδικασία «διάσωσης» των σχεδίων απαιτεί έρευνα και προσωπική εργασία. Πολλά σχέδια προέρχονται από φωτογραφίες και το ψηφιακό αρχείο του Λυκείου Ελληνίδων Αθηνών, ενώ πολλά φτάνουν στα χέρια του κ. Τσολάκη από τους ίδιους τους χορευτές του συλλόγου, οι οποίοι βρίσκουν παλιά κοσμήματα στα μπαούλα των γιαγιάδων τους.

«Τα φωτογραφίζω, τα μεταφέρω σε χαρτί για να γίνει το γεωμετρικό σχέδιο και μετά τα κάνω χάντρες. Στη συνέχεια, τα διδάσκω στο τμήμα», αναφέρει ο υπεύθυνος του συλλόγου.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι η έκθεση προσέλκυσε το ενδιαφέρον πολλών νέων παιδιών. Ο κ. Τσολάκης τόνισε την ανάγκη να μην χαθεί η επαφή με την δημιουργία.

«Είμαστε πολύ μέσα στην τεχνολογική εξέλιξη, στην πρόοδο, στο AI, σε όλα αυτά, αλλά νομίζω ότι δεν πρέπει να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε τα χέρια μας. Και το μυαλό μας κατ’ επέκταση, γιατί για να κάνεις ένα τέτοιο κόσμημα χρειάζεται σκέψη, δεν φτάνει μόνο το ταλέντο. Αν δεν μετρήσεις σωστά το γεωμετρικό σχέδιο, δεν θα βγει».

Μάλιστα, συμπλήρωσε πως οι παλιοί τεχνίτες, παρότι λειτουργούσαν καθαρά εμπειρικά και χωρίς σύγχρονα μέσα, χρησιμοποιούσαν χρωματικούς συνδυασμούς που σήμερα διδάσκονται σε σχολές μόδας, λέγοντας χαρακτηριστικά «Δεν έχουμε τα χέρια μας μόνο για το πληκτρολόγιο και το κινητό μας τηλέφωνο.Μπορούμε να κάνουμε όμορφα πράγματα, που λειτουργούν και ψυχοθεραπευτικά».

Συνολικά, η έκθεση περιλαμβάνει περισσότερα από 200 κοσμήματα. Τα 160 αποτελούν την προσωπική συλλογή του Θανάση Τσολάκη, ενώ τα υπόλοιπα είναι δημιουργίες των μαθητριών του τμήματος, οι οποίες βασίστηκαν στα αυθεντικά μοτίβα.

Όπως εξήγησε ο κ. Τσολάκης, τα κοσμήματα παραχωρούνται στον σύλλογο και φοριούνται από τους χορευτές και τις χορεύτριες κατά τη διάρκεια των παραστάσεων, δίνοντας ξανά ζωή στην παράδοση του Έβρου πάνω στη σκηνή.

Συνέντευξη-Φωτογραφίες Δήμητρα Παρασκευοπούλου