Καλαμάτα: 40 χρόνια από τους καταστροφικούς σεισμούς του 1986 – Οι πρώτες ώρες και ημέρες  μέσα από το Αρχείο της ΕΡΤ

Σαράντα χρόνια μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του Σεπτεμβρίου του 1986, το Αρχείο της ΕΡΤ μάς μεταφέρει στις πρώτες ώρες της τραγωδίας στην Καλαμάτα. Εικόνες καταστροφής, μαρτυρίες κατοίκων και στιγμές αλληλεγγύης συνθέτουν ένα πολύτιμο τεκμήριο για την πόλη που δοκιμάστηκε σκληρά, αλλά κατάφερε να σταθεί ξανά στα πόδια της. Μέσα από εκείνες τις δύσκολες ημέρες γεννήθηκε και ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Καλαμάτας, η σημερινή ΕΡΤ Καλαμάτας.

Η 13η Σεπτεμβρίου του 1986 ήταν μια ημέρα γιορτής για την πόλη της Καλαμάτας. Το βράδυ εκείνου του Σαββάτου είχε προγραμματιστεί η έναρξη της ακτοπλοϊκής σύνδεσης με την Κρήτη. Πολύς κόσμος είχε συγκεντρωθεί στο λιμάνι, εκείνο το σχεδόν καλοκαιρινό απόγευμα.

Στις 20:21, όπως έμεινε αποτυπωμένο στον μισογκρεμεσμένο τρούλο της Υπαπαντής, όλα άλλαξαν για πάντα. Ήταν τα 31 δευτερόλεπτα που συγκλόνισαν την πόλη και σημάδεψαν τη σύγχρονη ιστορία της.

Βουή, φωνές, σειρήνες. Αυτό ήταν το σκηνικό των πρώτων στιγμών μετά τον καταστροφικό σεισμό. Η γιορτή έδωσε τη θέση της στον φόβο και την αγωνία. Για την Καλαμάτα άρχιζε μια νύχτα που θα έμενε ανεξίτηλη στη μνήμη των ανθρώπων της.

Ο απολογισμός ήταν βαρύς: 22 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και περισσότεροι από 300 τραυματίστηκαν, ενώ περίπου το 70% των κτιρίων κρίθηκε ακατάλληλο για χρήση. Σπίτια, σχολεία και δημόσιες υπηρεσίες υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Χιλιάδες κάτοικοι βρέθηκαν στους δρόμους, αντιμέτωποι με την απώλεια και την αβεβαιότητα. Η νέα ισχυρή δόνηση της 15ης Σεπτεμβρίου επιβάρυνε την κατάσταση, εντείνοντας την αγωνία στην πληγωμένη πόλη.

Οι πρώτες ώρες στην κάμερα της ΕΡΤ

Το αρχειακό υλικό καταγράφει την Καλαμάτα στις 14 Σεπτεμβρίου 1986, λίγες ώρες μετά το πρώτο καταστροφικό χτύπημα αλλά και τις πρώτες μέρες και μήνες μετά το σεισμό. Τα συντρίμμια, οι προσπάθειες διάσωσης και τα πρόσωπα των κατοίκων αποτυπώνουν το μέγεθος της δοκιμασίας.

Ο ανταποκριτής της ΕΡΤ στην Πελοπόννησο, ο αείμνηστος Πάνος Θεοδωρακόπουλος (μαζί με τους τεχνικούς της ΕΡΤ από την Πάτρα) , βρέθηκε από την πρώτη στιγμή στις πληγείσες περιοχές. Μετέφερε τις εικόνες της καταστροφής και κατέγραψε την αγωνία, αλλά και τις συγκλονιστικές ιστορίες των ανθρώπων της Καλαμάτας.

Σημαντική ήταν και η συμβολή εκπομπών της ΕΡΤ, όπως οι «Ρεπόρτερς», με τον Κώστα Χαρδαβέλλα, τον Γιάννη Δημαρά και τον Γιώργο Λιάνη, οι οποίοι έφτασαν στην πόλη τις πρώτες ημέρες μετά τον σεισμό. Μέσα από τα ρεπορτάζ τους διασώθηκαν μαρτυρίες για τις απώλειες, τις ανάγκες των πληγέντων και τον καθημερινό αγώνα επιβίωσης.

Σήμερα, αυτές οι εικόνες αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη συλλογικής μνήμης. Διατηρούν ζωντανές τις φωνές όσων έζησαν την καταστροφή και επιτρέπουν στις νεότερες γενιές να γνωρίσουν μια καθοριστική περίοδο της ιστορίας της πόλης.

Ένας ραδιοφωνικός σταθμός κάτω από μια ελιά

Οι καταστροφικοί σεισμοί της 13ης και της 15ης Σεπτεμβρίου 1986 στάθηκαν η αφορμή για τη δημιουργία του Ραδιοφωνικού Σταθμού Καλαμάτας, που συνεχίζει τη λειτουργία του μέχρι σήμερα ως ΕΡΤ Καλαμάτας.

Η ανάγκη για υπεύθυνη ενημέρωση, απέναντι στη φημολογία που κυριαρχούσε μετά τους σεισμούς, οδήγησε τον τότε υφυπουργό Μεταφορών και Επικοινωνιών, Στέφανο Τζουμάκα, στην πρωτοβουλία εγκατάστασης έκτακτου ραδιοφωνικού σταθμού στη Μεσσηνία.

Ομάδα τεχνικών της ΕΡΤ και μηχανικών του υπουργείου Μεταφορών μετέβη με στρατιωτικό αεροπλάνο στη Ρόδο, για να μεταφέρει στην Καλαμάτα τον εφεδρικό ραδιοπομπό της Ελληνικής Ραδιοφωνίας που βρισκόταν εκεί.

Την Τετάρτη 17 Σεπτεμβρίου 1986, κάτω από μια ελιά, σε ένα οικόπεδο στο Ασπρόχωμα, η αείμνηστη Ελένη Αποστολοπούλου, ο Μιχάλης Κυριακίδης και ο αείμνηστος Γιώργος Παπαδάκης ξεκίνησαν το πρόγραμμα του σταθμού. Μαζί με εθελοντές και δημοσιογράφους των τοπικών μέσων, συνέβαλαν στην ενημέρωση των πολιτών μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Το ραδιόφωνο έγινε ένας πολύτιμος δίαυλος επικοινωνίας για την πληγωμένη πόλη. Από εκείνη την προσπάθεια έκτακτης ενημέρωσης ξεκίνησε μια διαδρομή σαράντα χρόνων, με την ΕΡΤ Καλαμάτας να παραμένει δίπλα στην τοπική κοινωνία, καταγράφοντας την καθημερινότητα, τα προβλήματα και τις προσδοκίες της.

Ο βαρύς χειμώνας και η δύναμη της αλληλεγγύης

Τις πρώτες ημέρες της έκτακτης ανάγκης διαδέχθηκε ένας μακρύς αγώνας αποκατάστασης. Ο χειμώνας του 1986–1987 ήταν ένας από τους δυσκολότερους στη σύγχρονη ιστορία της Καλαμάτας. Σχολεία και δημόσιες υπηρεσίες αναγκάστηκαν να λειτουργήσουν σε σκηνές και λυόμενες κατασκευές, ενώ χιλιάδες κάτοικοι παρέμεναν μακριά από τα σπίτια τους.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες εκδηλώθηκε ένα μεγάλο κύμα αλληλεγγύης από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Συνεργεία διάσωσης, εθελοντές, φορείς και απλοί πολίτες στάθηκαν δίπλα στους πληγέντες. Η στήριξή τους βοήθησε στην κάλυψη των άμεσων αναγκών και στην προσπάθεια της πόλης να οργανώσει ξανά τη ζωή της.

Η εμπειρία της Καλαμάτας άφησε παράλληλα πολύτιμα διδάγματα για την αντισεισμική προστασία και την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών. Ανέδειξε τη σημασία των ασφαλών κατασκευών, του συντονισμού των υπηρεσιών και της έγκυρης ενημέρωσης των πολιτών.

Η μνήμη γίνεται ευθύνη για το μέλλον

Σαράντα χρόνια μετά, η Καλαμάτα έχει σταθεί ξανά στα πόδια της και συνεχίζει να εξελίσσεται. Ανάμεσα στον Ταΰγετο και τη θάλασσα, σε έναν τόπο με ξεχωριστό φυσικό περιβάλλον αλλά και έντονη σεισμικότητα, η συνύπαρξη με τους σεισμούς αποτελεί διαρκή πραγματικότητα.

Η εκπαίδευση της νέας γενιάς, οι ασκήσεις ετοιμότητας, ο έλεγχος και η θωράκιση των κτιρίων είναι ουσιαστικές προϋποθέσεις για μια ασφαλέστερη και καλύτερα προετοιμασμένη πόλη.

Η επέτειος είναι μια στιγμή τιμής για τους ανθρώπους που χάθηκαν και αναγνώρισης για όσους συνέβαλαν στην ανάκαμψη της Καλαμάτας. Το Αρχείο της ΕΡΤ κρατά ζωντανές τις εικόνες και τις μαρτυρίες εκείνων των ημερών, συνδέοντας τη μνήμη με την ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.