Ήπειρος: Ισχυρή παρουσία στην πανεπιστημιακή έρευνα αλλά με λιγότερους πόρους

Η Ήπειρος συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές περιφέρειες με ιδιαίτερα υψηλή συμμετοχή της πανεπιστημιακής έρευνας στην απασχόληση. Ωστόσο, νεότερα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης δείχνουν ότι το 2024 μειώθηκαν τόσο οι συνολικές ερευνητικές δαπάνες όσο και το προσωπικό που απασχολείται σε δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης.

Η έκδοση «Regions in Europe 2026» της Eurostat, με στοιχεία του 2023, συγκαταλέγει την περιοχή στις επτά ευρωπαϊκές περιφέρειες όπου όσοι εργάζονταν στην πανεπιστημιακή έρευνα αντιστοιχούσαν τουλάχιστον στο 2% του συνόλου των απασχολουμένων.

Έναν χρόνο αργότερα, ωστόσο, οι περιφερειακοί πίνακες του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) δείχνουν ότι οι δαπάνες στην Ήπειρο υποχώρησαν από 81,79 εκατ. ευρώ το 2023 σε 70,41 εκατ. ευρώ το 2024. Η μείωση φτάνει περίπου το 13,9%, με τη μεγαλύτερη πτώση να καταγράφεται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Τα στοιχεία φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της έρευνας στην περιοχή. Η Eurostat αναδεικνύει τη σημαντική θέση της πανεπιστημιακής έρευνας στην τοπική απασχόληση το 2023. Τα νεότερα δεδομένα του ΕΚΤ δείχνουν πώς μεταβλήθηκαν την επόμενη χρονιά τα χρήματα που δαπανήθηκαν και το προσωπικό που συμμετείχε.

Στις επτά περιφέρειες της ΕΕ με υψηλή συμμετοχή στην πανεπιστημιακή έρευνα

Σύμφωνα με την έκδοση της Eurostat, στην ίδια ομάδα με την Ήπειρο βρίσκονται η Δυτική Μακεδονία, η Βιέννη, η Πράγα, η περιφέρεια της Μπρατισλάβας, η Μεγάλη Λισαβόνα και η Βόρεια και Δυτική Ιρλανδία.

Η σύγκριση δείχνει ποιό ποσοστό των εργαζομένων κάθε περιοχής απασχολείται στην πανεπιστημιακή έρευνα. Δεν αξιολογεί την ποιότητα των πανεπιστημίων ή το κατά πόσο η έρευνά τους βρίσκει εφαρμογή στην οικονομία.

Τη μεγάλη συμμετοχή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης επιβεβαιώνουν και τα στοιχεία του ΕΚΤ για το 2023: από τα 4.620 άτομα που συμμετείχαν συνολικά σε δραστηριότητες Έρευνας και Ανάπτυξης στην Ήπειρο, τα 3.705 καταγράφονταν στον συγκεκριμένο τομέα.

Μείωση στα πανεπιστήμια, αύξηση στις επιχειρήσεις

Οι περιφερειακοί πίνακες του ΕΚΤ για το 2023 και το 2024 δείχνουν πώς κατανεμήθηκαν οι ερευνητικές δαπάνες στην Ήπειρο μεταξύ πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και άλλων φορέων:

Τομέας εκτέλεσης της έρευνας	2023	2024
Τριτοβάθμια εκπαίδευση	61,39 εκατ. ευρώ	41,96 εκατ. ευρώ
Επιχειρήσεις	11,22 εκατ. ευρώ	17,84 εκατ. ευρώ
Κρατικός τομέας	9,13 εκατ. ευρώ	10,58 εκατ. ευρώ
Ιδιωτικά μη κερδοσκοπικά ιδρύματα	0,053 εκατ. ευρώ	0,03 εκατ. ευρώ
Σύνολο	81,79 εκατ. ευρώ	70,41 εκατ. ευρώ

Από τη σύγκριση προκύπτει ότι οι δαπάνες στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μειώθηκαν κατά περίπου 31,7%, ενώ στις επιχειρήσεις αυξήθηκαν κατά περίπου 59%. Έτσι, το μερίδιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στο σύνολο των δαπανών περιορίστηκε από περίπου 75,1% σε 59,6%.

Λιγότεροι εργαζόμενοι, λιγότερος χρόνος στην έρευνα

Μείωση καταγράφεται και στο προσωπικό που απασχολείται στην έρευνα. Οι αντίστοιχοι πίνακες του ΕΚΤ αναφέρουν 4.269 άτομα το 2024, έναντι 4.620 το 2023. Αν υπολογιστεί ο χρόνος που αφιέρωσαν στην έρευνα, η απασχόληση υποχώρησε από περίπου 2.424 σε 1.870 ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης.

Πρόκειται για 351 λιγότερους συμμετέχοντες, δηλαδή μείωση περίπου 7,6%. Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η υποχώρηση στον συνολικό χρόνο ερευνητικής απασχόλησης, που έφτασε περίπου το 22,9%.

Η διαφορά έχει σημασία: άλλο πόσοι άνθρωποι συμμετείχαν στην έρευνα και άλλο πόσο χρόνο εργάστηκαν σε αυτήν. Για παράδειγμα, δύο άνθρωποι που αφιέρωσαν στην έρευνα τον μισό ετήσιο χρόνο εργασίας τους αντιστοιχούν μαζί σε ένα ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης. Γι’ αυτό και η μείωση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι χάθηκαν ισάριθμες θέσεις εργασίας ή ότι έγιναν αντίστοιχες απολύσεις.

Πτώση στην Ήπειρο, αύξηση πανελλαδικά

Η μείωση των δαπανών στην Ήπειρο καταγράφεται, όταν πανελλαδικά οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 7,6%, φτάνοντας τα 3,62 δισ. ευρώ το 2024, όπως προκύπτει από τα οριστικά στοιχεία του ΕΚΤ για την Έρευνα και Ανάπτυξη.

Στην ανακοίνωσή του, το ΕΚΤ αναφέρει ότι οι επιχειρήσεις πραγματοποίησαν το 54,8% των συνολικών δαπανών της χώρας. Στην Ήπειρο, αντίθετα, το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών εξακολουθούσε να αφορά την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Πάντως, η αύξηση των κονδυλίων που δαπανήθηκαν στην έρευνα πανελλαδικά δεν συνοδεύτηκε από αύξηση της ερευνητικής απασχόλησης. Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, το συνολικό προσωπικό σε ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης μειώθηκε κατά 5,7%, στις 69.124, ενώ για τους ερευνητές η μείωση ήταν 6,9%, στις 50.892.

Από πού προέρχονται τα χρήματα για την έρευνα

Το πού δαπανώνται τα χρήματα δεν δείχνει απαραίτητα και από πού προέρχονται. Η έρευνα που γίνεται σε ένα πανεπιστήμιο, για παράδειγμα, μπορεί να χρηματοδοτείται από το κράτος, από ευρωπαϊκό πρόγραμμα ή από μια επιχείρηση.

Στο κεφάλαιο για τις πηγές χρηματοδότησης, το ΕΚΤ καταγράφει για το σύνολο της Ελλάδας το 2024:

• 1,68 δισ. ευρώ από επιχειρήσεις.
• 1,16 δισ. ευρώ κρατικής χρηματοδότησης.
• 476,98 εκατ. ευρώ από ανταγωνιστικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Στην κρατική χρηματοδότηση περιλαμβάνονται 762,87 εκατ. ευρώ από τον τακτικό προϋπολογισμό και 248,72 εκατ. ευρώ από ΕΣΠΑ και Ταμείο Ανάκαμψης.

Πηγές:

• Eurostat: Regions in Europe – 2026 edition.
• ΕΚΤ: Βασικοί δείκτες Έρευνας και Ανάπτυξης για δαπάνες και προσωπικό το 2024 στην Ελλάδα — πλήρης έκδοση.
• ΕΚΤ: Βασικοί δείκτες Έρευνας και Ανάπτυξης για δαπάνες και προσωπικό το 2023 στην Ελλάδα — πλήρης έκδοση.
• ΕΚΤ: Αυξήθηκαν κατά 7,6% οι δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη στην Ελλάδα το 2024.

Οι ποσοστιαίες μεταβολές για την Ήπειρο υπολογίστηκαν από τα δημοσιευμένα ποσά και μεγέθη προσωπικού. Η σύγκριση των δαπανών γίνεται σε τρέχουσες τιμές, χωρίς προσαρμογή στον πληθωρισμό.