Μέχρι και στις μακρινές αγορές των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ινδίας φαίνεται ότι επιδιώκουν να κατοχυρώσουν την έρευνά τους ολοένα περισσότεροι ερευνητές και ερευνήτριες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), σε συνεργασία με άλλα ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα, αλλά και με εκπροσώπους επιχειρήσεων: η τάση για κατοχύρωση πατεντών είναι σαφώς αυξητική και σταθερά ενισχυόμενη την τελευταία πενταετία και δεκαετία, με τουλάχιστον το 50% των διπλωμάτων να κατατίθεται στο εξωτερικό.
Οι τομείς της υγείας, των υλικών και της ενέργειας συγκεντρώνουν τη μερίδα του λέοντος των κατοχυρώσεων ευρεσιτεχνιών. Ωστόσο, οι θετικές επιστήμες δεν έχουν την αποκλειστικότητα: αιτήσεις για κατοχύρωση πατεντών έχουν κατατεθεί -μεταξύ άλλων- από το Τμήμα Μουσικών Σπουδών και τη Φιλοσοφική Σχολή, σε μια προσπάθεια η έρευνα να βγει εκτός των τειχών του μεγαλύτερου πανεπιστημίου της χώρας, το οποίο μάλιστα υπήρξε το πρώτο ελληνικό, που προχώρησε σε συστηματική οικονομική υποστήριξη των διπλωμάτων με ιδίους πόρους.
Η προσπάθεια για μετατροπή της έρευνας σε προϊόν ή υπηρεσία αντανακλάται και στο γεγονός ότι οι εταιρείες-τεχνοβλαστοί (spin-off) του ΑΠΘ πληθαίνουν. Μάλιστα, περίπου το 20% των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας της τελευταίας πενταετίας έχουν συνδεθεί άμεσα είτε με την ίδρυση νέων spin-off είτε με συμφωνίες αδειοδότησης (licence agreements) προς τρίτους φορείς ή επιχειρήσεις. Το ποσοστό αυτό είναι μεν χαμηλό σε απόλυτη τιμή, θεωρείται όμως σημαντικό για ακαδημαϊκό ίδρυμα, όπως επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας του ΑΠΘ, Ιωάννης Ρέκανος, καθηγητής στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών.
«Το ΑΠΘ» συμπληρώνει, «διαχειρίζεται σήμερα -μέσω του ΕΛΚΕ ΑΠΘ- 108 διακριτά ενεργά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, για τα οποία έχει την ευθύνη τόσο της διατήρησης της νομικής τους προστασίας όσο και της αξιοποίησής τους. Από αυτά, 52 έχουν κατατεθεί στην Ελλάδα, 32 σε ευρωπαϊκές χώρες και 24 σε άλλες διεθνείς αγορές, κυρίως σε Ηνωμένες Πολιτείες, Κίνα, Ινδία και άλλες -αντιστοιχούν σε 55 μοναδικές εφευρέσεις που προστατεύονται σε διαφορετικές χώρες μέσω 108 διακριτών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Η γεωγραφική αυτή διασπορά αποτυπώνει την εξωστρέφεια και τη στρατηγική διεθνούς κατοχύρωσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων του ιδρύματος – τουλάχιστον 50% των διπλωμάτων κατατίθενται σε χώρες εκτός Ελλάδας». Υπενθυμίζεται πως, σύμφωνα και με πρόσφατη ανακοίνωση του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ), το ΑΠΘ συμπεριλαμβάνεται μεταξύ των πρωταγωνιστών, στην Ελλάδα, σε δημοσιευμένα διπλώματα ευρεσιτεχνίας.
Ο παράγοντας της χρηματοδοτικής συγκυρίας
Την τελευταία δεκαετία, συμπληρώνει ο κ. Ρέκανος, το ΑΠΘ έχει καταθέσει περισσότερες από 130 επιτυχείς αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. «Ιδιαίτερα ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι οι 80 από αυτές έχουν κατατεθεί από το 2020 έως σήμερα, γεγονός που καταδεικνύει σαφή επιτάχυνση της σχετικής δραστηριότητας», παρατηρεί ο αντιπρύτανης, σύμφωνα με τον οποίο, από το 2020 και έπειτα, κατατίθενται κατά μέσο όρο 12-13 αιτήσεις κάθε χρόνο. Αναλυτικότερα, το 2024 κατατέθηκαν 13 αιτήσεις και το 2025 εννέα, ενώ μόνο τον Ιανουάριο του 2026 -σε 31 ημέρες!- κατατέθηκαν τρεις (μία εθνική, μία ευρωπαϊκή και μία αμερικανική), στοιχείο που επιβεβαιώνει -κατά τον αντιπρύτανη- τη σταθερή ροή νέων εφευρέσεων. «Εάν εξετάσουμε τα δεδομένα σε ορίζοντα πενταετίας και δεκαετίας, η τάση είναι σαφώς αυξητική και σταθερά ενισχυόμενη, τόσο ως προς τον αριθμό όσο και ως προς τη διεθνή εμβέλεια των κατοχυρώσεων» επισημαίνει.
«Θα πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί ότι η σύγκριση από έτος σε έτος σε απόλυτους αριθμούς δεν αποτυπώνει με ακρίβεια ούτε τη δυναμική των εφευρέσεων ούτε την αποτελεσματικότητα του συνολικού πλαισίου προστασίας και ωρίμανσης της διανοητικής ιδιοκτησίας. Κι αυτό διότι οι αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με τα παραδοτέα εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοδοτούμενων ερευνητικών προγραμμάτων, τα οποία ολοκληρώνονται σε συγκεκριμένους χρονικούς κύκλους. Κατά συνέπεια, η ροή των καταθέσεων επηρεάζεται από τον χρόνο ωρίμανσης των έργων και τη χρηματοδοτική συγκυρία» διευκρινίζει ο κ.Ρέκανος, προσθέτοντας ότι μέχρι και σήμερα επενδύει σημαντικό μέρος των αποθεματικών του για την κάλυψη του κόστους κατάθεσης, διεθνούς επέκτασης και διατήρησης πατεντών που παρουσιάζουν τεκμηριωμένη δυναμική αξιοποίησης, κάτι που αποτελεί συνειδητή πολιτική του Ιδρύματος.
Οι τομείς με τα περισσότερα διπλώματα
Ποιοι τομείς συγκεντρώνουν τα περισσότερα διπλώματα; Κατά τον κ. Ρέκανο, σε γενικές γραμμές, οι κύριοι τομείς στους οποίους καταγράφεται η μεγαλύτερη δραστηριότητα είναι οι εξής: βιοϊατρική και ιατροτεχνολογικός εξοπλισμός, φαρμακευτική και συστήματα χορήγησης φαρμάκων, προηγμένα υλικά και νανοτεχνολογία, ενέργεια και βιώσιμες τεχνολογίες, περιβάλλον και υδατικοί πόροι, αγροδιατροφή και κτηνιατρική καινοτομία, ψηφιακές τεχνολογίες, ρομποτική και Τεχνητή Νοημοσύνη, φωτονική και προηγμένοι αισθητήρες. «Η μεγαλύτερη συγκέντρωση κατοχυρώσεων παρατηρείται στους τομείς της υγείας, των υλικών και της ενέργειας, όπου η ερευνητική ένταση και η διαθεσιμότητα ανταγωνιστικών χρηματοδοτήσεων δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για τεχνολογική ωρίμανση», εξηγεί ο αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας.
Οι ευρεσιτεχνίες του ΑΠΘ, διευκρινίζει, με ελάχιστες εξαιρέσεις, προέρχονται κατά κανόνα από συγκροτημένες ερευνητικές ομάδες: «Η καινοτομία σήμερα αποτελεί αποτέλεσμα συλλογικής και συχνά διεπιστημονικής προσπάθειας. Συνεπώς, οι ευρεσιτεχνίες του ΑΠΘ αποτελούν κατά βάση προϊόν οργανωμένης ερευνητικής δραστηριότητας και θεσμικά κατοχυρωμένων συνεργασιών, ενταγμένων στη στρατηγική μεταφοράς τεχνολογίας του Ιδρύματος. Η σύνθεση των ομάδων αυτών δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε ερευνητές και ερευνήτριες του ΑΠΘ. Η πλειονότητα των αποτελεσμάτων που οδηγούνται σε κατοχύρωση προκύπτει στο πλαίσιο πολυεταιρικών χρηματοδοτούμενων/ανταγωνιστικών ερευνητικών έργων, είτε εθνικών είτε ευρωπαϊκών. Ως εκ τούτου, στους εφευρέτες συναντά κάποιος συνεργάτες από άλλα ελληνικά ή ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, αλλά και εκπροσώπους επιχειρήσεων που συμμετέχουν ενεργά στη συν-ανάπτυξη τεχνολογικών λύσεων. Αρκετές από τις πατέντες που προκύπτουν εντός του Πανεπιστημίου μεταβιβάζονται ή παραχωρούνται σε spin-off εταιρείες που ιδρύονται από τους εφευρέτες και τις εφευρέτριες με την έγκριση του Ιδρύματος, καθώς και σε νεοφυείς επιχειρήσεις εκτός πανεπιστημίου, στο πλαίσιο συμφωνιών αξιοποίησης» σημειώνει.
Πόσες από αυτές τις πατέντες έχουν μετατραπεί όντως σε εμπορικό προϊόν;
Έχει ο κ. Ρέκανος εικόνα σε σχέση με το πόσες από τις ευρεσιτεχνίες της τελευταίας δεκαετίας έχουν μετατραπεί σε εμπορικό προϊόν ή έστω βρίσκονται σε στάδιο Proof of Concept (σ.σ. η έμπρακτη απόδειξη ότι μια ιδέα ή μέθοδος είναι υλοποιήσιμη και λειτουργική στην πράξη); «Η πλειονότητα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας βρίσκεται είτε σε στάδιο proof of concept, είτε σε διαδικασία αναζήτησης χρηματοδότησης προκειμένου να φτάσει σε αυτό το επίπεδο τεχνολογικής επαλήθευσης/επιβεβαίωσης. Η μετάβαση από την κατοχύρωση στη βιομηχανική εφαρμογή είναι συχνά απαιτητική, τόσο από τεχνικής όσο και από χρηματοδοτικής άποψης. Σε ορισμένους τομείς, όπως για παράδειγμα στις ιατρικές συσκευές και τις βιοϊατρικές τεχνολογίες, οι απαιτήσεις κανονιστικής συμμόρφωσης, κλινικής τεκμηρίωσης και πιστοποίησης καθιστούν τον κύκλο ωρίμανσης ιδιαίτερα μακρύ και έντασης κεφαλαίου», απαντά και προσθέτει ότι η μετατροπή ερευνητικών αποτελεσμάτων σε επιχειρηματική δραστηριότητα αποτελεί σύνθετη και πολυεπίπεδη διαδικασία, η οποία άρχισε να καλλιεργείται στο ελληνικό πανεπιστήμιο τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, οι εταιρείες αυτές είναι κατά κανόνα νεοφυείς επιχειρήσεις, γεγονός που σημαίνει ότι βρίσκονται ακόμη σε κύκλο ανάπτυξης και τεχνολογικής ωρίμανσης» υπογραμμίζει.
Προσθέτει ότι την περίοδο αυτή, εφαρμόζεται πιλοτικά, μέσω της Μονάδας Μεταφοράς Τεχνολογίας και Καινοτομίας, νέο μοντέλο συνεργασίας με επαγγελματίες της αγοράς, οι οποίοι, σε συνεργασία με τους εφευρέτες και τις εφευρέτριες του ΑΠΘ, επιδιώκουν τη στοχευμένη αξιοποίηση των τεχνολογιών, μέσω της ελληνικής και της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. «Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που θεωρούμε ότι θα αποδώσει ουσιαστικά αποτελέσματα, διότι αξιοποιούμε εξειδικευμένη τεχνογνωσία εκτός του ιδρύματος. Στο τέλος της ημέρας η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι απλώς η κατοχύρωση, αλλά η πραγματική ενσωμάτωση των εφευρέσεων στην παραγωγή και την κοινωνία. Η στρατηγική μας, συνεπώς, δεν περιορίζεται στην ποσοτική αύξηση των πατεντών, αλλά επικεντρώνεται στη συστηματική υποστήριξη της τεχνολογικής ωρίμανσης και της διαδρομής από την έρευνα στην πράξη», καταλήγει ο κ. Ρέκανος.
Πηγή: ΑΠΕ ΜΠΕ
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
