Ραγκουτσάρια – Το πρώτο καρναβάλι στην Καστοριά

Για ένα τριήμερο στις 6-7 και 8 Ιανουαρίου, τα ραγκουτσάρια κερδίζουν κάθε ηλικία με σκωπτική διάθεση και πολύ μουσική.

Η Καστοριά διαφυλάττει έθιμα χιλιετιών και στροβιλίζεται στους ρυθμούς ενός πρωτότυπου καρναβαλιού, σύμφωνα με το ρεπορτάζ τού δημοσιογράφου τής ΕΡΤ  Μάριου Κωνσταντινίδη.

Ο Μάνος Εγγλέζος, εντεταλμένος σύμβουλος Καστοριανού καρναβαλιού, αναφέρει ότι είναι το πρώτο καρναβάλι που ξεκινά τόσο νωρίς στην Ελλάδα και αυτό συγκεντρώνει πλήθος κόσμου. Υπό τους ήχους τών χάλκινων εκατοντάδες πολίτες και επισκέπτες διανύουν για πολλές ώρες, μία απόσταση ενός χιλιομέτρου από το μεσημέρι έως και το βράδυ, σταματώντας με κάθε ευκαιρία όπου υπάρχει κέρασμα και ποτό. Ανοικτή πρόσκληση προς όλους απευθύνει ο κ. Εγγλέζος, να συμμετάσχουν σε ένα ξεχωριστό γλέντι, επισημαίνοντας ότι οι κρατήσεις για το 2027 έχουν ήδη ξεκινήσει.

Μία ατμόσφαιρα χαλαρότητος, ξεγνοιασιάς και κεφιού που ανατρέπει τα καθιερωμένα, παραπέμποντας στις μυθικές γιορτές, οι οποίες μετοίκησαν από την αρχαία Ελλάδα στην Ρώμη και επέστρεψαν στον τόπο τους μεταμφιεσμένες, όπως απαιτεί το πνεύμα τών ημερών.

Από το λατινικό rogo (ρωτώ, ζητώ, παρακαλώ) οι  rogatus (οι αιτούντες) εξελίχθηκαν σε rogatores (ζητιάνους), το οποίο παραφθαρμένο στα ελληνικά ως ραγκουτσάρια μεταφέρει στους δρόμους ένα κλίμα της αυθάδους προκλητικότητος των ανθρώπων έναντι των θεών και της εξουσίας. Ακόμη και τότε πριν από περίπου 2.200 χρόνια οι rogatores μεταμφιεσμένοι έκρουαν τις θύρες τών ρωμαϊκών οικιών και ζητούσαν κέρασμα. Σύμφωνα με τον Κικέρωνα οι rogatores συνέλεγαν τα ψηφοδέλτια των εκλογών από τα κυτία κατά τήν μυστική ψηφοφορία.[1]

Στην Ρώμη, η πρώτη ημέρα κάθε μήνα ήταν γνωστή ως καλένδα (Kalends). Το 217 π.Χ. μετά τήν ήττα τους στον Β’ Καρχηδονιακό πόλεμο, οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν το ελληνικό τελετουργικό τών Σατουρναλίων, ενώ το 153 π.Χ., ορίστηκε ότι τήν 1^η  Ιανουαρίου αναλάμβαναν καθήκοντά οι νέοι ύπατοι και έτσι από εκείνη τήν ημέρα ξεκινούσε πλέον το νέο πολιτικό και ημερολογιακό έτος.

Τα Κρόνια που γιόρταζαν οι Έλληνες προς τιμήν του Κρόνου ήταν μια υπενθύμιση του “Χρυσού Γένους”. Το ρωμαϊκό ισοδύναμο του, τα Saturnalia ξεκινούσαν στο χειμερινό ηλιοστάσιο 17 με 23  Δεκεμβρίου και κάποια στιγμή παρατάθηκαν έως τις 30 του μηνός.[2] Κατά τήν ημέρα της “Ελευθερίας του Δεκεμβρίου” (libertas Decembri) καταργείτο η κοινωνική ιεραρχία. Στα Σατουρνάλια στις 25 Δεκεμβρίου, γιορταζόταν τα Γενέθλια του Αήττητου Ήλιου (Dies Natalis Solis Invicti). Τήν καλύτερη γιορτή τού χρόνου, κατά τούς αρχαίους, δεν μπορούσε να κηρυχθεί πόλεμος, έκλειναν σχολεία, δημόσιες υπηρεσίες και δικαστήρια, γενικά ήταν αργία. Η πανηγυρική ατμόσφαιρα ανέτρεπε τα ρωμαϊκά κοινωνικά πρότυπα, οπότε μοιραζόταν δωρεάν συσσίτιο, οι δούλοι είχαν ελεύθερο χρόνο, διασκέδαζαν, αντιμετωπίζονταν ως ίσοι από τα αφεντικά τους, και μερικές φορές οι ρόλοι αντιστρέφονταν, οπότε οι αφέντες εξυπηρετούσαν τούς σκλάβους τους.[3] Η ανεμελιά και η ελευθερία ήταν διάχυτη, ανταλλάσσονταν αστεία, επιτρεπόταν τα τυχερά παίγνια με ζάρια, η δημόσια χλεύη, η οινοποσία, υπήρχε χαλαρότητα στην συμπεριφορά, οι ρωμαίοι έβγαζαν τα επίσημα ενδύματα φορούσαν απλούς χιτώνες και πίλους από τσόχα.

Η νέα θρησκεία αδυνατώντας να καταργήσει τα αρχαία τελετουργικά τα ενέταξε στο δικό της εορτολόγιο. Επί Ιουστινιανού Α΄ ο εορτασμός τών Καλενδών τού Ιανουαρίου επεκτάθηκε έως τα Θεοφάνεια.

[1] ^{Cicero, Pison, 15, 36, «εσείς ήσασταν οι εισπράκτορες, εσείς οι ψηφοφόροι και εσείς οι φύλακες των πινακίδων ψηφοφορίας (vos rogatores, vos diribitores, vos custodes tabellarum)».}

[2] ^{Jan N. Bremmer, Greek Religion and Culture, the Bible and the Ancient Near East, Brill, Netherlands. 2008, σ. 85,}

[3] ^{Macrobius Ambrosius Theodosius, Robert A. Kaster, Saturnalia, Vol 1, Harvard University Press, 2011, σ.77, BookI, VII.26., σ.103, Χ.4, «Η εποχή της βασιλείας του λέγεται ότι ήταν η πιο ευτυχισμένη, λόγω της αφθονίας των αγαθών και επειδή δεν υφίσταντο ακόμη διακρίσεις μεταξύ δουλείας και ελευθερίας, το οποίο γίνεται σαφές από το γεγονός ότι επέτρεψαν σε όλους τους σκλάβους να είναι πλήρως ελεύθεροι κατά την διάρκεια των Σατουρνάλιων… και ο Αύγουστος… διέταξε να κρατήσουν αργία για τρεις μέρες…».}

^{H. Rushton Fairclough, Horace Satires Epistles Art Of Poetry 1942, Satires II. VII, στ. 1-118, σσ.221-7. Ο Οράτιος περιέγραψε μια αντίστοιχη εμπειρία που με έναν σκλάβο του στα Σατουρνάλια.}

^{Arthur O. Lovejoy, George Boas, Primitivism and related ideas in antiquity, 1965, σσ.65- 67.}