Πρίν από περίπου 12.000 χρόνια ξεκίνησε η αγροτική επανάσταση, κατά την νεολιθική περίοδο. Σήμερα το βασικό προϊόν που προέρχεται από την αγροτική καλλιέργεια, το ψωμί βρίσκει την θέση που του αξίζει στο μουσείο.
Λίγα καρβέλια ξεχωρίζουν για να κερδίσουν μια θέση στο Ευρωπαϊκό Μουσείο Άρτου και ένα από αυτά παρουσιάζει η δημοσιογράφος της ΕΡΤ Δήμητρα Λαχουρή.
Το ζυμωτό ψωμί με προζύμι που παρασκεύαζαν οι νοικοκυρές βρήκε τον τεχνίτη του στο πρόσωπο του Γιώργου. Σαξιώνη, ο οποίος πήγε στην Λήμνο για να υπηρετήσει την στρατιωτική του θητεία, και όπως λέει, βλέποντας τους κάμπους με τα στάρια «τρελάθηκε». Έτσι, με την πρώτη ύλη από την Λήμνο άρχισε να παρασκευάζει αρτοποιήματα, τα οποία τα πήγαινε στην Μυτιλήνη, ώσπου τελικά αποφάσισε ότι το νησί είναι ο μόνος τόπος όπου θα μπορούσε να ζήσει. Και αυτό προ πολλών δεκαετιών.
Προερχόμενος από μία εντεκαμελή οικογένεια η οποία για να χορτάσει τις παλιές εποχές χρειαζόταν πολύ ψωμί, η μητέρα του κ. Σαξιώνη, δεν αγόραζε, αλλά ζύμωνε. Εκεί έβαζε όλες της τις δυνάμεις για να προφτάσει τόσα στόματα. «Τότε τα στάρια τα πήγαιναν στους μυλωνάδες σε έναν από τους πολλούς μύλους που υπήρχαν και έψηναν ψωμί χωρίς προσθήκες από διάφορα χημικά ενισχυτικά- διογκωτικά».
Σύμφωνα με τον αρτοποιό δύσκολα παρασκευάζεται το συγκεκριμένο ψωμί γιατί έχει μια ιδιαίτερη ποικιλία σταριού το μαυραγάνι που φυτρώνει μόνο στην Λήμνο. Κάποια στιγμή κατάφερε να πείσει τους αγρότες να φυτέψουν το στάρι της Λήμνου και στην Μυτιλήνη., οπότε λύθηκαν τα χέρια του. Το αλεύρι που παράγεται αλέθεται σε πετρόμυλο και το ψωμί παρασκευάζεται με παραδοσιακό προζύμι. Επιπλέον, «ζυμώνεται στο παλιό αργό ζυμωτήρι γιατί αυτό στάρι δεν αντέχει σε γρήγορο μηχανικό ζύμωμα».
Το προζύμι που χρησιμοποιεί σήμερα ο κ. Σαξιώνης είναι εκείνο που έφτιαξαν πριν από 150 χρόνια. Έκτοτε το “ταΐζουν” συνέχεια και δίνει το ίδιο αποτέλεσμα.
Πολλοί επιχείρησαν να κλέψουν την συνταγή του και όπως λέει έπιασαν επ’ αυτοφώρω κάποιον, ο οποίος υποδυόμενος τον εργάτη του αρτοποιείου ήθελε να πάρει την συνταγή και την γνώση της τέχνης.
Η φήμη του “ψωμιού της γιαγιάς” εξαπλώθηκε γρήγορα και το Ευρωπαϊκό Μουσείο Άρτου το οποίο ιδρύθηκε το 2005, το ξεχώρισε ανάμεσα σε χιλιάδες άλλα. Έτσι το 2015 το περιέλαβε στους καταλόγους του ως μοναδική γευστική ιδιαιτερότητα..
Το ψωμί της Μυτιλήνης έχει μια μεγάλη ιστορία και το Μουσείο αποδίδει στο ψωμί μία περίοπτη θέση στην ανθρώπινη ιστορία. Ίσως γιατί από το Αιγαίο ξεκίνησε η μεταφορά των πρώτων σπόρων στην Ευρώπη και η διάδοση της καλλιέργειας έφτασε έως το απώτατο σημείο του κόσμου, εκεί όπου μπορούσαν να φτάσουν πιθανότερο μέσω της «μεσογειακής» παρά της «βαλκανικής» οδού, οι πρώτοι κάτοικοι, που κίνησαν σε εξερεύνηση του αγνώστου.
Η γεωργία αναπτύχθηκε στο Αιγαίο γύρω στην 7η χιλιετία π.Χ. ή νωρίτερα, σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Οι πρώτοι γεωργικοί σπόροι έφτασαν στο σημερινό Ην. Βασίλειο μαζί με τους μετανάστες από το Αιγαίο γύρω στο 4000 π.Χ, οι οποίοι μέσα σε λίγους αιώνες αντικατέστησαν σχεδόν εξ ολοκλήρου τον τοπικό πληθυσμό κυνηγών-τροφοσυλλεκτών. «Οι μετανάστες του Αιγαίου αναμίχθηκαν εκτενώς με τους τοπικούς πληθυσμούς όταν εισήγαγαν την γεωργία στην ηπειρωτική Ευρώπη περίπου 1.000 χρόνια νωρίτερα. Εκείνοι οι πληθυσμοί φαίνεται πως ταξίδεψαν έως την Βρετανία μέσω Ισπανίας και Πορτογαλίας, και αντί της Μάγχης ακολούθησαν την πιο άγρια διαδρομή του Ατλαντικού, όπως δείχνουν τα λείψανα των αγροτών αυτών των περιοχών, εξηγεί ο Mark G. Thomas, καθηγητής εξελικτικής γενετικής στο University College London».[1]
Τα παλαιογονιδιωματικά δεδομένα δείχνουν ότι οι αγρότες του Αιγαίου είναι γενετικά διακριτοί από τους πρώιμους αγροτικούς πληθυσμούς από την ανατολική πτέρυγα της Εύφορης Ημισελήνου, την περιοχή Ζάγκρος του Ιράν και το βόρειο Ιράκ.[2]
Σήμερα το ψωμί μοιάζει με ένα ταπεινό, φτηνό προϊόν αλλά ήταν μια επανάσταση. Η καλλιέργεια σιτηρών άλλαξε τον πρωτόγονο κόσμο. Επιτάχυνε την αύξηση του πληθυσμού, δημιούργησε κοινότητες εγκατεστημένες μόνιμα σε έναν τόπο, έδωσε ιδέες για την κατασκευή μεγαλιθικών κατασκευών για να υπολογίζονται οι φάσεις της σελήνης για την σπορά ή τον θερισμό, οδήγησε στην εξημέρωση ζώων, στην ανάπτυξη πόλεων, στην δημιουργία θεοτήτων, τις οποίες επικαλούντο για καλή σοδιά και θυσίες σε ζιγκουράτ, διαμόρφωσε το υπάρχον οικονομικό σύστημα και τους θεσμούς φύλαξης των παραγομένων προϊόντων από γειτονικές κοινότητες, που εξελίχθηκαν σε στρατούς, ακόμη και τους πρώτους νόμους.
Όλα ξεκίνησαν από ένα ψωμί.
[1] PHYS, Study- Aegean farmers replaced hunters of ancient Britain by Frank Jordans, April 15, 2019, https://phys.org/news/2019-04-aegean-farmers-hunters-ancient-britain.html, & Nature and Nature Ecology & Evolution
[2] Science direct, The genomic origins of the world’s first farmers Volume 185, Issue 11, 26 May 2022, pp.1842-1859, Nina Marchi, Laura Winkelbach, Ilektra Schulz, Maxime Brami…, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S009286742200455X#:~:text=However%2C%20research%20has%20also%20revealed%20that%20Aegean,transitions%20to%20agriculture%20without%20major%20gene%20flow.
PNAS, Early farmers from across Europe directly descended from Neolithic Aegeans June 6, 2016, 113 (25) 6886-6891, Zuzana Hofmanováa, Susanne Kreutzera, Garrett Hellenthal… https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1523951113
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
