Ο οίνος Μαλβαζία της Μονεμβασιάς στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά

Δεν προκαλεί εντύπωση ότι ένα κρασί εντάχθηκε στο εθνικό ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αλλά το ότι καθυστέρησε έως τον περασμένο Φεβρουάριο.

Ο λόγος για ένα λιαστό οίνο, την Μαλβαζία, που έλκει την ονομασία του από την Μονεμβασία, όταν τον 12^ο αιώνα οι Ενετοί την αποκαλούσαν Mal(e)vasia. Πρόκειται για το «πιο φημισμένο κρασί της ιστορίας», σύμφωνα με τον Σωτήρη Μπόλη, συντονιστή της Αναπτυξιακής «Πάρνωνα Α.Ε.» και σύμβουλο αναπτυξιακών δράσεων.

Τα εργαλεία της σύγχρονης δημιουργίας είναι η ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά ενός τόπου. Σε αυτά εντάσσεται η Μαλβαζία και εισέρχεται στον κατάλογο των 164 στοιχείων, που τον αποτελούν μέχρι στιγμής, διεκδικώντας την θέση που της ανήκει διεθνώς.   

Η καλλιέργεια της αμπέλου φημισμένης για το κρασί της, επεκτάθηκε στην Κρήτη και στην Πάρο και σύντομα πέρασε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στην πρώτη προσπάθεια των Ενετών να αυξηθεί η παραγωγή και να ανοίξουν έτι περαιτέρω την αγορά μετέφεραν τα κλίματα στην περιοχή τους στην βόρειο Ιταλία και στην σημερινή Κροατία, ενώ από εκεί ταξίδεψαν και κέρδισαν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου.  

Όταν η Ελλάδα κατελήφθη από τους Τούρκους η καλλιέργεια σταμάτησε και έμειναν μόνο τα κτήματα της Ευρώπης να παράγουν αυτό το μοναδικό κρασί.

Οι σημερινοί καλλιεργητές πιάνουν το νήμα από εκεί που το άφησαν οι πρόγονοί τους. Συλλέγουν τα σταφύλια υπερώριμα, τα αφήνουν στον ήλιο για να αφυδατωθούν και τα παλαιώνουν για τουλάχιστον δυο έτη. Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι όσον αφορά την καλλιέργεια και την οινοποίηση του οίνου, που διαθέτει αρκετές ποικιλίες.

Όπως αναφέρει ο κ. Μπόλης «Οι άνθρωποι δεν παράγουν απλώς ένα κρασί. Τελούν μία σπονδή στην ιστορία, με σύγχρονες τεχνικές».

Ο μύθος της Μαλβαζία συνεχίζεται και όχι τυχαία. Το κρασί το ανέφερε ο Σαίξπηρ στα έργα του, ενώ ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι για το έργο του «μυστικός δείπνος» στην Σάντα Μαρία Ντέλλε Γκράτσιε τον Απρίλιο του 1499, ανταμείφθηκε από τον Λουδοβίκο Σφόρτσα με ένα κτήμα όπου καλλιεργούσε την ποικιλία «Malvasia di Candia Aromatica». Ο αμπελώνας είναι γνωστός ως «La Vigna di Leonardo» και  βρισκόταν πίσω από το αρχοντικό Casa degli Atellani στο Μιλάνο, κοντά στην μονή. Όπως ανέφερε ο καλλιτέχνης στο χειρόγραφό του Codex Atlanticus το κτήμα ήταν περίπου 2,5 στρέμματα και αναγκάστηκε να το ενοικιάσει, όταν έφυγε από την πόλη με την εισβολή του γαλλικού στρατού, ο οποίος το κατέσχεσε.

Το κτήμα του Λεονάρντο έγινε διάσημο γιατί απετέλεσε μέσο διαπραγματεύσεως του ζωγράφου με τον νέο κυβερνήτη του Μιλάνου τον Γάλλο Κάρολο Β΄ Ντ’ Αμπουάζ το 1507. Ως εκπρόσωπος του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΒ΄ ζήτησε από τον Λεονάρντο να εγκαταλείψει την Φλωρεντία και να επιστρέψει στο Μιλάνο, προκειμένου να ολοκληρώσει μερικά από τα ημιτελή έργα του. Ευφυώς σκεπτόμενος ο Λεονάρντο ανέφερε την κατάσχεση του αμπελώνα του και ζήτησε να του επιστραφεί. Έτσι, ο αμπελώνας του δόθηκε με την επισήμανση ότι δεν θα κατέβαλε “πεντάρα τσακιστή” στους Γάλλους: «patire spesa pur de uno soldo».[1]   

Με την συνδρομή του πανεπιστημίου του Μιλάνου ο αμπελώνας “αναστήθηκε” προ δεκαετίας, αφού χρησιμοποιήθηκαν τα βιολογικά υπόλοιπα του αρχικού και τον Σεπτέμβριο του 2018 συγκομίστηκαν για πρώτη φορά τα σταφύλια από τον αμπελώνα του Λεονάρντο.

[1] ^{Luca Beltrami, La vigna di Leonardo da Vinci, Milano Allegretti 1920, σ. 43}