Ο άγνωστος κόσμος των σαλιγκαριών της Πάρου

Η  βιολογική ποικιλομορφία στο Αιγαίο είναι άνευ προηγουμένου. Μία καταγραφή των ειδών των μαλακίων στο νησί της Πάρου δείχνει ότι η ανθρωπογενής υποβάθμιση του περιβάλλοντος αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την μείωση της.

Ο Χρήστος Ζειμπέκης συλλέκτης και παρατηρητής, ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα σαλιγκάρια, για τα οποία οι περισσότεροι γνωρίζουν μόνο την γευστική τους πλευρά. Μιλά για τον μικρόκοσμο του εδάφους, καθώς τα περισσότερα έχουν μέγεθος μικρότερο από 1,5 εκατοστά, ενώ κάποια είναι λίγα χιλιοστά. Σχεδόν αόρατα στο μάτι αποτελούν κρίκο στην βιολογική αλυσίδα της εξέλιξης και «είναι δείκτης υγείας του περιβάλλοντος».

Μια έρευνα με τον αυστριακό Wolfgang Fischer από το Πανεπιστήμιο Φυσικών Πόρων και Βιοεπιστημών της  Βιέννης, που διήρκησε δέκα χρόνια σε συνεργασία σε 22 σημεία της Πάρου κατέγραψε 43 είδη υδρόβιων σαλιγκαριών, εκ των οποίων έντεκα του γλυκού νερού, τρία υφάλμυρα και 30 χερσαία (υπο)είδη, ενώ τα δέκα έξι αποτελούν πρώτη καταγραφή. Όπως αναφέρει ο κ. Ζειμπέκης το 1982 δημοσιεύτηκε μια βιβλιογραφία για όλα τα νησιά του Αιγαίου όπου περιελήφθησαν 54 είδη σαλιγκαριών.[1]

Με περίπου 65.000 έως 80.000 είδη, αποτελούν την δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία ζώων μετά τα έντομα. Η Ελλάδα κατέχει την δεύτερη θέση παγκοσμίως όσον αφορά την ενδημικότητα αυτών των ειδών σε ένα ευρύ φάσμα υδάτινων και χερσαίων οικοτόπων. «Δηλαδή τα σαλιγκάρια που βρίσκονται εδώ δεν υπάρχουν αλλού».  

Τα νέα τεχνολογικά μέσα δίνουν περισσότερες δυνατότητες για να εντοπιστούν και να καταγραφούν είδη τα οποία ήταν άγνωστα. Εμφανίζονται σε κήπους, δάση, ερήμους, βουνά, ποτάμια, λίμνες, εκβολές ποταμών, λασπώδεις εκτάσεις, παλιρροιακές ζώνες, βαθιά θάλασσα, ακόμη και σε υδροθερμικές οπές (ρωγμές στον πυθμένα της θάλασσας από όπου εξέρχεται θερμαινόμενο νερό).

Τα γαστερόποδα παραμένουν μία από τις πιο επιτυχημένες και προσαρμόσιμες ζωικές γενεαλογίες της εξέλιξης. Ο κ. Ζειμπέκης δεν θεωρεί ότι η κλιματική αλλαγή τα επηρεάζει τόσο όσο η ανθρώπινη παρέμβαση και οι καταστροφές που προκαλούνται στο περιβάλλον είναι οι κύριες αιτίες για την εξάλειψη των ειδών. Ατυχώς για τα γαστερόποδα δεν διαθέτουν ακοή και η όρασή τους περιορίζεται μόνο στην διάκριση μεταξύ φωτός και σκότους, οπότε δεν μπορούν να έχουν αίσθηση των κινδύνων, ενώ ταχύτητα τους περιορίζει την κινητικότητα τους. Τόσο μικρά αλλά τόσο χρήσιμα στην πλειονότητά τους είναι μικροβιοφάγα, καταναλώνοντας κυρίως μικρόβια που δημιουργούνται με την σάπια οργανική ύλη.

[1] ^{New data on gastropods of Paros Island (Cyclades, Greece) Christos Zeimbekis1 & Wolfgang Fischer, Arianta, Vol. 12. Vienna, Nov. 2025.}