«Κλωστές και χιτώνες»- Η τέχνη της ραπτικής από την αρχαιότητα στο σήμερα

Η αμφίεση πάντα χαρακτηρίζει λαούς και πολιτισμούς. Η τέχνη της κατασκευής χιτώνων στην αρχαιότητα ήταν υπόθεση των γυναικών εντός των οικιών.

Το πως οι μαθητές αναβιώνουν σήμερα αυτήν την γνώση και τεχνική παρουσιάζει ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Βαγγέλης Μητρούσιας.

Στο βιωματικό εργαστήριο του 9^ου γυμνασίου Λαρίσης η καθηγήτρια Κατερίνα Ζησοπούλου, σκέφτηκε να εντάξει εναλλακτικούς τρόπους στην εκμάθηση της ιστορίας. Η ιδέα ξεκίνησε προ ετών με σκοπό να καταστήσει πιο ενδιαφέρον το μάθημα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας ξεκίνησε τα μαθήματα ραπτικής, ακολουθώντας τις μεθόδους που χρησιμοποιούντο κατά την αρχαιότητα.  «Τα παιδιά ξεφεύγουν από την ψηφιακή τους καθημερινότητα και μαθαίνουν».

Η πρωτοβουλία αυτή φέτος εντάχθηκε σε πρόγραμμα το οποίο παρακολούθησαν εκπαιδευτικοί από άλλα σχολεία και προσδίδει ξεχωριστό χρώμα και ύφος στις παραδόσεις.

Μεγάλη είναι η ανταπόκριση εκ μέρους των μαθητών, οι οποίοι δηλώνουν ενθουσιασμένοι ερχόμενοι σε επαφή με «το κύριο ένδυμα των προγόνων μας και διαπιστώνουν πόσο σημαντικές είναι οι λεπτομέρειες για την κατασκευή τους».

Μέσα από την ραπτική έμαθαν πως να σχεδιάζουν ρούχα και να ταιριάζουν χρώματα και υλικά. Παράλληλα, η κατασκευή απαιτεί «συγκέντρωση, επιμονή, αφοσίωση και χρόνο, ενώ είναι μία νέα εμπειρία».  

Η κλωστή και η βελόνα όσο και αν φαίνονται απλά μέσα, αποτελούν μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές επαναστάσεις της ανθρωπότητος. Οι πρώτες κοκάλινες βελόνες έχουν ιστορία πάνω από 17.000 χρόνια, ενώ το στρίψιμο της κλωστής από φυτά ή τρίχες ζώων, βοήθησαν στην κατασκευή των αναγκαίων ενδυμάτων προστασίας από τις σκληρές καιρικές συνθήκες, σε μία εποχή παγετώνων.

Ενώ ο λεγόμενος βάρβαρος κόσμος συνέχιζε έως τον μεσαίωνα να ντύνεται με δέρματα, οι αρχαίοι Έλληνες, όπως διαπιστώνεται από τα ζωγραφισμένα ανακρεοντικά αγγεία, εξέλιξαν την ραπτική κατασκευάζοντας εκλεπτυσμένες μορφές ενδυμάτων. Οι χιτώνες ανάλογα με την περίσταση και την εργασία ενός εκάστου αποτελούσαν το βασικό ένδυμα.  Όταν το επέτρεπαν οι συνθήκες, τα ενδύματα ξέφευγαν σε πολυτέλεια. Ο Αριστοτέλης έγραψε ότι η κατασκευή μεταξιού ξεκίνησε στην Κω, η οποία αργότερα απέκτησε φήμη για την παραγωγή ενός πολύ ακριβού λεπτού υφάσματος, το οποίο θεωρείτο τολμηρό ή άσεμνα λεπτό, από διάφανο σπάνιο μετάξι το οποίο έκανε τις γυναίκες να φαίνονται «σχεδόν γυμνές».[1]

Η αισθητική και ιδιαίτερες δεξιότητες ήταν απαραίτητες για την χρήση των χιτώνων, τα οποία ως τρόπος συμπεριφοράς εκτιμώντο και θεωρούντο σήμα κατατεθέν της πολιτισμένης ζωής και του πολιτισμού. Τα ενδύματα της καθημερινής χειρωνακτικής εργασίας ήταν στα φυσικά χρώματα των υλικών από τα οποία κατασκευάζονταν, ενώ οι χιτώνες των μεγάλων εορτών, των συμποσίων, της Αγοράς συνδύαζαν την προσεκτική ραφή με έναν απίστευτο χρωματικό πλούτο. Τα «φανταχτερά» ρούχα των απλών ανθρώπων διακρίνονταν από το σχέδιο και όχι αναγκαστικά από την απόχρωση – αν και μια μεγάλη γκάμα χρωμάτων ήταν ευρύτερα διαθέσιμη. Π.χ. το λευκό ως χρώμα του καθαρμού στους χιτώνες ήταν ένδυμα για τελετές και κηδείες, ενώ το κόκκινο των χιτώνων ταίριαζε στους στρατιώτες, για να μην διακρίνεται το αίμα από κτυπήματα και πέφτει το ηθικό τους. Η έμφαση που έδιναν στην προσωπική εμφάνιση με την ενδυμασία ήταν κομμάτι της κοινωνικής ζωής, ενώ ο τρόπος με τον οποίο φορούσαν τους χιτώνες διέκρινε τους φιλοσόφους, από τους τεχνίτες, τους πολιτικούς ή τις γυναίκες που ασκούσαν το αρχαιότερο επάγγελμα.[2]    

[1] ^{Αριστοτέλους Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, βιβλίο V, Τμ. 9}

[2] ^{Liza Cleland, Glenys Davies and Lloyd Llewellyn-Jones, Greek and Roman Dress from A to Z, Routledge 2007, σσ. 37-38.}