Επικίνδυνο έντομο καταστρέφει καλλιέργειες στην Άρτα 

Ξεκίνησε από τις τροπικές περιοχές της Ασίας και κατέκτησε όλο τον κόσμο, προκαλώντας τεράστιες καταστροφές.

Από ένα κτήμα στην Άρτα, όπου κτύπησε ο «μαύρος ακανθώδης», ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Χρήστος Ανεμοζάλης παρουσιάζει την έκταση της ζημίας που έχει προκληθεί.

Ένα έντομο γνωστό και ως αγκαθωτή λευκή μύγα των εσπεριδοειδών, έκανε την πρώτη του εμφάνιση σε καλλιέργειες στην Κέρκυρα το 2016. Σύμφωνα με τον Γρηγόρη Οικονόμου, γεωπόνο στην περιφερειακή ενότητα Άρτας, απειλεί κυρίως τις καλλιέργειες εσπεριδοειδών και ευνοείται από τις καιρικές συνθήκες με αποτέλεσμα την εξάπλωσή του σε πολλά γεωγραφικά διαμερίσματα, όπως έγινε μετά το 2019, σε Αιτωλοακαρνανία, Αχαΐα, Αργολίδα και Αττική.

Το απομυζητικό έντομο απομυζά τους χυμούς δένδρων σε άλλες ενενήντα πέντε καλλιέργειες, όπως αχλαδιές, μηλιές ροδιές, αμπέλια, κλπ., με αποτέλεσμα να κιτρινίζουν τα φυλλώματα, τα δένδρα να χάνουν τους χυμούς τους, να γίνονται καχεκτικά και να καταστρέφονται. Σε συνεργασία με το Μπενάκιο φυτοπαραγωγικό ινστιτούτο, το 2024 οι γεωπόνοι της περιοχής εξαπέλυσαν στο περιβάλλον κάποια άλλα παρασιτοειδή έντομα που τρέφονται από το συγκεκριμένο «μαύρο ακανθώδη». Επειδή δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα θα δοκιμαστεί έως τον Ιούνιο ένα άλλο έντομο, το Amitus hesperidum, είδος παρασιτικής σφήκας, προκειμένου να αποφευχθεί η χρήση εντομοκτόνων.

Ο Βασίλης Ψαθάς, αντιπεριφερειάρχης Άρτας, λέει πως μετά τα αποτελέσματα από το Μπενάκιο Ινστιτούτο το Υπουργείο Γεωργίας επέλεξε την βιολογική καταπολέμηση του προβλήματος, καθώς έχει πληγεί το 90% του κάμπου της Άρτας, δηλαδή περίπου 40.000 στρέμματα.

Εν τούτοις η Περιφέρεια, όπως λέει ο κ. Ψαθάς, ζητά την χρηματοδότηση των γεωργών για να αντιμετωπίσουν το έντομο με χημικά. Και συμπληρώνει: «Μπορεί η καταπολέμηση με φυτοφάρμακα να μην είναι 100% αποτελεσματική, αλλά η προσέγγιση της θεραπείας είναι γύρω στο 70%».

Το πως μεταδίδεται το επικίνδυνο έντομο, είναι μία γνωστή ιστορία. Με την διακίνηση προσβεβλημένων δενδρυλλίων που προορίζονται για φύτευση ή προσβεβλημένων τµηµάτων. Αν και έχει παρέλθει η εποχή του κλαδέματος των δέντρων δεν είναι αργά για να καταπολεμηθούν οι αποικίες των εντόμων. Κλάδεμα και καύση μαζί με έντομα θηρευτές του «μαύρου ακανθώδη» είναι οι ασφαλέστερες μέθοδοι.

Οι αλυσιτελείς προτάσεις με πρόσκαιρα αποτελέσματα στο χωράφι και τεράστιες συνέπειες το περιβάλλον και τον άνθρωπο δεν βρίκσουν σύμφωνους τους επιστήμονες.    

Ίσως μοιάζει με περιττή πληροφόρηση, αλλά ένα από τα χημικά-εντομοκτόνα που προσφέρονται κυρίως για την αντιμετώπιση του «μαύρου ακανθώδη» είναι το Acetamiprid. Η ακεταμιπρίδη έχει υψηλό βαθμό βιοσυσσώρευσης και είναι τοξική για τα πτηνά και τους υδρόβιους οργανισμούς. Επιπλέον, δεν υπάρχει τρόπος προστασίας από αυτήν των χρησίμων εντόμων για την επικονίαση. Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη ο πληθυσμός τριών ειδών εντόμων σε αγρό μειώθηκε έως και 92% δύο μόλις ημέρες μετά την έκθεση τους σε ψεκασμό, με σημαντικότερη την θνησιμότητα των μελισσών.[1] Δεν χρειάζεται πολύ σκέψη για να γίνει αντιληπτό ότι τα έντομα αποτελούν πηγή τροφής πτηνών, ψαριών κ.ά. ζώων και την σημασία που έχει ο χημικός ψεκασμός. Αυτό τονίζουν οι περιβαλλοντολόγοι.  

Όπως επισημαίνει η EFSA (Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων), οι μελέτες που υπέβαλε η βιομηχανία χημικών για τις δοκιμές της ακεταμιπρίδης σε πραγματικές συνθήκες ήγειραν «ανησυχίες σχετικά με την αξιοπιστία τους λόγω σοβαρών ελλείψεων». Επίσης, «εντοπίστηκαν αρκετά κενά δεδομένων στον τομέα της οικοτοξικολογίας, δηλ. για την περαιτέρω αντιμετώπιση της αξιολόγησης κινδύνου για πτηνά, θηλαστικά, υδρόβιους οργανισμούς, μέλισσες και μη στοχευόμενα αρθρόποδα».[2]

Την ίδια ώρα ολόκληρη η Ευρώπη βρίσκεται επί ποδός για να αντιμετωπίσει τον θανατηφόρο κίνδυνο των εντομοκτόνων- φυτοφαρμάκων. Έκπληκτοι οι επιστήμονες στα εργαστήρια της πανεπιστημιακής κλινικής του Κιέλου διαπίστωσαν ότι η αδυναμία αντιμετώπισης λοιμώξεων των ασθενών τους, η χαμηλή ανταπόκριση του ανθρώπινου οργανισμού σε αντιβιώσεις δεν οφείλεται στην επικρατούσα άποψη για υπερβολική χρήση τέτοιων φαρμάκων από τους πολίτες. Είναι βεβαίως ένας παράγοντας, αλλά κατά κύριο λόγο ο κίνδυνος βρίσκεται στο πιάτο. Τα αντιβιοτικά περιέχουν τους ίδιους παράγοντες με τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση παρασίτων και μυκήτων στις καλλιέργειες.[3]

Οι ασθένειες στην γεωργική παραγωγή, οι οποίες αποτελούν τεράστια απειλή για τις συγκομιδές, αντιμετωπίζονται με τα ίδια αντίδοτα, που χορηγούνται στους ανθρώπους, οπότε αυτά χάνουν την αποτελεσματικότητά τους. Οι επιστήμονες ανησυχούν ιδιαίτερα για τις λοιμώξεις που προκαλούνται από χωροκατακτητικούς μύκητες, καθώς ο αριθμός τους αυξάνεται ραγδαία. Τι σχέση έχουν οι τουλίπες, το σιτάρι και η πνευμονία, ποιος είναι ο ρόλος της εντατικής γεωργίας και της κλιματικής αλλαγής στην εξάπλωση των λοιμώξεων; Αυτό είναι το νέο πεδίο “πολέμου” του ανθρώπου με τις ασθένειες στο οποίο αναζητούνται και επιλέγονται φυσικοί, βιολογικοί τρόποι αντιμετώπισης των όποιων επιβλαβών οργανισμών. Τελικά, το ζήτημα είναι μεταξύ κόστους και οφέλους. Μπορεί να συγκριθεί το βραχυπρόθεσμο κέρδος από οποιαδήποτε καλλιέργεια με το μακροπρόθεσμο κόστος σε ανθρώπινες ζωές;

---

[1] ^{Neonicotinoid insecticides can pose a severe threat to grassland plant bug communities, Jan Erik Sedlmeier, Ingo Grass, Prasanth Bendalam,… Communications Earth & Environment vol. 6, Article number: 162, 18 March 2025, https://www.nature.com/articles/s43247-025-02065-y}

[2] ^{European Food Safety Authority (EFSA), Peer review of the pesticide risk assessment of the active substance acetamiprid. EFSA Journal. 14 (11). November 2016, Requestor: European Commission, https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2016.4610.}

[3] ^{Invasive fungal infections – the new threat, Oct 13, 2025, https://www.dw.com/en/invasive-fungal-infections-the-new-threat/video-74396247.}