Βελτίωση της ποιότητας Υγείας και κριτήρια αποδοχής των νέων τεχνολογιών στον τομέα της Υγείας

Θα μπορούσε να σκεφθεί κανείς ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ “Προσωπικής και Εξατομικευμένης Υγείας” .Ως “Προσωπική Υγεία” ορίζεται η κατάσταση υγείας ενός ανθρώπου, η οποία επιτυγχάνεται χωρίς την παρέμβαση κανενός άλλου ατόμου επαγγελματία υγείας ή μη”. Ως “Εξατομικευμένη Υγεία“, ορίζεται ως η ατομική υγεία, η οποία θεωρείται ως ιδιωτική περιουσία στον πλαίσιο της υγείας ενός και μόνο ανθρώπου. Η εξατομικευμένη Υγεία έχει σχεδόν πάντα και μια τεχνολογική πτυχή που είναι απαραίτητη για την ολιστική θεώρηση της υγείας ενός ατόμου και η οποία μας παραπέμπει στην εξατομικευμένη θεώρηση και προσφορά της ιατρικής.

Η εξατομικευμένη Ιατρική είναι ένα ιατρικό μοντέλο, στο οποίο όλες οι αποφάσεις και οι κλινικές παρεμβάσεις είναι βασισμένες στον ίδιο τον ασθενή και κάνουν χρήση τόσο των γενετικών δεδομένων, όσο και των άλλων κλινικών και εργαστηριακών πληροφοριών. Η Εξατομικευμένη Ιατρική απαιτεί αλλαγές τόσο στην φαρμακευτική αγωγή , όσο και στην προσφερόμενη κλινική ιατρική πρακτική, η οποία πρέπει να είναι προσαρμοσμένη ειδικά στον συγκεκριμένο ασθενή, όχι απλά για την εύρεση της σωστής διάγνωσης και της υιοθέτησης της σωστής φαρμακευτικής αγωγής, αλλά και στην περαιτέρω κλινική εξέλιξη της νόσου ενός συγκεκριμένου ασθενούς . Η εξατομικευμένη ιατρική αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για άτομα τα οποία είναι ηλικιωμένα και τα οποία χρήζουν ιδιαίτερης φροντίδας γιατί συνήθως παρουσιάζουν πολλαπλά και σύνθετα προβλήματα υγείας τα οποία ενίοτε, χρήζουν εξειδικευμένης τεχνολογίας για την επίλυση τους.

Είναι γεγονός, ότι το ποσοστό των ηλικιωμένων ατόμων έχει αυξηθεί παγκοσμίως και αυτό έχει επιφέρει αύξηση τόσο του οικονομικού, όσο και του κοινωνικού κόστους υπηρεσιών υγείας τόσο σε ανεπτυγμένες, όσο και σε αναπτυσσόμενες χώρες, και αποτελεί μια μεγάλη πρόκληση για το μέλλον. Οι στρατηγικές της μείωσης του κόστους και η μη προσφορά συγκεκριμένων υπηρεσιών υγείας υψηλού κόστους, έχει επηρεάσει την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών υγείας, ενώ την ίδια στιγμή η εξέλιξη της τεχνολογίας έχει εισάγει στη διαδικασία της θεραπευτικής νέες τεχνολογίες πολύ πιο αποτελεσματικές αλλά και πιο δαπανηρές.

Και αυτό συμβαίνει όταν η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ), επιμένει ότι δεν πρέπει να βασίζεται κανείς στα υπάρχοντα στερεότυπα που ισχύουν επί του παρόντος στη θεραπευτική διαδικασία, αλλά καινούργια μοντέλα θεραπευτικής με χρήση των νέων τεχνολογιών πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή τον 21ο αιώνα. Η ενδυνάμωση της υγείας βασιζόμενη σε τακτά βιο-ψυχο-κοινωνικά screening και προληπτικές εξετάσεις (π.χ. οι αρχαίες κινέζικες Tai-Chi ασκήσεις για την βελτίωση της εσωτερικής ισορροπίας και τη αποφυγή πτώσεων), μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της καλής υγείας, την αποφυγή λοιμώξεων και την ενδονοσοκομειακή θεραπεία. Τα συστήματα πληροφοριών και οι νέες τεχνολογίες στην υγεία μπορεί να βοηθήσουν ουσιαστικά στην εξασφάλιση υγιεινών γηρατειών, όσον αφορά τη διατήρηση της ασφάλειας, της καλής διατροφής, της ψυχαγωγίας και της αλληλεπίδρασης με τις υπηρεσίες υγείας, την κοινότητα και την ενημέρωση εν γένει, και την επικοινωνία με φίλους και συγγενείς.

Σήμερα, ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα διάφορα συστήματα υγείας και στις προσφερόμενες υπηρεσίες υγείας παίζεται στο πεδίο της μείωσης των δαπανών, ενώ ο ανταγωνισμός πρέπει να βασίζεται στην προσφερόμενη αξία και στα αποτελέσματα από την χρήση των υπηρεσιών υγείας και των νέων τεχνολογιών, ειδικά από τα πιο γηραιά άτομα. Για να αξιολογήσει κανείς την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών και την αξία τους στη θεραπευτική διαδικασία πρέπει να χρησιμοποιήσει τους δείκτες μέτρησης της ποιότητας ζωής. Επίσης, υπάρχει μια αποδεδειγμένη θεωρία που αναφέρεται στην αποδοχή της χρήσης νέων τεχνολογιών από τα διάφορα άτομα και δη από τους πιο ηλικιωμένους.

Σύμφωνα με τον Μ.Porter, η αξία και η αποτελεσματικότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών υγείας πρέπει να είναι η μοναδική επιδίωξη στη θεραπευτική διαδικασία και όχι η μείωση του κόστους, όπως προαναφέρθηκε. Η αξία των προσφερόμενων υπηρεσιών υγείας μπορεί να μετρηθεί με τη μέτρηση του χρόνου αποθεραπείας και ίασης ενός ασθενούς, με την ποιότητα ζωής του και με την ψυχική και συναισθηματική ισορροπία του κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας.

Η ΠΟΥ, για την αντίληψη της κατάστασης υγείας και ευημερίας, προτείνει τη χρήση των δεικτών ποιότητας ζωής. Για το σκοπό αυτό, η ΠΟΥ δημιούργησε ένα εργαλείο το WHOQOL ( WHO Quality of life) ερωτηματολόγιο, για να εκτιμήσει τις γνώσεις και αντιλήψεις των ατόμων, όσον αφορά το πολιτισμικό περιβάλλον, το status υγείας και το σύστημα αξιών που βιώνουν στο τόπο που ζουν σε σχέση με τους στόχους, τις επιδιώξεις, τα πρότυπα και τις ανησυχίες τους. Η χρήση του ερωτηματολογίου αυτού, δίνει μια ολιστική θεώρηση της υγείας, όπως πρεσβεύει η ΠΟΥ. Το ερωτηματολόγιο αυτό αποτελείται από 100 ερωτήσεις, ενώ το “WHOQOL BREF” είναι μια συντομότερη εκδοχή του ερωτηματολογίου αυτού με 36 ερωτήσεις, οι οποίες εστιάζουν στο λειτουργικό status των ατόμων, βασιζόμενες στις φυσικές και ψυχοκοινωνικές σχέσεις τους, στις αντιλήψεις τους περί υγείας, στο περιβάλλον των ατόμων/ασθενών και κατ” επέκταση στην ποιότητα ζωής. Όσον αφορά, την ανάπτυξη και την αποδοχή νέων τεχνολογιών με κοινωνική προέκταση και με τη χρήση των δεικτών ποιότητας ζωής, η αξιολόγηση της αποδοχής αυτής, μπορεί να γίνει σε δύο στάδια, βάσει του μοντέλου UTAUT( Unified Theory of Acceptance and Use of Technology: (Ενοποιημένη θεωρία Αποδοχής και Χρήσης Τεχνολογιών), το οποίο δημιουργήθηκε από τους Vakatesh και Morris to 2003. To μοντέλο UΤΑUΤ καθορίζει την αποδοχή των νέων τεχνολογιών από α) τις προθέσεις των ατόμων/ασθενών (ηλικιωμένων) και β) από τις ατομικές αντιδράσεις όσον αφορά τη χρήση των νέων τεχνολογιών από άτομα/ασθενείς. Το μοντέλο UTAUT έχει ενσωματώσει στοιχεία από διάφορα άλλα μοντέλα: (το μοντέλο της θεωρίας της λογικής ενέργειας, το μοντέλο της θεωρίας των κινήτρων, το μοντέλο της θεωρίας της οργανωμένης συμπεριφοράς, το μοντέλο της χρήσης των ηλεκτρονικών υπολογιστών, το μοντέλο της καινοτομικής θεωρίας της διάχυσης της γνώσης, το μοντέλο της κοινωνικής γνωσιακής θεωρίας και το μοντέλο της θεωρίας της αποδοχής της τεχνολογίας) .

Ως εκ τούτου, το πρώτο στάδιο είναι το στάδιο του σχεδιασμού, κατά το οποίο το μοντέλο αναπτύσσεται και χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση των προθέσεων των ασθενών/ατόμων και δη των ηλικιωμένων, όσον αφορά την αποδοχή των νέων τεχνολογιών και το οποίο ενδυναμώνεται με την προσθήκη των δεικτών ποιότητας ζωής. Το δεύτερο στάδιο είναι το στάδιο της αποδοχής, κατά το οποίο μετριέται η ποιότητα ζωής που είναι σημαντική πριν και μετά την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών, ούτως ώστε να μπορεί να βρεθεί αν υπάρχει κάποια διακύμανση στη ποιότητα ζωής από τη χρήση των νέων τεχνολογιών. Το πρόγραμμα UTAUT(Unified Theory of Acceptance and Use of Technology) περιλαμβάνει δύο πτυχές που είναι σημαντικές για την αξιολόγηση της αποδοχής των νέων τεχνολογιών και της εν γένει συμπεριφοράς των ατόμων/ασθενών.

Η πρώτη πτυχή περιλαμβάνει:

Προσδοκία του Αποτελέσματος

Προσπάθεια για το Αποτέλεσμα

Κοινωνική Επιρροή

Διευκολυντικές Συνθήκες

και τέσσερεις παράμετροι

Φυλο

Ηλικία

Εθελοντισμός

Εμπειρία

Στη συνέχεια περιλαμβάνονται ερωτήσεις που χρησιμοποιούνται για τη συγκέντρωση στοιχείων για την αποδοχή των νέων τεχνολογιών :

Προσδοκία για το Αποτέλεσμα

Βρίσκω τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας χρήσιμες

Αποδέχομαι τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας γιατί κάνω τη δουλειά μου πιο γρήγορα

Αποδέχομαι τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας γιατί κερδίζω χρόνο για την ολοκλήρωση των άλλων υποχρεώσεων μου

Προσπάθεια για το Αποτέλεσμα

Η αλληλεπίδραση μου με τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας είναι εύκολη και κατανοητή

Είναι εύκολο για μένα να αποκτήσω τις κατάλληλες γνώσεις και δεξιότητες για να αναζητήσω τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας

Βρίσκω τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας εύκολες στη χρήση τους

Μαθαίνοντας να αξιολογώ τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας είναι εύκολο για μένα

Κοινωνική Επιρροή

Άνθρωποι που μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά μου πιστεύουν ότι πρέπει να αποδεχθώ τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας

Άνθρωποι που είναι σημαντικοί για μένα πιστεύουν ότι πρέπει να αποδεχθώ τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας

Οι νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας προσφέρουν μεγάλη διευκόλυνση στη χρήση των υπηρεσιών υγείας

Έχω τη γνώμη ότι γενικά οι ηθύνοντες στον τομέα της Υγείας αποδέχονται τις νέες τεχνολογίες στο χώρο της υγείας

Διευκολυντικές Συνθήκες

Έχω τις κατάλληλες γνώσεις για να επωφεληθώ από τη χρήση των νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας

Έχω τους οικονομικούς πόρους που θα με βοηθήσουν στη χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας

Οι νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας δεν είναι συμβατές με τις παλαιές

Ζητώ τη βοήθεια εξειδικευμένου προσωπικού για να μπορέσω να κάνω χρήση των νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας

Συμπεριφορά απέναντι στη χρήση των νέων τεχνολογιών στον τομέα της Υγείας (Δεύτερη Πτυχή)

Θα προσπαθήσω να κάνω χρήση των νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας τους επόμενους μήνες

Σχεδιάζω να χρησιμοποιήσω τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας σήμερα

Χρησιμοποιώντας τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας θα αυξήσω την ποιότητα ζωής μου τόσο στο φυσιολογικό, όσο και στο ψυχολογικό και κοινωνικό επίπεδο

Αποδεχόμενος/η τη χρήση των νέων τεχνολογιών στο τομέα της υγείας μου προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια για τη ζωή μου

Η ποιότητα ζωής όπως αναφέρθηκε, μπορεί να μετρηθεί και σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα π.χ. 1 μήνα, σε 3 μήνες, σε έξι μήνες ή σε 1 χρόνο μετρώντας τις φυσιολογικές, ψυχολογικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές παραμέτρους που επηρεάζουν τον άνθρωπο, π.χ. με τη χρήση από έναν επαγγελματία υγείας ενός video με υπηρεσίες τηλε-νοσηλευτικής μπορεί να προσφέρεται στήριξη σε άτομα που έχουν ανάγκη τις υπηρεσίες αυτές και βρίσκονται μακριά από τον τόπο προσφοράς των υπηρεσιών αυτών. Ο χρήστης υγιής ή ασθενής μπορεί να αισθάνεται πιο ανεξάρτητος μακριά από το νοσηλευτικό ίδρυμα, και οι συγγενείς του μπορεί να είναι πιο ήσυχοι όσον αφορά τη θεραπεία του. Ως εκ τούτου, ο ασθενής και δη ο ηλικιωμένος ασθενής, μπορεί να αισθάνεται σταθερά τη στήριξη και τη βοήθεια για τη βελτίωση της υγείας του, και την καλυτέρευση της ποιότητας ζωής του από την χρήση των νέων τεχνολογιών υγείας.

Αξιολόγηση

Η εφαρμογή του μοντέλου UTAUT σε 1000 άτομα έδωσε τα εξής αποτελέσματα: η πλειονότητα των νεαρών ενηλίκων ηλικίας 18-35 ετών, δήλωσε ότι αποδέχεται τη χρήση των νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας σε ποσοστό 95%, ενώ ένα μικρό ποσοστό ανέφερε ότι δεν είναι σε γνώση του επαρκή στοιχεία για την αξιολόγηση της χρήσης τους. Οι μεγαλύτερες ηλικίες 35-60 ετών ανέφεραν σε ποσοστό 85-90% ότι είναι επιτακτική η ανάγκη για τη χρήση νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας, για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, ενώ οι ηλικίες άνω των 60 ετών, και 60-80 ετών, δήλωσαν τις προθέσεις τους να χρησιμοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της υγείας σε ποσοστό 70% αλλά με επιφύλαξη.

Συμπέρασμα

Η αποδοχή πρωταρχικά και η χρήση σε δεύτερη φάση των νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας από ασθενείς, και υγιείς, αποτελούν σημαντικά κριτήρια τόσο άμεσα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και για την αξιολόγηση των κοινωνικών πληροφοριακών συστημάτων και των νέων τεχνολογιών, όσο και έμμεσα για τους συγγενείς τους και την κοινωνία ολόκληρη. Η μέτρηση της παραμέτρου της ποιότητας ζωής είναι σημαντική για την αξιολόγηση της χρήσης των νέων τεχνολογιών στον τομέα της υγείας και πρέπει να χρησιμοποιηθεί ανταγωνιστικά και πρωταγωνιστικά έναντι του μοντέλου της μείωσης των δαπανών, στον τομέα της υγείας που χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες σήμερα, και να εξασφαλίσει ένα θετικό αποτέλεσμα στον τομέα της υγείας.

Πηγές

WHO (Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας);The World Health Report on Health Systems Financing, the path to universal Coverage, 2010

M.Porter, E.O.Teisberg: Redifining Health Care, Creating Value based Competitionon Results, Harvard Business Review Press, Boston 2006

Venkatesh, V.User Acceptance of Information Technology, Toward a Unified View,MIS Quarterly 27, 2003, 425-478