Πότε ένας πόλεμος θεωρείται «δίκαιος»;

Ένα ενδιαφέρον αποτέλεσμα της παράξενης και κυρίως μονόπλευρης αντιπαράθεσης του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Πάπα Λέοντα είναι ότι έχει ξεκινήσει μια συζήτηση, μέσα από το πρίσμα της καθολικής θεολογίας, σχετικά με το αν ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν είναι «δίκαιος». Η έννοια του «δίκαιου πολέμου» αποτελεί μια θεωρητική προσέγγιση που επιδιώκει να θέσει ηθικά και νομικά όρια στη χρήση της βίας.

Τη συζήτηση για αυτό το θέμα άνοιξε ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς.

«Μου αρέσει που ο Πάπας είναι υπέρμαχος της ειρήνης, αυτός είναι σίγουρα ένας από τους ρόλους του», δήλωσε ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς σε εκδήλωση του Turning Point USA στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια.

Πρόσθεσε ότι του αρέσει όταν ο Πάπας μιλά για «θέματα πολέμου και ειρήνης», επειδή «τουλάχιστον αυτό ανοίγει μια συζήτηση».

Πρόκειται όμως για μια συζήτηση εκ των υστέρων, καθώς αντί να τεθούν δημόσια υπέρ του πολέμου και να εξασφαλίσουν διεθνή στήριξη, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά του Ιράν ενώ οι διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά όπλα βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη.

Ο Βανς, που έχει ασπαστεί τον καθολικισμό, πρόκειται να εκδώσει βιβλίο για το ταξίδι της πίστης του και έχει συναντήσει στο παρελθόν τον Πάπα, τον οποίο όπως είπε, εκτιμά.

Ωστόσο, πρόσθεσε: «Πώς μπορείς να πεις ότι ο Θεός δεν είναι ποτέ με εκείνους που κρατούν το σπαθί; Ήταν ο Θεός με τους Αμερικανούς που απελευθέρωσαν τη Γαλλία από τους Ναζί; Ή με εκείνους που απελευθέρωσαν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης;».

Ο Βανς συνέχισε αναφερόμενος στη θεωρία του «δίκαιου πολέμου», λέγοντας: «Ο Πάπας λέει ότι ο Θεός δεν είναι ποτέ στο πλευρό εκείνων που κρατούν το σπαθί. Ωστόσο, η θεωρία του δίκαιου πολέμου είναι μια παράδοση άνω των 1.000 ετών. Τώρα μπορούμε φυσικά να έχουμε διαφωνίες σχετικά με το αν αυτή ή εκείνη η σύγκρουση είναι δίκαιη, αλλά νομίζω ότι είναι σημαντικό με τον ίδιο τρόπο που είναι σημαντικό για τον αντιπρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών να είναι προσεκτικός όταν μιλάει για θέματα δημόσιας πολιτικής, νομίζω ότι είναι πολύ, πολύ σημαντικό για τον Πάπα να είναι προσεκτικός όταν μιλάει για θέματα θεολογίας».

Αξίζει να σημειωθεί ότι η έννοια της θεωρίας του δίκαιου πολέμου έχει υποστεί πολλές αλλαγές στα χίλια χρόνια που μεσολάβησαν, αλλά ανάγεται στον Άγιο Αυγουστίνο. Ο Πάπας Λέων προέρχεται από την τάξη των Αυγουστινιανών και πιθανότατα γνωρίζει κάτι γι’ αυτό.

Η συζήτηση για τον «δίκαιο πόλεμο»

Άλλοι Ρεπουμπλικάνοι έχουν επίσης υποστηρίξει ότι ο πόλεμος κατά του Ιράν μπορεί να θεωρηθεί «δίκαιος». Ο πρόεδρος της Βουλής Μάικ Τζόνσον δήλωσε ότι πρόκειται για «καλά εδραιωμένη χριστιανική θεολογική έννοια», αναφερόμενος στη θεωρία του «δίκαιου πολέμου».

Αντίθετα, η Διάσκεψη Καθολικών Επισκόπων των ΗΠΑ διαφωνεί με την εκτίμηση αυτή, σημειώνοντας ότι ο Πάπας αναφέρεται σε μια μακρά παράδοση της Καθολικής Εκκλησίας.

«Για πάνω από χίλια χρόνια, η Καθολική Εκκλησία διδάσκει τη θεωρία του δίκαιου πολέμου και αυτή είναι η μακρά αυτή παράδοση στην οποία ο Άγιος Πατέρας αναφέρεται προσεκτικά στα σχόλιά του για τον πόλεμο», σύμφωνα με τη δήλωση των επισκόπων.

«Μια σταθερή αρχή αυτής της χιλιετούς παράδοσης είναι ότι ένα έθνος μπορεί νόμιμα να πάρει το σπαθί μόνο για αυτοάμυνα, όταν όλες οι ειρηνευτικές προσπάθειες έχουν αποτύχει…Δεν ακούει τις προσευχές εκείνων που διεξάγουν πόλεμο», αναφέρουν στη δήλωσή τους.

Η αρχή της «αναλογικότητας»

Ο ανταποκριτής του Βατικανού Κρίστοφερ Λαμπ δήλωσε ότι μια βασική αρχή της θεωρίας του δίκαιου πολέμου είναι η «αναλογικότητα» — δηλαδή ότι η καταστροφή δεν πρέπει να υπερβαίνει το όφελος.

Ο καρδινάλιος Μπλέιζ Κούπιτς δήλωσε ότι είναι «σοκαριστικό» να συγκρίνεται ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος με τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, τον οποίο χαρακτήρισε «πόλεμο επιλογής».

Όταν ρωτήθηκε αν ο πόλεμος κατά του Ιράν είναι ένας «δίκαιος πόλεμος», ο Κούπιτς απάντησε «Όχι, δεν είναι δίκαιος».

Τα τέσσερα κριτήρια

Η Διάσκεψη Καθολικών Επισκόπων των ΗΠΑ παρέπεμψε σε αποσπάσματα του Κατηχισμού της Καθολικής Εκκλησίας σχετικά με τη «Διασφάλιση της Ειρήνης» στη δήλωσή της. Τα αποσπάσματα καθορίζουν τέσσερις προϋποθέσεις για «νόμιμη άμυνα με στρατιωτική βία» βάσει του «δόγματος του δίκαιου πολέμου».

• η ζημία που προκαλείται από τον επιτιθέμενο στο έθνος ή την κοινότητα εθνών πρέπει να είναι διαρκής, σοβαρή και βέβαιη
• όλα τα άλλα μέσα για τον τερματισμό ενός πολέμου πρέπει να έχουν αποδειχθεί μη πρακτικά ή αναποτελεσματικά
• πιθανότητα επιτυχίας
• η χρήση βίας να μην προκαλεί μεγαλύτερο κακό από αυτό που επιδιώκει να αποτρέψει

Ο Κούπιτς αναφέρθηκε σε αυτές τις συνθήκες όταν είπε ότι τα σύγχρονα όπλα επηρεάζουν τις κοινωνίες και θέτουν σε κίνδυνο τους πολίτες με φρικτούς τρόπους. Υποστήριξε επίσης, ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει ξεκαθαρίσει τον τελικό της στόχο.

Η ομιλία του Ομπάμα για τον «δίκαιο πόλεμο»

Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, είχε τονίσει στην ομιλία του για το Νόμπελ Ειρήνης ότι καμία «ιερή» σύγκρουση δεν μπορεί να θεωρηθεί πραγματικά δίκαιη. Τόνισε επίσης ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να δικαιολογούν τη βία και ότι ο πόλεμος πρέπει να διέπεται από κανόνες και περιορισμούς.

Ο Ομπάμα εξέθεσε τη σημασία της παγκόσμιας τάξης και των νόμων του πολέμου, έννοιες που ο Τραμπ και ο Χέγκσεθ έχουν γενικά απορρίψει. Ο Χέγκσεθ, για παράδειγμα, καυχιέται ότι θέσπισε κανόνες εμπλοκής προκειμένου να διεξάγει πολέμους πιο αποτελεσματικά. Ο Τραμπ έχει παραπονεθεί επανειλημμένα για τα Ηνωμένα Έθνη και έχει απειλήσει να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ.

Ο Ομπάμα υποστήριξε επίσης ότι η θρησκεία δεν θα πρέπει να εμπλέκεται στον πόλεμο.

«Η βία των Σταυροφοριών έχει καταγραφεί εκτενώς. Αλλά μας υπενθυμίζει ότι κανένας Ιερός Πόλεμος δεν μπορεί ποτέ να είναι ένας δίκαιος πόλεμος. Γιατί αν πιστεύεις πραγματικά ότι εκτελείς θεϊκό θέλημα, τότε δεν υπάρχει λόγος για περιορισμούς – δεν χρειάζεται να λυπηθείς την έγκυο μητέρα, ή τον γιατρό, ή τον εργαζόμενο του Ερυθρού Σταυρού, ή ακόμα και ένα άτομο του ίδιου θρησκεύματος», συνέχισε ο Ομπάμα.

«Μια τόσο διαστρεβλωμένη άποψη για τη θρησκεία δεν είναι απλώς ασυμβίβαστη με την έννοια της ειρήνης, αλλά πιστεύω ότι είναι ασυμβίβαστη με τον ίδιο τον σκοπό της πίστης – γιατί ο ένας κανόνας που βρίσκεται στην καρδιά κάθε μεγάλης θρησκείας είναι ότι κάνουμε στους άλλους αυτό που θα θέλαμε να μας κάνουν» είπε ο Ομπάμα στην ομιλία του.

Ο πρώην Αμερικανός πρόεδρος σημείωσε επίσης την παραδοξότητα της απονομής αυτού του βραβείου ως αρχηγός του αμερικανικού στρατού σε μια εποχή που οι ΗΠΑ ήταν εμπλεκόμενες σε πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Πηγή: CNN