Πώς ένας Ιταλός γλύπτης δημιούργησε το τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου που έγινε παγκόσμιο σύμβολο

Όταν ο Ιταλός γλύπτης Σίλβιο Γκατζανίγκα σχεδίασε το τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου, θέλησε να αποτυπώσει σε μία ενιαία σπειροειδή μορφή τρία από τα πιο έντονα συναισθήματα του αθλήματος: τον αγώνα του αθλητή, την έκρηξη χαράς του φιλάθλου και τη στιγμή της νίκης.

Στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026, η Ισπανία ή η Αργεντινή θα σηκώσει το τρόπαιο που εδώ και δεκαετίες αποτελεί το απόλυτο σύμβολο της ποδοσφαιρικής επιτυχίας.

Το τρόπαιο που σχεδιάστηκε στο Μιλάνο

Το σημερινό τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου δημιουργήθηκε στο Μιλάνο, στο εργαστήριο του Γκατζανίγκα στη συνοικία Μπρέρα, μετά την απόφαση της FIFA να προκηρύξει διαγωνισμό για νέο σχέδιο.

Η ανάγκη για ένα νέο τρόπαιο προέκυψε το 1970, όταν η Βραζιλία κατέκτησε για τρίτη φορά το Παγκόσμιο Κύπελλο και απέκτησε μόνιμα το παλιό τρόπαιο, γνωστό ως Κύπελλο Ζιλ Ριμέ.

Το σχέδιο που πλέον αναγνωρίζεται από εκατομμύρια φιλάθλους σε όλο τον κόσμο παρουσιάζει δύο ανθρώπινες μορφές που ανεβαίνουν σπειροειδώς προς μία υδρόγειο, η οποία συμβολίζει τον πλανήτη και την παγκόσμια διάσταση του ποδοσφαίρου.

Ο γιος του γλύπτη, Τζόρτζιο Γκατζανίγκα, θυμάται ότι ο πατέρας του δημιούργησε δεκάδες προσχέδια πριν καταλήξει στην τελική ιδέα.

«Άρχισε να σχεδιάζει πάρα πολλές εκδοχές και τελικά ανέπτυξε την ιδέα του κόσμου και αυτού του συμβόλου που μοιάζει με δύο έλικες DNA που κινούνται προς τα πάνω», ανέφερε.

Ο Σίλβιο Γκατζανίγκα, ο οποίος πέθανε το 2016, εργαζόταν για την ιταλική εταιρεία G.D.E. Bertoni Srl και είχε δημιουργήσει επίσης σημαντικά αθλητικά τρόπαια, όπως το Κύπελλο UEFA και το Ευρωπαϊκό Σούπερ Καπ.

Το παλιό τρόπαιο κλάπηκε και δεν βρέθηκε ποτέ

Το πρώτο τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου παρουσιάστηκε στην πρώτη διοργάνωση του 1930 και απεικόνιζε τη θεά Νίκη της ελληνικής μυθολογίας. Πήρε το όνομα Κύπελλο Ζιλ Ριμέ, προς τιμήν του ανθρώπου που ίδρυσε τη διοργάνωση.

Το τρόπαιο είχε μια περιπετειώδη ιστορία. Κλάπηκε για πρώτη φορά το 1966, ενώ βρισκόταν σε δημόσια έκθεση στην Αγγλία, όμως βρέθηκε λίγες ημέρες αργότερα από έναν σκύλο, τον Πίκλς, κάτω από έναν φράχτη στο νότιο Λονδίνο.

Η δεύτερη κλοπή έγινε το 1983 από τα γραφεία της Βραζιλιάνικης Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, όταν η Βραζιλία είχε πλέον αποκτήσει μόνιμα το τρόπαιο. Δεν βρέθηκε ποτέ ξανά και θεωρείται ότι πιθανότατα λιώθηκε για την αξία του χρυσού.

Η δημιουργία που συμβολίζει τον αγώνα για τη νίκη

Περισσότερες από 50 προτάσεις κατατέθηκαν στον διαγωνισμό της FIFA, όμως μόνο ο Γκατζανίγκα παρουσίασε ολοκληρωμένο μοντέλο, επιτρέποντας στην επιτροπή να κατανοήσει τόσο τη μορφή όσο και το μήνυμα του έργου.

«Υπάρχει ο κόσμος, που βρίσκεται πάνω από όλα. Υπάρχει η προσπάθεια του αθλητή, η κίνηση του σώματός του μέσα στο μέταλλο. Το σώμα του αθλητή είναι τραχύ, έχει υποφέρει, έχει παλέψει και έχει αγωνιστεί για τη νίκη», εξήγησε ο γιος του γλύπτη.

Οι μορφές που υψώνονται προς την κορυφή παραπέμπουν στα φτερά της θεάς Νίκης, συμβολίζοντας όχι μόνο τον θρίαμβο των ποδοσφαιριστών αλλά και την έκρηξη χαράς των φιλάθλων.

Η οικογένεια Γκατζανίγκα έχει διατηρήσει το γραφείο του δημιουργού σε νέο χώρο έξω από το Μιλάνο, μαζί με τα σχέδιά του, το αρχικό πρωτότυπο που παρουσιάστηκε στη FIFA και το κέρινο καλούπι του τροπαίου.

Οι πρωταθλητές δεν κρατούν το αυθεντικό τρόπαιο

Το επίσημο τρόπαιο που σηκώνει ο αρχηγός της νικήτριας ομάδας μετά τον τελικό έχει ύψος 36 εκατοστά και είναι κατασκευασμένο από χρυσό 18 καρατίων. Στη βάση του υπάρχουν δύο δακτύλιοι από πράσινο μαλαχίτη, που συμβολίζουν τα γήπεδα όπου διεξάγονται οι αγώνες.

Μετά το τέλος κάθε διοργάνωσης, το αυθεντικό τρόπαιο επιστρέφει στη FIFA και φυλάσσεται στα κεντρικά γραφεία της στην Ελβετία. Η νικήτρια ομάδα παίρνει μαζί της ένα επιχρυσωμένο αντίγραφο.

Η FIFA πλέον δεν επιτρέπει σε καμία χώρα, ακόμη και αν κατακτήσει τρεις φορές το Παγκόσμιο Κύπελλο, να κρατήσει μόνιμα το αυθεντικό τρόπαιο.

Το σχέδιο του Γκατζανίγκα χρησιμοποιείται ήδη για το 14ο Παγκόσμιο Κύπελλο και η FIFA έχει αποφασίσει να συνεχίσει τη χρήση του τουλάχιστον μέχρι τη διοργάνωση του 2038.

Η στιγμή που ένα αντικείμενο έγινε θρύλος

Ο Τζόρτζιο Γκατζανίγκα θυμάται ακόμη έντονα τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1974, όταν η Δυτική Γερμανία αντιμετώπισε την Ολλανδία στο Μόναχο. Ήταν η πρώτη φορά που το δημιούργημα του πατέρα του απονεμήθηκε σε παγκόσμιο πρωτάθλημα.

«Η πραγματική έκρηξη χαράς ήρθε όταν η γερμανική ομάδα σήκωσε το κύπελλο και όλο το στάδιο ξέσπασε σε πανηγυρισμούς. Εκείνη ήταν η στιγμή που ένα αντικείμενο έγινε σύμβολο», είπε.

Από τότε, το τρόπαιο του Σίλβιο Γκατζανίγκα δεν αποτελεί απλώς ένα έπαθλο. Έγινε η εικόνα της κορυφαίας ποδοσφαιρικής επιτυχίας στον κόσμο.