Πόλεμος στο Ιράν: Μάχη αντοχής για το ποιος θα αντέξει περισσότερο

Ο πόλεμος στο Ιράν, παρά την πολυπλοκότητα και τις παγκόσμιες επιπτώσεις του, καταλήγει σε ένα βασικό ερώτημα: ποιος μπορεί να αντέξει τον πόνο περισσότερο.

Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου δείχνει ποιο μπορεί να είναι το ισχυρότερο όπλο του Ιράν και ταυτόχρονα η μεγαλύτερη αδυναμία των Ηνωμένων Πολιτειών: η ζημιά στην παγκόσμια οικονομία. Η απότομη αύξηση στις τιμές των καυσίμων έχει ανησυχήσει καταναλωτές και χρηματοπιστωτικές αγορές, ενώ οι διεθνείς μεταφορές και η ναυτιλία έχουν διαταραχθεί σοβαρά.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να γνωρίζει τον κίνδυνο. Όταν το πετρέλαιο εκτινάχθηκε σχεδόν στα 120 δολάρια το βαρέλι τη Δευτέρα — το υψηλότερο επίπεδο από το 2022 — δήλωσε ότι ο πόλεμος θα είναι «βραχυπρόθεσμος». Η δήλωση καθησύχασε προσωρινά τις αγορές και οι τιμές υποχώρησαν περίπου στα 90 δολάρια, παρότι ο ίδιος επανέλαβε σχεδόν ταυτόχρονα ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν θα συνεχιστούν.

Από την άλλη πλευρά, το Ιράν καλείται να αντέξει σχεδόν συνεχή αμερικανικά και ισραηλινά αεροπορικά πλήγματα, τα οποία δεν μπορεί να αποκρούσει αποτελεσματικά. Μέχρι στιγμής, η ιρανική ηγεσία και ο στρατός φαίνεται να παραμένουν ενωμένοι και να διατηρούν τον έλεγχο της κατάστασης.

Η ιρανική κοινωνία, η οποία είχε ήδη εξεγερθεί εναντίον του θεοκρατικού καθεστώτος με μαζικές διαδηλώσεις τον Ιανουάριο, εξακολουθεί να βρίσκεται σε έντονη οργή. Ωστόσο, οι πολίτες παραμένουν κυρίως στα σπίτια τους προσπαθώντας να επιβιώσουν από τους βομβαρδισμούς, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας βρίσκονται καθημερινά στους δρόμους για να αποτρέψουν νέες αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις.

Πίεση δέχονται και οι σύμμαχοι των ΗΠΑ. Τα κράτη του Κόλπου, παρότι δεν συμμετέχουν άμεσα στον πόλεμο, αντιμετωπίζουν συνεχείς ιρανικές επιθέσεις που στοχεύουν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, πόλεις και κρίσιμες υποδομές νερού. Το Ισραήλ, αν και υποστηρίζει ότι έχει προκαλέσει σοβαρές ζημιές στο ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, συνεχίζει να δέχεται ολοένα και πιο εξελιγμένες πυραυλικές επιθέσεις που πλήττουν αστικά κέντρα. Οι συχνές σειρήνες αεροπορικού συναγερμού έχουν διαταράξει την καθημερινότητα, οδηγώντας σε κλείσιμο σχολείων και επιχειρήσεων και δημιουργώντας έντονο κλίμα ανασφάλειας.

Χωρίς ορατή διέξοδο

Προς το παρόν δεν διαφαίνεται άμεσο τέλος στις συγκρούσεις, ούτε από τη ρητορική των ΗΠΑ ούτε από εκείνη του Ιράν, των οποίων η αντιπαλότητα χρονολογείται από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και την κρίση των ομήρων στην αμερικανική πρεσβεία.

«Έχουμε ήδη κερδίσει με πολλούς τρόπους, αλλά δεν έχουμε κερδίσει αρκετά», δήλωσε ο Τραμπ σε ομιλία του στη Φλόριντα, υποσχόμενος συνέχιση των επιχειρήσεων μέχρι την «τελική νίκη».

Από την Τεχεράνη, ο αξιωματούχος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί δήλωσε ότι το Ιράν απέρριψε προτάσεις για κατάπαυση του πυρός που προήλθαν από χώρες όπως η Κίνα, η Γαλλία και η Ρωσία.

«Αυτή τη στιγμή έχουμε το πάνω χέρι», είπε, επισημαίνοντας την αναστάτωση που προκαλεί ο πόλεμος στην παγκόσμια οικονομία και τις ενεργειακές αγορές.

Το πετρέλαιο ως στρατηγικό όπλο

Πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν είχε προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση επίθεσης θα στοχοποιούσε τις ενεργειακές υποδομές της Μέσης Ανατολής. Τώρα υλοποιεί αυτή την απειλή με πυραυλικές και επιθέσεις με drones.

Το Κατάρ αναγκάστηκε να διακόψει την παραγωγή φυσικού αερίου, ενώ το Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι οι πετρελαϊκές του εγκαταστάσεις δεν μπορούν να τηρήσουν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις. Παράλληλα, οι επιθέσεις επηρεάζουν και άλλους μεγάλους παραγωγούς, όπως τη Saudi Aramco, διαταράσσοντας σημαντικές ενεργειακές ροές προς την Ασία και κυρίως την Κίνα.

Η ναυσιπλοΐα έχει σχεδόν σταματήσει στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και έως και το 30% των εξαγωγών λιπασμάτων. Δεν χρειάστηκε καν να τοποθετηθούν νάρκες: οι επιθέσεις σε πλοία ήταν αρκετές για να αποτρέψουν τις ναυτιλιακές εταιρείες.

Ο Τραμπ έχει προτείνει συνοδεία δεξαμενόπλοιων από αμερικανικά πολεμικά πλοία, όμως μέχρι στιγμής η ναυτιλιακή κίνηση δεν έχει αποκατασταθεί.

Τι σημαίνει «νίκη»

Για το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, νίκη σημαίνει να επιβιώσει πολιτικά, ανεξάρτητα από το κόστος για τη χώρα και την περιοχή.

Οι στόχοι των ΗΠΑ παραμένουν λιγότερο σαφείς. Ο Τραμπ έχει κατά καιρούς αφήσει να εννοηθεί ότι επιδιώκει την ανατροπή του καθεστώτος, ενώ άλλες φορές δηλώνει ότι αρκεί να πάψει το Ιράν να αποτελεί απειλή για το Ισραήλ, την περιοχή και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι η ιρανική ηγεσία. Μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στην αρχή του πολέμου, διάδοχός του ορίστηκε ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος θεωρείται ακόμη πιο σκληροπυρηνικός και διατηρεί στενές σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Παράλληλα, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου — έναν από τους βασικούς λόγους που επικαλούνται οι ΗΠΑ και το Ισραήλ για την έναρξη του πολέμου. Το υλικό είχε εμπλουτιστεί έως και 60%, πολύ κοντά στο επίπεδο του 90% που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.

Αν ο νέος ανώτατος ηγέτης αποφασίσει να ανατρέψει τη θρησκευτική απαγόρευση που είχε επιβάλει ο πατέρας του και να επιτρέψει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, αυτό θα αποτελούσε ένα σενάριο που ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε το Ισραήλ θέλουν να δουν να πραγματοποιείται.

Πηγή AP