To κορίτσι των εκατό πορτρέτων που ενέπνευσε δυο βιβλία

Για σχεδόν οκτώ δεκαετίες, η Λουίζ Κανσό ήταν ένα από τα ξεχασμένα θύματα δολοφονίας στο Παρίσι. Οι ζωγράφοι του Μονπαρνάς, που άλλοτε συναγωνίζονταν για το ποιος θα την είχε μοντέλο του, την είχαν απαθανατίσει σε δεκάδες πίνακες. Η αστυνομία, όταν τη βρήκε νεκρή κοντά στον Σηκουάνα το 1949, στάθηκε στην προσωπική της ζωή και στο γεγονός ότι είχε αποκτήσει παιδί εκτός γάμου. Τέσσερις μήνες αργότερα, έβαλε την υπόθεση στο αρχείο.

Φέτος, δύο συγγραφείς έφεραν ξανά στο φως την ιστορία της. Ο ένας από τους δύο, ο Φιλίπ Ζενάντα, κέρδισε το βραβείο Γκονκούρ.

Από το Μονπαρνάς στην προκυμαία Ζαβέλ

Η Λουίζ, που τη φώναζαν Λιζ, ήταν κόρη τσαγκάρη από το Τρεγκιέ, στη Βρετάνη. Το 1937, σε ηλικία 16 ετών, έφυγε για το Παρίσι. Εκεί τράβηξε την προσοχή των καλλιτεχνών του Μονπαρνάς. Πόζαρε, μεταξύ άλλων, για τον Μορίς Μπριανσόν και τον Σαρλ Πικάρ λε Ντου. Μετά τη δολοφονία της, το περιοδικό «Ντετεκτίβ» την παρουσίασε στο εξώφυλλό του ως «το κορίτσι των εκατό πορτρέτων».

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, οι περισσότεροι ζωγράφοι έφυγαν για τον νότο. Η Λιζ έμεινε στο Παρίσι και δούλεψε ως κομπάρσος στον κινηματογράφο, σερβιτόρα και χορεύτρια στα Φολί Μπερζέρ. Είχε αφήσει την πεντάχρονη κόρη της, τη Ναταλί, στη φροντίδα μιας νταντάς στα προάστια μέχρι να μαζέψει χρήματα για να νοικιάσει διαμέρισμα. Χωρίς σταθερό εισόδημα, τα πράγματα γίνονταν όλο και πιο δύσκολα.

Στις 7 Σεπτεμβρίου 1949, η Λιζ βρέθηκε νεκρή στην προκυμαία Ζαβέλ, τη σημερινή προκυμαία Αντρέ Σιτροέν. Ήταν 29 ετών. Οι αστυνομικοί εντόπισαν αρχικά τέσσερις πιθανούς δράστες, αλλά σύντομα έβαλαν την υπόθεση στο αρχείο. Στην έκθεση των 300 σελίδων έμεινε ο χαρακτηρισμός «κακής φήμης». Οι εφημερίδες έγραφαν ότι ίσως εκδιδόταν ή είχε εξάρτηση από το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά.

Ο συγγραφέας Λικ Κορλουέρ είπε στον «Γκάρντιαν» ότι η στάση της αστυνομίας δεν τον εξέπληξε. Η Λιζ ντυνόταν ωραία, ήταν έξυπνη και διάλεγε ελεύθερα τους εραστές της. Οι αστυνομικοί και οι δημοσιογράφοι της εποχής έβλεπαν μια ανύπαντρη μητέρα που πόζαρε για ζωγράφους και έκανε δουλειές τις οποίες εκείνοι δεν θεωρούσαν αξιοπρεπείς. Στα μάτια τους, είπε ο Κορλουέρ, η ίδια έφταιγε για ό,τι της συνέβη.

Η συμφωνία των δύο συγγραφέων

Ο Κορλουέρ άκουσε για πρώτη φορά την ιστορία το 1981. Μια ηλικιωμένη γυναίκα τού έδειξε στο μνημείο πεσόντων του Τρεγκιέ το όνομα της Ανίκ Κανσό, που την είχε παρασύρει ένα γερμανικό φορτηγό στον πόλεμο. Όταν εκείνος της είπε πόσο φρικτό ήταν αυτό, η γυναίκα τού μίλησε για τη μεγαλύτερη αδελφή της Ανίκ, που είχε δολοφονηθεί στο Παρίσι.

Ο Κορλουέρ συγκέντρωνε για χρόνια χάρτες, φωτογραφίες, πίνακες, επιστολές και αποκόμματα εφημερίδων. Έγραψε ένα μυθιστόρημα, αλλά ο ένας εκδότης μετά τον άλλον το απέρριπτε. Στο βιβλίο του, όπως και στην αστυνομική έρευνα, ο δολοφόνος έμενε άγνωστος.

Ο Ζενάντα βρήκε την υπόθεση ξεφυλλίζοντας παλιές εφημερίδες στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας. Γνώριζε ήδη τον Κορλουέρ από μια λογοτεχνική εκδήλωση και του είπε πως δεν θα προχωρούσε χωρίς εκείνον. Ο Κορλουέρ τού εμπιστεύτηκε τις σημειώσεις του και συμφώνησαν να γράψουν δύο διαφορετικά βιβλία. Κυκλοφόρησαν την ίδια μέρα, στις 19 Αυγούστου. Η «Τραγωδία του ομορφότερου μοντέλου του Παρισιού» του Κορλουέρ στηρίζεται στα τεκμήρια που συγκέντρωσε. Για την «Άγνωστη της προκυμαίας Ζαβέλ», ο Ζενάντα μελέτησε τους δικαστικούς φακέλους και επισκέφθηκε τους τόπους όπου έζησε η Λιζ, στη Βρετάνη και στο Παρίσι.

Διάβασε ή ξαναδιάβασε επίσης 74 από τις 75 υποθέσεις του επιθεωρητή Μαιγκρέ. Τον ενδιέφερε η ιδέα του ήρωα του Ζορζ Σιμενόν ότι, για να βρει τον δολοφόνο, έπρεπε πρώτα να γνωρίσει καλά το θύμα. Στις πρώτες σελίδες ο Ζενάντα υπόσχεται, με το γνωστό του χιούμορ, να προσπαθήσει να μη γράψει έναν τεράστιο τόμο. Το βιβλίο φτάνει τις 530 σελίδες. Μια τελευταία σειρά δικαστικών εγγράφων τον οδηγεί στον άνδρα που πιστεύει ότι στραγγάλισε τη Λιζ, αφού την κάλεσε να δει ένα διαμέρισμα που εκείνη ήλπιζε να νοικιάσει. Η δολοφονία παραμένει ανεξιχνίαστη.

Στις 3 Νοεμβρίου, η Ακαδημία Γκονκούρ ανακοίνωσε από το εστιατόριο Ντρουάν στο Παρίσι ότι ο 62χρονος Ζενάντα κέρδισε με έξι ψήφους έναντι τριών για τον Σιλβέν Πριντόμ. Είχε βρεθεί άλλες τέσσερις φορές στους υποψηφίους χωρίς να φτάσει στην τελική επιλογή. Λάτρης των ιπποδρομιών, έλεγε πως το στοίχημα τον είχε μάθει να χάνει με χάρη. Είχε πρωτοεμφανιστεί με την εν μέρει αυτοβιογραφική «Άγρια καμήλα», που κέρδισε το βραβείο Φλορ, και είχε στραφεί στις παλιές εγκληματικές υποθέσεις με το «Σουλάκ» το 2013. Την «Άγνωστη της προκυμαίας Ζαβέλ» την αφιέρωσε στον εκδότη του, Μπερνάρ Μπαρό, που τον είχε στηρίξει και πέθανε τον περασμένο Φεβρουάριο.

Η κόρη της Λιζ

Στην έρευνά τους οι δύο συγγραφείς εντόπισαν και τη Ναταλί, κόρη της Λιζ, σήμερα 80 ετών. Τη μεγάλωσε η Βαλαντίν, μία από τις αδελφές της Λιζ. Όπως αφηγήθηκε ο Κορλουέρ στον «Γκάρντιαν», το πρώτο πράγμα που τους είπε η Ναταλί ήταν πως δεν ήθελε να ακούσει κουβέντα για τη μητέρα της. Πίστευε πως η Λιζ ήταν πόρνη.

Ο Κορλουέρ λέει ότι η Βαλαντίν ζήλευε την αδελφή της και για χρόνια έλεγε στη Ναταλί ότι η μητέρα της ήταν γυναίκα κακής φήμης. Οι δύο συγγραφείς τής είπαν πως από την έρευνά τους είχαν γνωρίσει μια πολύ διαφορετική γυναίκα, την οποία θαύμαζαν.

Η Ναταλί δεν έκλαψε. Έμεινε κατάπληκτη, θυμάται ο Κορλουέρ. «Κατά κάποιον τρόπο», είπε, «αυτή η τραγική ιστορία έχει ένα ευτυχισμένο τέλος».

Με πληροφορίες από: Le Monde, Telerama, The Guardian