Τελικά τα εγγόνια μάς κάνουν καλό;

Η 1η Οκτωβρίου είναι η Διεθνής Ημέρα Ηλικιωμένων και ίσως είναι μια καλή αφορμή για να αναρωτηθούμε ποιον ακριβώς εννοούμε σήμερα όταν λέμε «ηλικιωμένο».

Κάποτε η τρίτη ηλικία συνδεόταν σχεδόν αυτόματα με τη συνταξιοδότηση και την αποχώρηση από την ενεργό ζωή. Σήμερα, καθώς ζούμε περισσότερο, εργαζόμαστε για περισσότερα χρόνια και παραμένουμε δραστήριοι μέχρι μεγαλύτερες ηλικίες, αυτό το όριο μετακινείται συνεχώς.

Σχετικό θέμα: Πόσο χρονών είστε; Όσο αισθάνεστε

Οι παππούδες και οι γιαγιάδες είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη. Πολλοί εξακολουθούν να εργάζονται, στηρίζουν οικονομικά τα παιδιά τους και ταυτόχρονα συμμετέχουν ενεργά στο μεγάλωμα των εγγονιών τους. Μόνο που όσο οι παππούδες και οι γιαγιάδες παραμένουν δραστήριοι, τόσο περισσότερα φαίνεται να περιμένουν από εκείνους και οι άλλοι.

Ένα ζευγάρι είχε κάνει σχέδια για τη συνταξιοδότησή του. Ήθελε να γνωρίσει καινούργιους ανθρώπους, να ταξιδέψει, να προσφέρει εθελοντική εργασία, να χαρεί τον ελεύθερο χρόνο του. Οκτώ μήνες αργότερα, η κόρη τους τηλεφώνησε. Περίμενε παιδί, βρισκόταν σε λίστες αναμονής για βρεφονηπιακό σταθμό και έπρεπε να επιστρέψει στη δουλειά έξι εβδομάδες μετά τη γέννα.

Οι γονείς της μάζεψαν τα πράγματά τους και μετακόμισαν κοντά της.

Στα 74 της, η γιαγιά φροντίζει πλέον το δεύτερο παιδί της κόρης της, ενώ το πρώτο πηγαίνει στον παιδικό σταθμό. Έχει ξαναζήσει αρρώστιες μέσα στη νύχτα, ξεσπάσματα, οδοντοφυΐα, φαγητά στο πάτωμα, το γιογιό. Μόνο που όλα αυτά συμβαίνουν αφού έχει ήδη μεγαλώσει τρία δικά της παιδιά.

Όταν το πρόβλημα των γονιών γίνεται πρόβλημα των παππούδων

Πίσω από αυτή την ιστορία υπάρχει μια βαθύτερη αλλαγή. Οι γονείς εργάζονται, η οργανωμένη φροντίδα των παιδιών κοστίζει και οι κοινωνικές δομές αφήνουν μεγάλα κενά στη φροντίδα. Έτσι, ένα μέρος της φροντίδας που δυσκολεύονται να σηκώσουν οι εργαζόμενοι γονείς μεταφέρεται μέσα στην οικογένεια, στους παππούδες και κυρίως στις γιαγιάδες.

Το πρόβλημα ενός γονιού γίνεται πρόβλημα του παππού και της γιαγιάς.

Στις ΗΠΑ, δημοσκόπηση της The Harris Poll το 2023, έδειξε ότι περισσότεροι από 4 στους 10 εργαζόμενους γονείς βασίζονταν στη γιαγιά για τη φροντίδα των παιδιών. Από αυτούς, το 67% δήλωσε ότι υπήρξαν φορές που θα μπορούσε να είχε χάσει τη δουλειά του χωρίς τη βοήθειά της.

Η ενεργή συμμετοχή δεν είναι ίδια σε όλες τις οικογένειες. Η συμβίωση πολλών γενεών είναι συχνότερη σε ορισμένες φυλετικές και κοινωνικές ομάδες. Ωστόσο, η έντονη συμμετοχή των παππούδων συναντάται σε διαφορετικά κοινωνικά και οικονομικά στρώματα. Η σταθερότερη διαφορά αφορά στο φύλο: οι γιαγιάδες αναλαμβάνουν πολύ μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας από τους παππούδες.

«Δέχομαι τόσο μεγάλη πίεση να αφήσω τη δουλειά μου και να φροντίσω αυτά τα εγγόνια», είπε μία γυναίκα σε ερευνήτρια. «Και εάν ήμουν άνδρας, κανείς δεν θα μου το ζητούσαν καν».

«Εμείς δεν σας μεγαλώσαμε έτσι»

Είναι μια φράση που ακούγεται συχνά όταν δύο γενιές συναντιούνται πάνω από την κούνια ενός μωρού. Και πίσω της δεν υπάρχει μόνο η γνωστή διαφωνία ανάμεσα σε γονείς και παππούδες. Υπάρχει μια πραγματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν σήμερα τα παιδιά.

Σε βρετανική μελέτη του 2021, γιαγιάδες δήλωσαν έκπληκτες από την αντίληψη ότι τα παιδιά χρειάζονται συνεχή επίβλεψη και από τη μεγάλη έμφαση που δίνεται σήμερα στις σχολικές επιδόσεις. Οι ίδιες θυμούνται ότι άφηναν τα παιδιά τους να παίζουν στη γειτονιά. Τώρα καλούνται να παρακολουθούν κάμερες για το μωρό, να βοηθούν στα μαθήματα και να πηγαινοφέρνουν τα εγγόνια σε δραστηριότητες.

Σχετικό θέμα: Πολυγενεακά νοικοκυριά: Μήπως ήρθε η ώρα για συγκατοίκηση με τους γονείς και τα παιδιά μας;

Οι γονείς έχουν, φυσικά, τον πρώτο λόγο στο πώς θα μεγαλώσουν τα παιδιά τους. Για τους παππούδες όμως η προσαρμογή δεν είναι πάντοτε εύκολη. Δεν καλούνται απλώς να βοηθήσουν περισσότερο. Καλούνται να βοηθήσουν σε μια μορφή γονεϊκότητας που συχνά τους είναι ξένη.

Τελικά τα εγγόνια μάς πάντα κάνουν καλό;

Η επιστημονική απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα από ένα απλό «ναι» ή «όχι».

Μελέτη που βασίστηκε σε δεδομένα από δέκα χώρες της Δυτικής Ευρώπης εξέτασε τι συμβαίνει στην υγεία και στην ποιότητα ζωής όταν κάποιος γίνεται παππούς ή γιαγιά. Το σημαντικό εύρημα είναι ότι δεν είναι η φροντίδα των εγγονιών γενικά που επιβαρύνει. Η απόκτηση εγγονιών είχε ελάχιστη επίδραση στη σωματική, γνωστική και ψυχική υγεία.

Η εικόνα, όμως, άλλαζε ανάλογα με το πόσο στενές ήταν οι οικογενειακές σχέσεις και πόσο συμμετείχαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες στη φροντίδα. Όσοι είχαν στενή επαφή με την οικογένειά τους και βοηθούσαν στη φροντίδα παρουσίαζαν ακόμη και βελτίωση σε ορισμένες πλευρές της υγείας τους. Η κρίσιμη εξαίρεση ήταν οι γιαγιάδες που φρόντιζαν τα εγγόνια καθημερινά. Σε αυτές, η καθημερινή φροντίδα φαινόταν να έχει αρνητικές συνέπειες. Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι σαφές: η συμμετοχή στο μεγάλωμα των εγγονιών μπορεί να κάνει καλό, αρκεί να μη μετατρέπεται σε καθημερινή, εντατική υποχρέωση.

Υπάρχουν άλλωστε σημαντικά οφέλη. Η σχέση με τα εγγόνια έχει συνδεθεί με λιγότερη απομόνωση και μεγαλύτερη γνωστική ανθεκτικότητα. Παίζουμε μαζί τους, προσπαθούμε να δούμε τον κόσμο με τα μάτια ενός παιδιού, λύνουμε μικρά καθημερινά προβλήματα. Για πολλούς από εμάς είναι και μια δεύτερη ευκαιρία να ζήσουμε στιγμές που πέρασαν πολύ γρήγορα όταν μεγαλώναμε τα δικά μας παιδιά.

Το όριο φαίνεται να βρίσκεται κάπου ανάμεσα στο «βοηθάω» και στο «αναλαμβάνω».

Μια 51χρονη γιαγιά κρατά τον εγγονό της πέντε ημέρες την εβδομάδα επειδή οι γονείς του δεν μπορούν να πληρώσουν παιδικό σταθμό. Τον κάνει μπάνιο, τον μαθαίνει να χρησιμοποιεί την τουαλέτα, τον πηγαίνει στην κολύμβηση. Στο τέλος της ημέρας είναι τόσο εξαντλημένη ώστε δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί.

Παππούδες που ακόμη δουλεύουν

Η συνταξιοδότηση δεν σημαίνει πάντοτε άφθονο ελεύθερο χρόνο και οικονομική άνεση. Πολλοί μεγαλύτεροι άνθρωποι εξακολουθούν να εργάζονται επειδή χρειάζονται το εισόδημα. Άλλοι καθυστερούν τη συνταξιοδότησή τους επειδή στηρίζουν οικονομικά παιδιά και εγγόνια.

Σχετικό θέμα: Γιατί η συνταξιοδότηση δεν είναι πια συνταξιοδότηση

Η αγάπη δεν μετριέται σε ώρες φύλαξης

Η εμπειρία της Σουηδίας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο κοινωνιολόγος Μέριλ Σίλβερσταϊν, του Πανεπιστημίου Σίρακιουζ στη Νέα Υόρκη, άρχισε να κάνει έρευνα στη χώρα πριν από δεκαετίες. Περίμενε ότι, επειδή το κράτος επιδοτεί σημαντικά τη φροντίδα των παιδιών, η οικογένεια θα είχε μικρότερη σημασία στη ζωή των ανθρώπων. Διαπίστωσε το αντίθετο. Οι σχέσεις μεταξύ συγγενών τού φάνηκαν ιδιαίτερα θερμές και τρυφερές. Όπως εξήγησε στο Atlantic, όταν αφαιρείται από την οικογένεια το βάρος της φροντίδας, οι άνθρωποι μπορούν να συνδέονται με πιο ικανοποιητικό τρόπο.

Τα εγγόνια, λοιπόν, μπορούν να μάς κάνουν καλό. Η επαφή, το παιχνίδι και η αίσθηση ότι συμμετέχουμε στη ζωή τους μπορούν να προσφέρουν πολλά.

Άλλο να είμαστε παππούδες και γιαγιάδες και άλλο να γίνουμε γονείς για δεύτερη φορά.