Πατέρας Δημήτριος Λινός: Τι μας διδάσκει το ανθρώπινο μικροβίωμα

Τον πατέρα Δημήτριο Λινό τον γνώρισα στα σεμινάρια των Εκδόσεων Αρμός, που διοργανώνει συστηματικά ο εκδότης Γιώργος Χατζηιακώβου. Στη σειρά «Από το γονιδίωμα στο μικροβίωμα», ο ομότιμος καθηγητής Χειρουργικής του ΕΚΠΑ μάς εξήγησε ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να υπάρχει ως απομονωμένη μονάδα και ότι στο σώμα μας κατοικούν τρισεκατομμύρια μικροοργανισμοί. Η υγεία μας είναι αποτέλεσμα της ισορροπίας και των σχέσεων ανάμεσά τους. Ο άνθρωπος δεν είναι «μόνος», αλλά ένα σύνολο σχέσεων, ακόμη και μέσα στο ίδιο του το σώμα.

Ζούμε σε μια εποχή όπου ο κόσμος μας και οι βεβαιότητές μας κλονίζονται. Η ανάγκη να κρατηθούμε από κάτι σταθερό γίνεται πιο έντονη, μια ανάγκη που για πολλούς συνδέεται με τη θρησκευτική πίστη.

Ωστόσο, πώς συμβιβάζεται η πίστη με την επιστήμη; Αυτό ήταν το ερώτημα που, νομίζω, ότι όλοι θέλαμε να απευθύνουμε στον γιατρό που στεκόταν μπροστά μας φορώντας το ράσο του ιερέα. Δεν χρειάστηκε να ρωτήσουμε. Ο πατέρας Δημήτριος Λινός άρχισε την ομιλία του γνωρίζοντας ήδη τις αντιρρήσεις και τις αμφιβολίες μας.

Στο βιβλίο του διάσημου γενετιστή Φράνσις Κόλινς (Francis S. Collins), Η γλώσσα του Θεού, μας είπε, καταγράφεται ένας χαρακτηριστικός διάλογος ανάμεσα σε έναν γέροντα στο Μεγάλο Μετέωρο και τον τότε φοιτητή Ιατρικής Στυλιανό Ε. Αντωναράκη. Ένας διάλογος που συμπυκνώνει, με απλότητα, την ουσία του ερωτήματος.

-Μέχρι πού να κυνηγά κανείς τη γνώση γέροντα;

-Μέχρι το έσχατο όριό της, μέχρι την αποκάλυψη όλης της
αλήθειας.

-Κι εάν αυτή κολλήσει τον Θεό στον τοίχο; Κι αν
αποκαλύψει πως ο Θεός είναι ανύπαρκτος;

-Εάν ο Θεός είναι υπαρκτός, τότε δεν φοβάται την έρευνα,
εάν όμως δεν υπάρχει, τότε καλό είναι να το μάθουμε.

Συνέντευξη στην Έφη Ζέρβα

Πατέρα Δημήτριε, υπηρετείτε ταυτόχρονα την ιατρική, είστε μάχιμος χειρουργός, και την εκκλησία ως εθελοντής ιερέας. Πώς συνυπάρχουν για σας η επιστήμη και η πίστη; Συγκρούονται ή μπορούν να συμβαδίσουν;

Η επιστήμη και η πίστη συνυπάρχουν τα τελευταία χρόνια όλο και πιο στενά αλλά και ουσιαστικά. Να σας αναφέρω ως παράδειγμα την ομάδα των Καθηγητών της Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Harvard, οι οποίοι συνιστούν την Πρωτοβουλία για θέματα Υγείας Πνευματικότητας και Θρησκείας (Harvard Initiative on Health, Spirituality and Religion), και εργάζονται με ακαδημαϊκές μεθόδους, όπως επιστημονικές έρευνες και δημοσιεύσεις, για να παρουσιάσουν αυτή τη συνύπαρξη, την οποία, ιδίως οι ασθενείς, έχουν ανάγκη και την αποζητούν.

Σε μια σημαντική δημοσίευση της ομάδας αυτής, στο έγκριτο περιοδικό JAMA, με τίτλο «Πνευματικότητα στις σοβαρές ασθένειες και την Υγεία», αναλύθηκαν με αυστηρές στατιστικές τεχνικές όλα τα διαθέσιμα δεδομένα της σχετικής βιβλιογραφίας.Τα ευρήματα ανέδειξαν πόσο σημαντική είναι η θρησκευτικότητα για ασθενείς με σοβαρές ασθένειες. Παράλληλα, φάνηκε ότι και οι υγιείς άνθρωποι επιθυμούν οι γιατροί τους να δείχνουν ενδιαφέρον και να τους ρωτούν για τις θρησκευτικές τους ανησυχίες.

Είναι αλήθεια ότι ακόμα υπάρχει μια απόσταση μεταξύ της λεγόμενης «Επιστήμης» και της λεγόμενης «Θρησκείας» αλλά οι σύγχρονες επιστημονικές ανακαλύψεις φέρνουν πιο κοντά την Επιστήμη με την Πίστη. Το παράδειγμα του Ανθρώπινου Μικροβιώματος, που αποτελεί μια σύγχρονη επιστημονική ανακάλυψη, φέρνει πιο κοντά τη θρησκευτική πίστη, όσον αφορά τον άνθρωπο ως Πρόσωπο. Η χριστιανική πίστη θεωρεί ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να σωθεί ως άτομο, μόνος του, αλλά έχει ανάγκη την κοινωνία με τους άλλους, τη φύση και τον Θεό. Αυτή η αντίληψη επιβεβαιώνεται πλέον και επιστημονικά, με την ανακάλυψη ότι ο άνθρωπος, μόνος του με τα κύτταρα και τα γονίδιά του δεν μπορεί να ζήσει, αλλά έχει ανάγκη την κοινωνία του με τα τρισεκατομμύρια μικρόβια που συμβιώνουν μέσα του. Για μένα που συμμετέχω και στην ακαδημαϊκή Πρωτοβουλία των Καθηγητών του Harvard αλλά και πρόσφατα συμμετέχω ως εθελοντής ιερέας στην Ευχαριστία της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι προφανές ότι όχι μόνο δεν υπάρχει σύγκρουση αλλά το αντίθετο: η Επιστήμη στηρίζει την Πίστη αλλά και η Πίστη την Επιστήμη. Αυτό το επιβεβαιώνουν και σημαντικοί Καθηγητές Ιατρικής και άλλων Επιστημών που συμμετέχουν εδώ και πολλά χρόνια σε μια σειρά «μαθημάτων» που οργανώνω με κεντρικό θέμα «υγεία και θρησκεία». Όσοι θέλουν να ακούσουν αυτές τις εισηγήσεις από κορυφαίους Έλληνες και ξένους γιατρούς και θεολόγους (όχι μόνο Χριστιανούς ή Ορθόδοξους) μπορούν να επισκεφθούν το site: healthandreligion.gr και μέσω του YouTube να επιλέξουν ομιλητές και θέματα.

Είστε Καθηγητής Ιατρικής, και έχετε γράψει, μεταξύ άλλων, το βιβλίο «Συνάντηση με ένα νέο γιατρό». Πολλοί σήμερα νιώθουμε ότι η σχέση γιατρού – ασθενούς έχει αλλάξει και ότι η ιατρική κινδυνεύει να γίνει περισσότερο επάγγελμα, παρά λειτούργημα. Συμφωνείτε; Και τι λέτε στους φοιτητές σας για το πώς πρέπει να στέκονται απέναντι στον ασθενή;

Στο βιβλίο μου Συνάντηση με ένα νέο γιατρό, το οποίο έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά και κυκλοφορεί με τον τίτλο So…you have decided to become a physician, πράγματι αναφέρομαι και στις σχέσεις του γιατρού με τον ασθενή. Πιστεύω ότι τόσο οι φοιτητές της Ιατρικής όσο και οι γιατροί όλων των ηλικιών υπηρετούν αυτήν την επιστήμη ως λειτούργημα παρ´όλες τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σε όλες τις φάσεις της πορείας τους. Οι συστάσεις μου προς τους φοιτητές μου είναι να βλέπουν τους ασθενείς τους όπως οι ίδιοι θα ήθελαν να αντιμετωπισθούν, εάν ήσαν άρρωστοι. Βέβαια τα τελευταία χρόνια βλέπουμε και απέναντι στους γιατρούς, όπως και σε άλλους «λειτουργούς» πχ. τους δασκάλους και καθηγητές στα σχολεία, μια «εχθρική», ορισμένες φορές, αντιμετώπιση από τους ωφελούμενους. Και εδώ χρειάζεται μια ιδιαίτερη προσοχή και στάση, η οποία περιγράφεται και στο βιβλίο μου.

Η ευθανασία θέτει δύσκολα ηθικά αλλά και θεολογικά ερωτήματα. Εσείς ως γιατρός και ιερέας, πώς προσεγγίζετε αυτό το δίλημμα;

Πράγματι η ευθανασία και μάλιστα η λεγόμενη «υποβοηθούμενη ευθανασία» είναι ένα δύσκολο ερώτημα να απαντηθεί ιδίως όταν ζει ο ίδιος ο ασθενής ή το αγαπημένο του πρόσωπο τον πόνο μιας ανίατης νόσου. Νομικά σε αρκετές χώρες έχει επιτραπεί και αναμένεται να συζητηθεί και σε περισσότερα εθνικά Κοινοβούλια. Οι γιατροί μέσω των Ιατρικών τους Συλλόγων είναι αντίθετοι σε κάθε ενεργητική ευθανασία, αποδεχόμενοι όμως την παθητική ευθανασία, δηλαδή να μην ξεκινάει η προσπάθεια για ανάνηψη μετά από, για παράδειγμα, ανακοπή καρδιάς σε ασθενή τελικού σταδίου. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, όπως στα περισσότερα προβλήματα βιοηθικής, έτσι και στην ευθανασία αποφεύγει γενικούς αφορισμούς, ηθικιστικές απλουστεύσεις και κανόνες που ισχύουν για όλους. Μάλιστα, στο «Ευχολόγιο» που περιλαμβάνει τις διάφορες ευχές που διαβάζει ο ιερέας σε διαφορετικές καταστάσεις, υπάρχει και η ευχή «εις ψυχορραγούντα», μια προσευχή ευθανασίας που θα προέρχεται όμως από τον Θεό. Όπως αναφέρει κάπου ο κορυφαίος Ορθόδοξος (και όχι μόνο) θεολόγος, ο μακαριστός Μητροπολίτης Περγάμου, Ιωάννης Ζηζιούλας: «Όπως ο Επίσκοπος ή ο Πνευματικός οικονομεί τα πράγματα ανάλογα με τις δυνατότητες και τις δυνάμεις του αμαρτωλού, έτσι και στο θέμα του εξοδίου πόνου δεν μπορεί να μείνει αδιάλλακτη». Και καταλήγει με ένα αναπάντητο ερώτημα: «Θα μπορούσε αυτό άραγε να οδηγήσει στην αποδοχή της ευθανασίας;»

Βλέπετε καθημερινά την ζωή και τον θάνατο. Σας ρωτώ ως γιατρό και ως ιερέα, που πηγαίνει ο άνθρωπος όταν πεθαίνει;

Θα μου επιτρέψετε την απάντηση στο ερώτημά σας αυτό να μην την δώσω εγώ αλλά ο λόγος ενός άλλου κορυφαίου σύγχρονου Ορθόδοξου Θεολόγου και Πατέρα, του μακαριστού Γέροντα Αιμιλιανού του Σιμωνοπετρίτη: «Όταν πεθαίνουμε, δεν επανερχόμαστε στα σπλάχνα της γης, όπως εμείς νομίζουμε, αλλά στο χέρι του Θεού. Μας ξαναπιάνει τώρα ο Θεός, μας ξαναπλάθει, μας ετοιμάζει την καινή ζωή, την καινή γη, τον ουρανό δηλαδή. Από την ημέρα του θανάτου μας αρχίζει η ανάστασή μας και ο αρραβών της τελειότητάς μας, η όραση του Θεού, την οποία γεύεται η ψυχή μόλις χωρισθεί από το σώμα. Αλλά αυτή η όραση δεν είναι τελεία, δεν είναι το τελικό στάδιο. Γι αυτό ακριβώς και η ψυχή δεν παύει να θέλει την προσευχή και τις μεσιτείες της Εκκλησίας, τα μνημόσυνα ή οτιδήποτε άλλο. Εχει ακόμα την αγωνία, διότι «ούπω το τέλος».Το τέλος θα έλθει, όταν ξαναπάρει αυτό το σώμα, το οποίο απώλεσαν και το άφησε εδώ στη γη».