Όταν ανεβαίνουν οι τιμές, αυξάνονται οι κλοπές τροφίμων

Ήταν περίπου 8 το βράδυ σε ένα σούπερ μάρκετ στη βορειοδυτική Αγγλία. Η υπεύθυνη βάρδιας βρισκόταν με έναν νεότερο συνάδελφό της, όταν παρατήρησε έναν άνδρα να κινείται ύποπτα στον διάδρομο με τα είδη σπιτιού.

Το τμήμα αυτό, όπου βρίσκονται προϊόντα όπως απορρυπαντικά και μαλακτικά ρούχων, βρίσκεται πίσω από πλαστικά αντικλεπτικά προστατευτικά. Ο άνδρας ουσιαστικά τα «ξερίζωσε» από το ράφι, τα έβαλε σε μια μεγάλη τσάντα και έφυγε τρέχοντας από το κατάστημα.

Αυξάνονται οι κλοπές στα καταστήματα τροφίμων

Όπως περιγράφουν εργαζόμενοι στον κλάδο, τα τελευταία χρόνιαοι κλοπές στα καταστήματα τροφίμων έχουν γίνει πιο συχνές και συχνά πραγματοποιούνται πλέον ανοιχτά, μπροστά στα μάτια του προσωπικού. Υπάλληλοι που εργάζονται για χρόνια σε μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, λένε ότι η κατάσταση σήμερα δεν έχει καμία σχέση με όσα συνέβαιναν πριν από μια δεκαετία.

Οι παρατηρήσεις τους επιβεβαιώνονται από την ετήσια έρευνα για την εγκληματικότητα της Βρετανικής Ένωσης Λιανεμπορίου (British Retail Consortium). Σύμφωνα με τα στοιχεία για την περίοδο 2023–2024, οι κλοπές στο λιανεμπόριο αυξήθηκαν κατά 25%, ξεπερνώντας τα 20 εκατομμύρια περιστατικά, το υψηλότερο επίπεδο από τότε που άρχισαν να καταγράφονται στοιχεία το 2003. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 55.000 κλοπές την ημέρα.

Εκπρόσωποι του κλάδου επισημαίνουν ότι το λιανεμπόριο έχει καταστεί ευκολότερος στόχος και λόγω της αλλαγής της νομοθεσίας το 2014 στην Αγγλία και την Ουαλία. Με βάση τη ρύθμιση αυτή, οι κλοπές προϊόντων αξίας κάτω των 200 λιρών συνήθως δεν οδηγούν σε ποινή φυλάκισης, κάτι που –όπως υποστηρίζουν– έχει περιορίσει την αποτρεπτική ισχύ του νόμου.

Την ίδια περίοδο αυξήθηκαν και τα περιστατικά βίας και κακοποίησης σε βάρος εργαζομένων στο λιανεμπόριο, με περισσότερα από 2.000 περιστατικά την ημέρα. Από αυτά, περισσότερα από 70 ημερησίως περιλαμβάνουν τη χρήση όπλου.

Οι εργαζόμενοι περιγράφουν πλέον μια καθημερινότητα με ολοένα πιο απροκάλυπτες κλοπές: ακριβά προϊόντα που εξαφανίζονται από τα ράφια, μικροκλέφτες που επιτίθενται λεκτικά στο προσωπικό, γονείς που κρύβουν αντικείμενα σε καροτσάκια μωρών, έφηβοι που φεύγουν αδιάφορα με γλυκά ή άνθρωποι που γεμίζουν τσάντες με αλκοόλ. Μεταξύ των προϊόντων που εξαφανίζονται συχνά είναι και το βρεφικό γάλα.

Η φτώχεια πίσω από τις κλοπές τροφίμων

Ωστόσο, πίσω από τα στατιστικά στοιχεία υπάρχει και μια άλλη πλευρά. Ορισμένοι από όσους καταφεύγουν σε κλοπές τροφίμων λένε ότι το κάνουν επειδή δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες. Ένας άνδρας από τη βορειοανατολική Αγγλία περιέγραψε ότι, αφού πληρώσει το ενοίκιο, τους λογαριασμούς ενέργειας και τα δημοτικά τέλη, του απομένουν λιγότερες από 120 λίρες τον μήνα για τρόφιμα. Όπως λέει, αναγκάζεται περιστασιακά να κλέβει μικρής αξίας προϊόντα για να μπορέσει να τα βγάλει πέρα.

Τρόφιμα στη μαύρη αγορά

Παράλληλα με τις μικροκλοπές εμφανίζεται και μια άλλη τάση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο αναπτύσσεται μια μαύρη αγορά τροφίμων, όπου κλεμμένα προϊόντα μεταπωλούνται σε χαμηλότερες τιμές. Σύμφωνα με στοιχεία του British Standards Institution, περίπου το 22% των κλοπών από φορτηγά και αποθήκες το 2023 αφορούσε τρόφιμα και ποτά. Τα προϊόντα αυτά διοχετεύονται σε παράνομα δίκτυα διανομής και πωλούνται φθηνότερα μέσα σε λίγες ημέρες, συχνά ακόμη και μέσω κοινωνικών δικτύων. Πρόκειται κυρίως για προϊόντα που μεταπωλούνται εύκολα, όπως τρόφιμα, παιχνίδια, μικρές οικιακές συσκευές και αρώματα. Ενδεικτικό είναι ότι το 2023 ένα φορτηγό που μετέφερε τυριά αξίας 50.000 λιρών κλάπηκε από χώρο στάθμευσης αυτοκινητοδρόμου κοντά στο Γουόρσεστερ.

Ταυτόχρονα, τα στοιχεία δείχνουν σημαντική αύξηση των κλοπών σε όλη την αλυσίδα διανομής. Στα μικρά παντοπωλεία στο Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφηκε αύξηση κλοπών κατά 400% το 2023, ενώ οι κλοπές φορτίων από φορτηγά στους αυτοκινητοδρόμους αυξήθηκαν κατά 380%.

Κλοπές τροφίμων σε Ευρώπη και ΗΠΑ

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες οι έρευνες καταγράφουν αύξηση των κλοπών στα καταστήματα τροφίμων τα τελευταία χρόνια.

Στη Γερμανία, σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Λιανεμπορίου (EHI), οι κλοπές από πελάτες στα καταστήματα κόστισαν στον κλάδο σχεδόν 3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024. Η έκθεση επισημαίνει ότι σημαντικό μέρος των περιστατικών συνδέεται με οργανωμένες ομάδες που εισέρχονται στα καταστήματα και γεμίζουν τσάντες με προϊόντα για μεταπώληση. Την ίδια ώρα όμως οι ερευνητές σημειώνουν ότι αυξάνονται και οι «συνηθισμένες» κλοπές από πελάτες, οι οποίες αποδίδονται εν μέρει στην άνοδο του κόστους ζωής και στην αύξηση της ανεργίας. Η οικονομική πίεση είναι εμφανής και σε άλλους δείκτες: ένας στους πέντε κατοίκους βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ το 12% του πληθυσμού δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγαση. Καταγράφεται ότι ένα μέρος των κλοπών σχετίζεται και με την αύξηση του κόστους ζωής και την οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν πολλοί καταναλωτές.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων έχουν ενισχύσει τα μέτρα ασφαλείας, εγκαθιστώντας περισσότερες κάμερες, ηλεκτρονικά αντικλεπτικά συστήματα και αυξάνοντας το προσωπικό επιτήρησης. Παρ’ όλα αυτά, οι κλοπές παραμένουν σημαντικό πρόβλημα. Σε πολλές περιπτώσεις η δημόσια συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στην ασφάλεια των καταστημάτων, αλλά συνδέει το φαινόμενο με την αύξηση του κόστους ζωής και τις οικονομικές ανισότητες.

Σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας συμβούλων Jack L. Hayes International, που βασίστηκε σε στοιχεία από 26 μεγάλες εταιρείες λιανεμπορίου με περισσότερα από 22.000 καταστήματα, οι κλοπές έχουν αυξηθεί. Επιχειρήσεις του κλάδου αναφέρουν ότι ορισμένα καταστήματα αναγκάζονται να κλείσουν επειδή δεν μπορούν να καλύψουν τις απώλειες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εργαζόμενοι αποφεύγουν να συνεχίσουν να εργάζονται σε αυτά λόγω φόβου.

Μικρά, ακριβά και εύκολα να κρυφτούν

Οι κλοπές δεν αφορούν τυχαία προϊόντα. Οι έρευνες δείχνουν ότι πρόκειται κυρίως για προϊόντα όπως κρέας και τυριά, καφές, σοκολάτα, βρεφικά είδη, προϊόντα προσωπικής υγιεινής και καλλυντικά. Τα προϊόντα αυτά έχουν δύο κοινά χαρακτηριστικά. Είναι σχετικά ακριβά και μικρού μεγέθους, γεγονός που τα καθιστά εύκολα να κρυφτούν και να μεταφερθούν χωρίς να γίνουν αντιληπτά.

Στις ΗΠΑ τα κλεμμένα προϊόντα συχνά μεταπωλούνται μέσω διαδικτύου, σε πλατφόρμες όπως το Facebook και το eBay. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφορούν ακόμη και «οδηγοί» που εξηγούν πώς μπορούν να αφαιρεθούν αντικλεπτικές ετικέτες ή να παρακαμφθούν τα μέτρα ασφαλείας των καταστημάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι δράστες μπαίνουν στα καταστήματα με συγκεκριμένες λίστες προϊόντων που γνωρίζουν ότι μεταπωλούνται εύκολα.

Ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν ότι η αύξηση των κλοπών συνδέεται με ευρύτερες κοινωνικές εξελίξεις, όπως η οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν πολλά νοικοκυριά, η χαλάρωση των κοινωνικών κανόνων και η αίσθηση ότι οι συνέπειες για τέτοιες πράξεις δεν είναι ιδιαίτερα αυστηρές.

Τα self checkout και η αύξηση των μικροκλοπών

Την ίδια στιγμή, οι αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των καταστημάτων φαίνεται να δημιουργούν και νέες συνθήκες για το φαινόμενο των μικροκλοπών.

Έρευνα της αμερικανικής πλατφόρμας LendingTree δείχνει ότι το 27% των Αμερικανών καταναλωτών που χρησιμοποιούν τα ταμεία αυτοεξυπηρέτησης παραδέχεται ότι έχει φύγει από το ταμείο με προϊόν χωρίς να το σκανάρει. Οι καταναλωτές με χαμηλότερα εισοδήματα και οι νεότερες γενιές φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο από την οικονομική πίεση. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, το 41% των Millennials και το 37% της Generation Z δηλώνουν ότι έχουν πάρει προϊόν χωρίς να το περάσουν από το σκάνερ.

Αντιθέτως, οι μεγαλύτερες ηλικίες χρησιμοποιούν τα ταμεία αυτοεξυπηρέτησης κυρίως για λόγους ταχύτητας και ευκολίας, αλλά είναι πολύ λιγότερο πιθανό να παραβιάσουν τους κανόνες.

Πίσω από την αύξηση των κλοπών τροφίμων συνυπάρχουν δύο διαφορετικές πραγματικότητες: οργανωμένα κυκλώματα μεταπώλησης προϊόντων και νοικοκυριά που πιέζονται ολοένα περισσότερο από το κόστος ζωής.

---