O Αυστριακός τσελίστας Jeremias Fliedl στο Ertnews: Η μουσική υπήρξε ο καλύτερος δάσκαλος ζωής που θα μπορούσα να είχα ευχηθεί

Για τον 26χρονο πολυβραβευμένο Αυστριακό τσελίστα Jeremias Fliedl, έναν από τους πιο ενδιαφέροντες εκπροσώπους της νεότερης γενιάς μουσικών το τσέλο δεν είναι απλώς ένα όργανο, αλλά ένας ζωντανός συνομιλητής. Λίγο πριν τη νέα του σύμπραξη με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης στη Elbphilharmonie του Αμβούργου συνομιλήσαμε για το Ertnews για τη φιλοσοφία της ερμηνείας του, τις καλλιτεχνικές του επιρροές και αναζητήσει και το ντεμπούτο του στη δισκογραφία και τη Berlin Classics, φωτίζοντας τη βαθύτερη σχέση του με τη μουσική και το κοινό.

Ε.Κ.: Σας επαινούν παγκοσμίως για τον εκφραστικό ήχο και τη μουσική σας ωριμότητα σε τόσο νεαρή ηλικία. Θα μπορούσατε να περιγράψετε τι σας τράβηξε αρχικά στο τσέλο και πώς εξελίχθηκε η σχέση σας με το όργανο με την πάροδο του χρόνου; Είδα το τρέιλερ του άλμπουμ, όπου αναφέρετε ότι σε ηλικία μόλις έξι ετών είχατε γοητευτεί από τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου στην τηλεόραση και το βρήκα πολύ συγκινητικό.

J.F.: Το τσέλο με γοήτευε πάντα λόγω των σχεδόν απεριόριστων δυνατοτήτων του στην παραγωγή ήχου, ιδιαίτερα όταν πολλά βιολοντσέλα παίζουν μαζί. Ως παιδί, με είχαν συναρπάσει σύνολα όπως οι 12 Cellists of the Berlin Philharmonic, τους οποίους θαυμάζω έκτοτε. Όταν δοκίμασα για πρώτη φορά το όργανο, ένιωσα δέος για τη συνολική αίσθηση και τον μοναδικό του ήχο. Από την αρχή, αισθάνθηκα μια άμεση σύνδεση. Καθώς μεγάλωνα και άρχισα να εμφανίζομαι συχνότερα, συνειδητοποίησα ότι η μουσική – και στη δική μου περίπτωση το τσέλο – υπήρξε ο καλύτερος δάσκαλος ζωής που θα μπορούσα να είχα ευχηθεί.

Ε.Κ.: Είχατε σπουδαίους δασκάλους και έχετε εμφανιστεί σε κορυφαίους χώρους διεθνώς. Ποιες εμπειρίες ή συνεργασίες έχουν διαμορφώσει περισσότερο την καλλιτεχνική σας «φωνή» και γιατί;

J.F.: Φυσικά, οι δάσκαλοι σε επηρεάζουν και σε διαμορφώνουν και η δική μου περίπτωση δεν αποτελεί εξαίρεση. Δεν είναι εύκολο να επισημάνω συγκεκριμένες λεπτομέρειες για το πού έμαθα τι, αλλά ο Heinrich Schiff υπήρξε ίσως η ισχυρότερη επιρροή, όταν ήμουν δεκατεσσάρων ετών, ώστε να ακολουθήσω επαγγελματική καριέρα ως τσελίστας. Ταυτόχρονα, όσο περισσότερο διδάσκω άλλους τσελίστες, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι ως μουσικός και ως άνθρωπος μαθαίνεις περισσότερο μέσα από τον αναστοχασμό της δικής σου δουλειάς και από τη διατύπωση των σκέψεών σου με λόγια.

Ε.Κ.: Το ντεμπούτο άλμπουμ σας «Transformation» έχει αποσπάσει εξαιρετικές κριτικές για το συναισθηματικό του βάθος. Ποια ήταν η κεντρική ιδέα πίσω από αυτό και πώς αντικατοπτρίζει τη μουσική σας φιλοσοφία;

J.F.: Η διαδικασία ηχογράφησης του πρώτου μου άλμπουμ ήταν πολύ συναρπαστική, αλλά και εξαιρετικά απαιτητική. Ερμηνεύοντας διασκευασμένο, προσαρμοσμένο και παραλλαγμένο ρεπερτόριο και χρησιμοποιώντας καινοτόμες τεχνικές ηχογράφησης, θέλησα να αναδείξω τις μεταμορφωτικές ιδιότητες – εξ ου και ο τίτλος του άλμπουμ – τόσο της μουσικής, όσο και του τσέλου. Είμαι πολύ ικανοποιημένος με το αποτέλεσμα και μπορώ ήδη να σας πω ότι σχεδιάζουμε το επόμενο άλμπουμ.

Η συναυλία με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης στο Αμβούργο

Ε.Κ.: Μετά το θρίαμβο στο Musikverein με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης στη Βιέννη, όπου και σας απολαύσαμε με το κοινό να σας επιδοκιμάζει ενθουσιασμένο, επιστρέφετε στη σκηνή για μια ακόμη σημαντική συνεργασία με την ορχήστρα της χώρας μας. Αυτή η εμφάνιση σηματοδοτεί μια ξεχωριστή στιγμή στην Elbphilharmonie. Τι σημαίνει αυτή η σκηνή για εσάς, σε προσωπικό και καλλιτεχνικό επίπεδο;

J.F.: Η συναυλία με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης στο Musikverein της Βιέννης ήταν πραγματικά ξεχωριστή. Δεν είναι συχνό να αισθάνεσαι τόσο ισχυρή υποστήριξη από την ορχήστρα στο σύνολό της – και όχι μόνο σε μουσικό επίπεδο. Αναμένω να ανυπομονησία τη συναυλία μας στην Elbphilharmonie με την Κ.Ο.Θ. και τον Γερμανό μαέστρο Sanderling. Δεν έχω ξαναπαίξει εκεί, αλλά έχω ρωτήσει αρκετούς συναδέλφους τι να περιμένω. Πάντα με γοητεύουν οι χώροι με «ισχυρή προσωπικότητα» όπως η Elbphilharmonie.

Ε.Κ.: Θα ερμηνεύσετε το Κοντσέρτο για Βιολοντσέλο αρ. 1 του Saint-Saëns, ένα αγαπημένο έργο του κοινού, αλλά και τον ερμηνευτών. Πώς προσεγγίζετε τις συναισθηματικές και τεχνικές του προκλήσεις;

J.F.: Ένα μουσικό έργο δεν είναι «δύσκολο» από μόνο του – όλα εξαρτώνται από το τι κάνεις εσύ με αυτό. Το πρώτο Κοντσέρτο για Βιολοντσέλο του Saint-Saëns δεν θεωρείται από πολλούς τσελίστες ως ένα από τα πιο τεχνικά απαιτητικά έργα και διαφωνώ έντονα με αυτή την άποψη. Η μουσική είναι εξαιρετικά λεπτεπίλεπτη και η δημιουργία των χαρακτήρων και της ατμόσφαιρας στην ερμηνεία απαιτεί μεγάλη φαντασία, προετοιμασία και σκέψη.

Ε.Κ.: Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έργα Ελλήνων, Γάλλων και Ρώσων συνθετών. Πώς αντιλαμβάνεστε τον διάλογο ανάμεσα σε αυτές τις διαφορετικές μουσικές φωνές;

J.F.: Οι διαφορετικοί πολιτισμοί μπορούν πάντοτε να ωφεληθούν ο ένας από τον άλλον. Αυτό ακριβώς βίωσα και αισθάνθηκα όταν συνεργάστηκα για πρώτη φορά με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης και τον μαέστρο Τhomas Sanderling πέρυσι. Όταν έρχεσαι σε επαφή με την ιδιοσυγκρασία του άλλου και ερμηνεύεις ρεπερτόριο που δεν είναι ριζωμένο στο δικό σου πολιτισμικό υπόβαθρο, το αποτέλεσμα είναι πάντοτε μια μοναδικά χρωματισμένη οπτική – κάτι που εκτιμώ βαθύτατα.

Ε.Κ.: Όταν προετοιμάζετε ένα κοντσέρτο όπως του Saint-Saëns, πώς καλλιεργείτε τη συναισθηματική αυθεντικότητα στην ερμηνεία σας, διατηρώντας παράλληλα την τεχνική ακρίβεια, ιδιαίτερα υπό την πίεση μεγάλων αιθουσών;

J.F.: Για μένα, η ερμηνευτική διαδικασία πηγάζει κυρίως από τις τεχνικές πτυχές του παιξίματος του τσέλου. Πιστεύω ότι είναι ευθύνη σου να διατηρείς και να διευρύνεις διαρκώς τα τεχνικά εργαλεία με τα οποία τελικά διαμορφώνεις τη μουσική σου. Η υπέρβαση των προσωπικών ορίων είναι εκεί όπου βρίσκω τη μεγαλύτερη έμπνευση.

Ε.Κ.: Στα 26 σας χρόνια έχετε ήδη διαμορφώσει μια εντυπωσιακή διεθνή πορεία. Πώς επιλέγετε τα πρότζεκτ στα οποία δεσμεύεστε;

J.F.: Να εμπιστεύεσαι το ένστικτό σου και ταυτόχρονα να προσπαθείς πάντα να ανακαλύπτεις κάτι θετικό σε ό,τι σου είναι άγνωστο και ανοίκειο.

Ε.Κ.: Πώς έχει επηρεάσει τον ήχο σας και την αίσθηση της μουσικής σας ταυτότητας το γεγονός ότι παίζετε σε ένα τόσο ιστορικό όργανο, όπως το Stradivari τσέλο σας;

J.F.: Τα τελευταία δέκα χρόνια είχα την τύχη να παίξω με πολλά διαφορετικά ιστορικά όργανα. Πιστεύω ότι αναπτύσσεται σταδιακά μια διαδικασία αμοιβαίας προσαρμογής ανάμεσα στον εκτελεστή και το όργανο. Από πολλές απόψεις, είναι σαν μια σχέση: μαθαίνεις ο ένας από τον άλλον, αρχίζεις να κατανοείς τις ανάγκες του άλλου και αυτό απαιτεί χρόνο. Δεν είναι μια γρήγορη διαδικασία. Στην καλύτερή της εκδοχή οδηγεί σε μια πολύ άμεση σύνδεση με τη μουσική.

Ο ρόλος της κλασικής μουσικής στις νεότερες γενιές

Ε.Κ.: Ποιον ρόλο πιστεύετε ότι διαδραματίζει η κλασική μουσική στον σημερινό κόσμο, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές και σε ένα διαπολιτισμικό πλαίσιο;

J.F.: Σήμερα οι άνθρωποι – ιδιαίτερα οι νεότερες γενιές – έχουν πιθανώς τη μικρότερη διάρκεια προσοχής στην ιστορία, κάτι που θεωρώ πραγματική τραγωδία. Σκεφτείτε τι είναι στην πραγματικότητα μια συναυλία: να κάθεσαι για μία ή δύο ώρες, συχνά μόνο με ένα μικρό διάλειμμα, να παραμένεις συγκεντρωμένος, προσεκτικός και σιωπηλός και να μοιράζεσαι μια σχεδόν διαλογιστική εμπειρία με εκατοντάδες ή και χιλιάδες άλλους στον ίδιο χώρο. Αυτό είναι κάτι πραγματικά εξαιρετικό. Τέτοιες στιγμές δημιουργούν τη δυνατότητα για στοχασμό – για τον εαυτό μας και για τον κόσμο. Κατά κάποιον τρόπο, βλέπω τον ρόλο μου ως την προσφορά ενός χώρου όπου μπορεί να λάβει χώρα αυτού του είδους η εμπειρία.

Ε.Κ.: Τι θα θέλατε να αποκομίσει το κοινό από την εμφάνισή σας στο Αμβούργο, τόσο σε μουσικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο;

J.F.: Δεν «ελπίζω» σε κάτι στις εμφανίσεις μου. Απλώς απλώνω το χέρι μου και προσκαλώ το κοινό να με ακολουθήσει σε ένα ταξίδι… Δεν αναγκάζω κανέναν να έρθει μαζί μου. Όταν οι άνθρωποι ανταποκρίνονται σε αυτή τη δυναμική, δημιουργείται μια πολύ ιδιαίτερη ατμόσφαιρα. Πιστεύω ακράδαντα ότι αυτό είναι κάτι που μπορώ να το αισθανθώ. Το βλέπεις στα μάτια των ανθρώπων!

Το πρόγραμμα της συναυλίας στο Αμβούργο

Στη “Μεγάλη Αίθουσα” της εντυπωσιακής Elbphilharmonie του Αμβούργου, οι μουσικοί της Κ.Ο.Θ. θα παρουσιάσουν τη γεμάτη ελληνισμό Δωδεκανησιακή σουίτα αρ.1 του Γιάννη Κωνσταντινίδη και το κοντσέρτο για βιολοντσέλο του Σαιν-Σανς που ερμηνεύει ο ιδιαιτέρως ταλαντούχος Αυστριακός σολίστ. Ο ήχος της αρχαίας ελληνικής λύρας θα ακουστεί και στο Αμβούργο, μετά από τη Βιέννη, το Πάρνου και το Τάλλιν, από τον Δρ. Νίκο Ξανθούλη, που θα ερμηνεύσει την Μπαλάντα της Εφέσου του διάσημου Τούρκου συνθέτη και πιανίστα Φαζέλ Σάι, έργο που γράφτηκε μετά από σχετική ανάθεση της ορχήστρας της Θεσσαλονίκης.
Το πρόγραμμα θα κλείσει με την Ενάτη Συμφωνία του Σοστακόβιτς, υπό τη μουσική διεύθυνση ενός εκ των κορυφαίων μαέστρων του καιρού μας και προσωπικού συνεργάτη του κορυφαίου συνθέτη, Τόμας Σάντερλινγκ.