Μήπως έχουμε «παντρευτεί» τους φίλους μας;

Για χρόνια θεωρούσαμε τη ρομαντική σχέση ως αναπόσπαστο κομμάτι μιας πλήρους ζωής. Αντιθέτως, οι φιλίες, έμεναν συνήθως στο περιθώριο· σημαντικές, αλλά όχι στο επίκεντρο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχουμε αρχίσει να μιλάμε διαφορετικά για τις σχέσεις, καθώς οι συνθήκες και οι ανάγκες μας έχουν αλλάξει.

Τα στατιστικά δεν λένε όλη την ιστορία

Η ιδέα ότι ο έρωτας μάς κάνει αυτομάτως πιο ευτυχισμένους, δεν λειτουργεί πια ως δεδομένο. Βέβαια, οι στατιστικές εξακολουθούν να δείχνουν υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή στους παντρεμένους και σε όσους βρίσκονται σε μακροχρόνια σχέση. Αυτό που δεν αναφέρεται όμως, είναι ότι οι συγκεκριμένες συγκρίσεις δεν αποδεικνύουν αιτιότητα. Δεν ξέρουμε δηλαδή, εάν ο γάμος κάνει τους ανθρώπους πιο ευτυχισμένους ή εάν άνθρωποι με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά –πιο κοινωνικοί, πιο σταθεροί συναισθηματικά– είναι εκείνοι που τείνουν να παντρεύονται.

Σχετικό θέμα: Τι σημαίνει να έχετε αποκλειστική σχέση;

Παρακολουθώντας τους ίδιους ανθρώπους στον χρόνο, το αφήγημα αλλάζει. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η μετάβαση από την εργένικη ζωή σε μια ρομαντική σχέση δεν συνοδεύεται απαραίτητα από βελτίωση της ψυχικής υγείας. Σε αρκετές περιπτώσεις, ιδίως με την πάροδο του χρόνου, παρατηρείται ότι οι παντρεμένοι ή οι άνθρωποι οι οποίοι βρίσκονται σε μακροχρόνια σχέση, παρουσιάζουν συμπτώματα κατάθλιψης.

Η σχέση δεν κάνει πάντα καλό

Η έρευνα δείχνει ότι οι ρομαντικές σχέσεις δεν λειτουργούν πάντα προστατευτικά για την ψυχική υγεία.

Στην εφηβεία αλλά και στην ενήλικη ζωή, όσοι δεν βρίσκονται σε σχέση και μπαίνουν σε  μια τέτοια εμπειρία, συχνά γίνονται πιο ευάλωτοι ψυχικά. Ιδιαίτερα στους εφήβους, η εμπλοκή σε μια ρομαντική σχέση συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα κατάθλιψης.

Μόνο σε μία φάση της ζωής –γύρω στα 38– φαίνεται ότι οι άνθρωποι που βρίσκονται σε σχέση εμφανίζουν λιγότερα καταθλιπτικά συμπτώματα από τους εργένηδες.  Και τελικά, αυτό το μεμονωμένο εύρημα είναι εκείνο που συχνά υπερτονίζεται και τροφοδοτεί την αφήγηση ότι «η σχέση κάνει καλό».

Φιλία εναντίον σχέσης

Στη φιλία τα δεδομένα είναι ξεκάθαρα. Σε όλες τις ηλικίες, όσοι έχουν έστω έναν στενό φίλο εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

Οι φίλοι δεν ζητούν όσα συχνά απαιτεί μια σχέση. Δεν υπάρχουν οι ίδιες προσδοκίες ούτε η ίδια συναισθηματική πίεση. Γι’ αυτό, σε δύσκολες φάσεις της ζωής —στην εφηβεία, σε περιόδους έντονου στρες ή μετά από έναν χωρισμό— πολλοί άνθρωποι βρίσκουν στους φίλους τους πιο σταθερό στήριγμα.

Μπορεί να υπάρξει συντροφικότητα χωρίς ερωτική σχέση;

Παράλληλα αναδεικνύεται ένας σύγχρονος προβληματισμός: η συντροφικότητα δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τον έρωτα. Η καθημερινή φροντίδα, η αίσθηση ότι ανήκουμε κάπου, το μοίρασμα εμπειριών και χρόνου μπορούν να υπάρξουν και μέσα από βαθιές, σταθερές φιλίες.

Σε έναν κόσμο όπου οι ζωές γίνονται όλο και πιο απαιτητικές, πολλοί άνθρωποι χτίζουν σχέσεις που δεν χωρούν εύκολα στους παραδοσιακούς ορισμούς. Φιλίες που μοιάζουν με οικογένεια, δεσμοί που προσφέρουν συναισθηματική ασφάλεια χωρίς τον ρόλο του «συντρόφου». Ίσως η αξία αυτών των σχέσεων να υποτιμάται επειδή δεν χωρούν στο κυρίαρχο μοντέλο του ζευγαριού.

Σχετικό θέμα: Τι είναι ο «εργασιακός σύζυγος» και πώς θα τον ανακαλύψετε

Μας κρατούν οι φιλίες μακριά από την αναζήτηση συντρόφου;

Σε αυτό το σημείο αξίζει να αφήσουμε ανοιχτό ένα ερώτημα, χωρίς εύκολες απαντήσεις. Είναι πιθανό οι στενές φιλίες, όταν καλύπτουν βασικές ανάγκες για σύνδεση, κατανόηση και συναισθηματική στήριξη, να μειώνουν την ανάγκη –ή την αίσθηση επείγοντος– για αναζήτηση ερωτικού συντρόφου. Όχι από φόβο ή αποφυγή, αλλά επειδή το κενό δεν βιώνεται ως κενό.

Όταν υπάρχει κάποιος να μιλήσουμε στο τέλος της ημέρας, να γελάσουμε, να ανταλλάξουμε απόψεις, η απουσία ρομαντικής σχέσης δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με μοναξιά. Η εργένική ζωή, σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν είναι μεταβατική φάση αλλά μια λειτουργική επιλογή. Κι αυτό ίσως εξηγεί γιατί αρκετοί άνθρωποι δεν αισθάνονται την ανάγκη να αναζητήσουν σύντροφο: όχι επειδή δεν θέλουν οικειότητα, αλλά επειδή τη ζουν ήδη, με άλλους όρους.

Ένα διαφορετικό ερώτημα για τις σχέσεις μας

Ίσως, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να αποφασίσουμε τι είναι «καλύτερο»: η φιλία ή ο έρωτας. Το ουσιαστικό ερώτημα αφορά στο πώς μοιράζουμε τις συναισθηματικές μας επενδύσεις και πόσο χώρο αφήνουμε σε διαφορετικούς τύπους σχέσεων.

Σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να προβάλλει τον ρομαντικό δεσμό ως μοναδική πηγή ευτυχίας, ίσως η αναγνώριση της βαθιάς αξίας της φιλίας δεν είναι απλώς διορθωτική.Είναι ένας άλλος τρόπος να φανταστούμε τη συντροφικότητα.