Μετά τα 60, το σώμα θυμάται όσα αντέξατε

Σας έχει συμβεί ποτέ να ξυπνήσετε με έναν πόνο στον αυχένα ή ένα βάρος στο στήθος αλλά οι εξετάσεις να βγαίνουν φυσιολογικές; Να σας λέει ο γιατρός «δεν βρίσκω κάτι παθολογικό» και εσείς να νιώθετε ότι κάτι μέσα σας ζητάει προσοχή;

Μετά τα 60, πολλοί άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με σωματικές ενοχλήσεις που δεν βρίσκουν εξήγηση. Ο ψυχίατρος και ερευνητής του τραύματος βαν ντερ Κολκ (Bessel van der Kolk)  στο βιβλίο του «Το σώμα δεν ξεχνά», εκδόσεις Κλειδάριθμος, έχει περιγράψει με σαφήνεια ότι οι τραυματικές εμπειρίες είναι ανιχνεύσιμες στο μυαλό μας, στα συναισθήματά μας, ακόμα και στη βιολογία του σώματός μας.

Σχετικό θέμα: Bessel van der Kolk: Αποκλειστική συνέντευξη με τον «σύγχρονο Φρόιντ» του Τραύματος

Τραύμα μπορεί να είναι και η χρόνια κακοποίηση, η συναισθηματική παραμέληση, η διαρκής υποτίμηση.Το να μεγαλώνετε σε ένα σπίτι όπου «δεν μιλάμε για αυτά». Το να πρέπει να είστε ο ώριμος της οικογένειας από τα δώδεκά σας.Το να μαθαίνετε ότι ο θυμός σας είναι επικίνδυνος ή ότι η λύπη σας ενοχλεί.

Το σώμα καταγράφει την επαναλαμβανόμενη απειλή, την αίσθηση ότι δεν είστε ασφαλείς, ότι δεν ακούγεστε, ότι πρέπει να προσαρμόζεστε διαρκώς. Και αυτά είναι εμπειρίες που μπορεί να μη χαρακτηρίστηκαν ποτέ μεγάλο τραύμα, αλλά χαράχτηκαν βαθιά.

Το σώμα θυμάται όσα δεν ειπώθηκαν

Σκεφτείτε μια στιγμή στη δουλειά όπου νιώσατε έντονο θυμό, αλλά χαμογελάσατε. Ή μια οικογενειακή σύγκρουση όπου επιλέξατε τη σιωπή για να «μην γίνει φασαρία».

Το συναίσθημα δεν εξαφανίστηκε. Το νευρικό σας σύστημα ενεργοποιήθηκε. Οι μύες συσπάστηκαν. Η αναπνοή άλλαξε. Αν αυτό συμβαίνει περιστασιακά, το σώμα επανέρχεται. Αν όμως γίνεται επί χρόνια, δημιουργούνται σταθερά μοτίβα έντασης.

Χρόνιος πόνος στον αυχένα. Σφιγμένοι ώμοι. Ενοχλήσεις στη μέση. Πεπτικά προβλήματα που επιδεινώνονται σε περιόδους άγχους. Δεν σημαίνει ότι «είναι όλα στο μυαλό σας». Σημαίνει ότι σώμα και ψυχή λειτουργούν ως ενιαίο σύστημα.

Η έρευνα γύρω από το ψυχολογικό τραύμα δείχνει ότι η χρόνια συναισθηματική καταπίεση μπορεί να διατηρεί τον οργανισμό σε μια χαμηλής έντασης κατάσταση συναγερμού. Το σώμα μαθαίνει να ζει σφιγμένο.

Γιατί μετά τα 60;

Μέχρι τα 50 ή τα 60, οι περισσότεροι από εμάς βρισκόμαστε σε διαρκή κίνηση. Εργασία, παιδιά, υποχρεώσεις, φροντίδα γονιών. Η καθημερινότητα λειτουργεί σαν «θόρυβος» που καλύπτει τα εσωτερικά μας σήματα.

Με τη συνταξιοδότηση ή τη μείωση των ρυθμών, αυτός ο «θόρυβος» χαμηλώνει.. Και τότε αναδύονται όσα είχαν παραγκωνιστεί.

Επιπλέον, οι ψυχολογικές άμυνες που αναπτύξαμε για να αντέξουμε πιέσεις δεκαετιών σταδιακά εξασθενούν. Χρειάζεται ενέργεια για να κρατά κανείς τα συναισθήματα θαμμένα. Στα χρόνια της έντασης, μετρούσε η αντοχή. Μετά τα 60, αρχίζετε να αναρωτιέστε τι κόστισε όλο αυτό. Το συναίσθημα ίσως ήταν πολυτέλεια. Η αντοχή ήταν καθήκον.

Όταν όμως οι ρυθμοί πέφτουν, το σώμα δεν χρειάζεται πια να αντέχει με τον ίδιο τρόπο. Και αρχίζει να μιλά.

Συμπτώματα που ίσως δεν συνδέσατε ποτέ με παλιά βιώματα

Η καταπίεση συναισθημάτων δεν εκδηλώνεται μόνο ως «άγχος». Μπορεί να πάρει πιο ύπουλες μορφές:

• Επίμονη κόπωση που δεν εξηγείται ιατρικά.
• Διακυμάνσεις στην όρεξη ή στη λειτουργία του εντέρου.
• Πονοκέφαλοι σε συγκεκριμένες καταστάσεις ή επαφές.
• Βάρος στο στήθος χωρίς καρδιολογικό εύρημα.
• «Αντιδράσεις επετείου», δηλαδή σωματική επιδείνωση σε συγκεκριμένες ημερομηνίες που συνδέονται με παλιά γεγονότα.

Συχνά, πίσω από αυτά κρύβεται πένθος. Πένθος για ρόλους που τελείωσαν, για ευκαιρίες που χάθηκαν, για επιλογές που έγιναν υπό πίεση. Όταν το συναίσθημα αναγνωρίζεται, αρκετοί άνθρωποι αναφέρουν σταδιακή μείωση της έντασης των συμπτωμάτων.

Οι κανόνες που μας μεγάλωσαν

Η γενιά που μεγάλωσε τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 διδάχτηκε νωρίς το πώς πρέπει να νιώθει και να εκφράζεται.

Οι άνδρες έπρεπε να είναι «δυνατοί», να μη λυγίζουν. Οι γυναίκες να είναι «ήρεμες και γλυκιές» να μη διεκδικούν υπερβολικά. Η έκφραση θυμού, λύπης ή απογοήτευσης συχνά δεν ήταν αποδεκτή. Αυτές οι πολιτισμικές επιταγές δημιούργησαν μια κουλτούρα συναισθηματικής υπερ-ανάληψης. Να είστε ο βράχος για όλους. Να μη γίνεστε βάρος. Να συνεχίζετε.

Το σώμα όμως δεν λειτουργεί με κοινωνικούς κανόνες. Λειτουργεί με βιολογικούς. Ό,τι δεν εκτονώνεται, αποθηκεύεται και αποτυπώνεται.

Πώς μπορεί να αλλάξει αυτό;

Τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά. Ακόμη και μετά από δεκαετίες, η αναγνώριση και η επεξεργασία των καταπιεσμένων συναισθημάτων μπορεί να μειώσει σωματικά συμπτώματα.

Το πρώτο βήμα είναι η επίγνωση. Όταν εμφανίζεται ένας πόνος, αντί να τον απορρίπτετε αυτόματα, ρωτήστε τον εαυτό σας: Τι συμβαίνει γύρω μου; Τι σκέφτομαι; Τι νιώθω;

Ίσως το γράψιμο να σας βοηθήσει. Δεν μπορείτε να καταγράψετε ένα συναίσθημα που δεν μπορέσατε να νιώσετε τότε. Μπορείτε όμως να καταγράψετε τα ίχνη του. Η δουλειά δεν αρχίζει από το τι ένιωθα τότε. Αρχίζει από το τι νιώθω τώρα όταν το θυμάμαι.

Η ψυχοθεραπεία, μπορεί να βοηθήσει. Η αφήγηση της προσωπικής ιστορίας σε ένα ασφαλές πλαίσιο μειώνει τη ντροπή και την απομόνωση. Το νευρικό σύστημα μαθαίνει ότι μπορεί να βιώσει συναίσθημα χωρίς να καταρρεύσει.

Αν μετά τα 60 το σώμα σας αρχίζει να στέλνει σήματα που δεν εξηγούνται εύκολα, ίσως δεν πρόκειται για αδυναμία. Είναι μια αντίδραση.Η ωριμότητα φέρνει μαζί της κάτι πολύτιμο. Χρόνο για να σκεφτείτε. Απόσταση από τον ρόλο που είχατε πολλά χρόνια. Δυνατότητα να κοιτάξετε πίσω χωρίς να χρειάζεται να αποδείξετε τίποτα.

Η κατανόηση ότι το σώμα σας μπορεί να κουβαλά ακόμη έναν παλιό πόνο είναι το πρώτο βήμα. Όχι για να μείνετε στο παρελθόν, αλλά για να ελευθερωθείτε από ό,τι δεν σας χρειάζεται πια. Το σώμα σας άντεξε για δεκαετίες. Τώρα ίσως ζητά κάτι πιο απλό. Να το ακούσετε.