Δεν ξέρω αν θέλετε να ζήσετε πολλά χρόνια. Εγώ θα ήθελα να ζήσω καλά χρόνια. Κι ας είναι και λίγα. Δεν θέλω να ζήσω πολλά χρόνια άρρωστη και χωρίς το μυαλό μου. Τα τελευταία χρόνια είδα δικούς μου ανθρώπους ζωντανούς αλλά χωρίς ζωή. Κι άλλους αγαπημένους, συγγενείς ή γονείς φίλων, να ζουν χωρίς να είναι πια εκείνοι που ήταν.
Άρθρο Τζόρνταν Ντ. Μέτζλ (Jordan D. Metzl) / απόδοση Έφη Ζέρβα
Η αναζήτηση της αιώνιας ζωής γοήτευε τους ανθρώπους εδώ και χιλιετίες. Στο Έπος του Γκιλγκαμές ο βασιλιάς της Ουρούκ ταξιδεύει για να αποκτήσει την αθανασία. Βρίσκει το φυτό της αιώνιας νεότητας, το οποίο όμως χάνει όταν του το κλέβει ένα φίδι.
Ο Χουάν Πόνσε ντε Λεόν, Ισπανός εξερευνητής και κατακτητής, συνδέθηκε στενά με τον μύθο της Πηγής της Νεότητας, καθώς ξεκίνησε ένα ταξίδι για να τη βρει, βασισμένος σε ιστορίες ντόπιων του Πουέρτο Ρίκο.
Η βιομηχανία της μακροζωίας
Το σημερινό κίνημα της «ιατρικής της μακροζωίας» καθοδηγείται από την ίδια επιθυμία για αιώνια νεότητα που συναντάμε στους παλιούς μύθους. Μόνο που, ενώ άλλοτε οι ιδέες για την καλή υγεία ταξίδευαν τόσο γρήγορα όσο οι άνθρωποι που τις μετέφεραν, σήμερα σχεδόν οποιοσδήποτε μπορεί να χρησιμοποιήσει τα κοινωνικά δίκτυα για να μεταφέρει ιατρικές συμβουλές μέσα σε δευτερόλεπτα.
Παρά τη σαφή έλλειψη κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους με ομάδες ελέγχου και εικονικό φάρμακο που να στηρίζουν αυτές τις συμβουλές, η βιομηχανία της μακροζωίας ανθεί, σε μεγάλο βαθμό χάρη στο κομψό μάρκετινγκ απευθείας προς τον καταναλωτή, που προωθούν influencers υγείας με πολύ περισσότερη αυτοπεποίθηση από αποδείξεις. Έως το 2030, ενδέχεται να δαπανώνται ετησίως 8 τρισεκατομμύρια δολάρια σε προϊόντα που σχετίζονται με τη μακροζωία.
Σχετικό θέμα: Tι συμβαίνει με τους Ιnfluencers
Ως αθλητίατρος βλέπω από κοντά τις συνέπειες της σύγχρονης εμμονής με τη μακροζωία. Ασθενείς έρχονται στο ιατρείο μου πεπεισμένοι ότι τα σωστά πεπτίδια, οι παγωμένες βουτιές ή οι εργαστηριακές εξετάσεις μπορούν να παρατείνουν ουσιαστικά τη ζωή τους. Σχεδόν σίγουρα οδεύουν προς απογοήτευση, αν όχι προς βλάβη.
Από πολλές απόψεις, οι Αμερικανοί οφείλουν ένα χρέος ευγνωμοσύνης στους πρώιμους πρωταγωνιστές της ιατρικής της μακροζωίας. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, οι δυτικοί γιατροί επικεντρώνονταν κυρίως στη θεραπεία της νόσου και όχι στην πρόληψή της. Όμως τα τελευταία περίπου 15 χρόνια, μια νέα γενιά κλινικών με έμφαση στη μακροζωία άρχισε να δίνει προτεραιότητα σε αλλαγές τρόπου ζωής, όπως ο ύπνος, η άσκηση και η υγιεινή διατροφή, ως στρατηγικές πρώτης γραμμής για πρόληψη — όχι κατ’ ανάγκην για παράταση της ζωής, αλλά για βελτίωση της υγείας.
Πρόσφατα, ιδιωτικά κεφάλαια κατέκλυσαν τον χώρο επιδιώκοντας πιο εντυπωσιακούς ισχυρισμούς για την αποτροπή του θανάτου. Πολλές κλινικές και influencers της μακροζωίας απομακρύνθηκαν από την πρόληψη και κινήθηκαν προς το κέρδος, πουλώντας ένα ολοένα διευρυνόμενο «μενού» μη επιβεβαιωμένων θεραπειών.
Κάποιες από τις νέες συμβουλές είναι σχετικά ακίνδυνες. Η υπερφόρτωση πρωτεΐνης, για παράδειγμα, είναι απίθανο να παρατείνει ουσιαστικά το προσδόκιμο ζωής, αλλά είναι επίσης απίθανο να προκαλέσει σοβαρή βλάβη.
Μη επιβεβαιωμένες πρακτικές και θεραπείες ενέχουν κινδύνους
Άλλες τάσεις είναι πιο ανησυχητικές. Έχω δει ασθενείς να πειραματίζονται με φάρμακα όπως η ραπαμυκίνη ένα ανοσοκατασταλτικό που χορηγείται σε όσους έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση οργάνου. Κάποιοι influencers υγείας ισχυρίζονται, χωρίς πειστικά δεδομένα από μελέτες σε ανθρώπους που να το αποδεικνύουν, ότι η ραπαμυκίνη επιβραδύνει τη γήρανση των κυττάρων. Είτε αληθεύει είτε όχι, αυτοί οι ισχυρισμοί δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί, όμως οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι το προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών της ραπαμυκίνης περιλαμβάνει αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων και νόσων.
Άλλοι λάτρεις της μακροζωίας κάνουν ενέσεις ή καταπίνουν πεπτίδια, αλυσίδες αμινοξέων που χρησιμοποιούνται στην ιατρική εδώ και δεκαετίες αλλά πλέον γίνονται δημοφιλή στη μη ρυθμιζόμενη μορφή τους.
Όταν χορηγούνται από γιατρό, ορισμένα πεπτίδια μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά. Ωστόσο, για πολλά άλλα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο δεν υπάρχουν επαρκείς κλινικές μελέτες σε ανθρώπους που να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά τους. Παρ’ όλα αυτά, προωθούνται ευρέως και είναι εύκολα προσβάσιμα.
Μαζί με τα συμπληρώματα και τα φάρμακα, οι υπερβολικές εξετάσεις έχουν γίνει ένας ακόμη πυλώνας του κινήματος της μακροζωίας.
Υπερβολικές εξετάσεις στο όνομα της μακροζωίας: τι κινδύνους κρύβουν
Εφαρμογές, αιματολογικές εξετάσεις και φορετές συσκευές ισχυρίζονται ότι μπορούν να εκτιμήσουν τη «βιολογική ηλικία» των πελατών, χρησιμοποιώντας δείκτες όπως η μεταβλητότητα καρδιακής συχνότητας, βαθμολογίες ύπνου, σύσταση σώματος και βιοδείκτες στο αίμα. Ένα τέτοιο «σκορ υγείας» δεν προβλέπει πόσο θα ζήσει κάποιος, αλλά μπορεί να προσφέρει ένα χρήσιμο στιγμιότυπο της τρέχουσας φυσιολογικής κατάστασης και να εμπνεύσει υγιεινές συμπεριφορές.
Το μεγαλύτερο ζήτημα αφορά πιο εντατικούς προληπτικούς ελέγχους, ειδικά τις μαγνητικές τομογραφίες ολόκληρου σώματος (full-body MRI), που πολλές κλινικές μακροζωίας προωθούν ως εργαλεία έγκαιρης ανίχνευσης ασθενειών και, άρα, παράτασης ζωής.
Από τα «τυχαία ευρήματα» στις περιττές παρεμβάσεις,
Αν και αυτό ακούγεται ως καλή ιδέα, η διαθεσιμότητα των εξετάσεων έχει ξεπεράσει την κλινική τους χρησιμότητα. Οι μαγνητικές τομογραφίες συχνά αποκαλύπτουν ανατομικές αλλαγές που αποτελούν φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Έρευνες δείχνουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των ενηλίκων μετά τη μέση ηλικία έχει ρήξεις ή αλλοιώσεις χόνδρου στα γόνατα ή τραυματισμούς τενόντων στους ώμους. Αντίστοιχα, κύστεις στο ήπαρ και στα νεφρά εμφανίζονται συχνά στις μαγνητικές, ειδικά σε άτομα άνω των 50, και οι περισσότερες δεν έχουν κλινική σημασία. Είναι τόσο συχνές ώστε οι ερευνητές τις έχουν ονομάσει «τυχαία ευρήματα» (incidentalomas). Όμως όταν τέτοια ευρήματα εμφανίζονται σε μια μαγνητική, ο κίνδυνος περιττής επέμβασης ή άλλης θεραπείας αυξάνεται δραστικά. Όταν, για παράδειγμα, εντοπιστεί μια βλάβη στο ήπαρ σε μαγνητική, ο ασθενής πιθανότατα θα συμβουλευτεί να κάνει βιοψία ήπατος, μια διαδικασία με 2,4% κίνδυνο σοβαρής ιατρικής επιπλοκής.
Πρόσφατα, αντιμετώπισα έναν 48χρονο άνδρα για έναν συνηθισμένο αθλητικό τραυματισμό. Σχεδόν παρεμπιπτόντως, ανέφερε ότι είχε κάνει μαγνητική ολόκληρου σώματος ως μέρος ενός προγράμματος μακροζωίας. Η εξέταση αποκάλυψε μια μικρή βλάβη στον προστάτη του. Η τιμή του PSA, το επιβεβαιωμένο τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου για καρκίνο του προστάτη, ήταν φυσιολογική. Παρ’ όλα αυτά, παραπέμφθηκε σε ουρολόγο, ο οποίος ένιωσε υποχρεωμένος να κάνει βιοψία της βλάβης επειδή φαινόταν στη μαγνητική. Η βιοψία ήταν καλοήθης, αλλά η διαδικασία άφησε τον ασθενή μου ανίκανο να καθίσει άνετα για εβδομάδες. «Μακάρι να μην είχα κάνει ποτέ τη μαγνητική», μου είπε.
Η σύγχρονη ιατρική έχει βρει την πηγή της μακροζωίας
Η ειρωνεία είναι ότι η σύγχρονη ιατρική έχει ήδη πετύχει αυτό που ισχυρίζεται ότι προσφέρει το σημερινό κίνημα της μακροζωίας. Τα τελευταία 150 χρόνια, το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής έχει υπερδιπλασιαστεί, σε επίπεδα που ο Πόνσε ντε Λεόν δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί. Το καθαρό νερό, η υγιεινή, τα αντιβιοτικά και τα εμβόλια έχουν κάνει πολύ περισσότερα για την παράταση της ανθρώπινης ζωής από οποιονδήποτε συνδυασμό συμπληρωμάτων. Οι παγωμένες βουτιές, οι θεραπείες με κόκκινο φως και γενικότερα οι συσκευές και πρακτικές βιοχάκινγκ μπορεί να δίνουν την αίσθηση ότι φροντίζουμε ενεργά το σώμα μας, όμως μέχρι σήμερα υπάρχουν περιορισμένα επιστημονικά δεδομένα ότι παρατείνουν ουσιαστικά τη διάρκεια της ανθρώπινης ζωής.
Ο ρεαλιστικός στόχος είναι η υγιής μακροζωία
Ένας καλύτερος και πιο εφικτός στόχος θα ήταν να παρατείνουμε την υγιή μακροζωία, να προσθέτουμε ζωή στα χρόνια και όχι χρόνια στη ζωή. Οι επιστήμονες και οι γιατροί, σε μεγάλο βαθμό, ήδη γνωρίζουν πώς γίνεται αυτό. Η καθημερινή άσκηση και η διατήρηση της μυϊκής μάζας καθώς μεγαλώνουμε είναι από τις ισχυρότερες μορφές προληπτικής φροντίδας.
Μετά από δεκαετίες που συνταγογραφώ την άσκηση ως «φάρμακο» στους ασθενείς μου, τους λέω αυτό: κινήστε το σώμα σας κάθε μέρα και χτίστε μυς με βάρη ή ασκήσεις με το βάρος του σώματος τρεις φορές την εβδομάδα. Επιλέξτε απλά, λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα που αναγνωρίζονται στη φυσική τους μορφή και δεν συνοδεύονται από μακρά λίστα συστατικών. Δώστε προτεραιότητα στον ύπνο. Μείνετε κοινωνικά συνδεδεμένοι μέσα από σχέσεις και δραστηριότητες. Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί να μη σας επιτρέψει να «ξεγελάσετε» τον θάνατο. Όμως είναι δωρεάν, βασίζεται σε επιστημονικές αποδείξεις και θα σας βοηθήσει να ζήσετε καλά, εδώ και τώρα.
Info: Ο Τζόρνταν Ντ. Μέτζλ (Jordan D. Metzl) είναι αθλητίατρος στο Νοσοκομείο Ειδικής Χειρουργικής (Hospital for Special Surgery) στη Νέα Υόρκη και αθλητής τριάθλου μεγάλων αποστάσεων (Ironman). Στο νέο του βιβλίο «Push: Unlock the Science of Fitness Motivation to Embrace Health and Longevity» εξετάζει το κίνητρο για άσκηση και τρόπους ενίσχυσης της μυϊκής μάζας. Στόχος η βελτίωση της υγείας και η διάρκεια υγιούς ζωής.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
