Ας υποθέσουμε ότι είναι ένα κρύο βροχερό πρωινό και το παιδάκι σας δεν θέλει να φορέσει το μπουφάν του, πριν φύγει για το σχολείο. Εσείς επιμένετε, του λέτε ότι κάνει πολύ κρύο, προσπαθείτε να το πείσετε. Η προσπάθεια δεν αποδίδει. Τότε εσείς φοράτε το ζεστό σας μπουφάν, παίρνετε το παιδάκι σας – το οποίο φοράει μόνο το φουτεράκι του – από το χέρι, και πηγαίνετε στη στάση για τον παιδικό σταθμό. Λίγα λεπτά αργότερα, το παιδάκι τουρτουρίζει. Τότε εσείς του εξηγείτε ότι, το ότι κρυώνει είναι δική του επιλογή και ότι έπρεπε να φορέσει το μπουφάν του. Τώρα θα πρέπει να υποστεί τις συνέπειες των πράξεων του.
Τώρα είμαστε στο σπίτι. Το παιδί έχει αφήσει όλα του τα παιχνίδια στο πάτωμα, παρότι του έχει ζητηθεί να τα μαζέψει. Κάποια στιγμή ο μεγάλος του αδερφός μπαίνει στο δωμάτιο, και χωρίς να το θέλει, πατάει το αγαπημένο του παιχνίδι και το σπάει. Αποφασίζετε ότι το παιχνίδι δεν θα αντικατασταθεί. Για να καταλάβει το παιδί ότι η αμέλεια έχει κόστος και ότι οι πράξεις έχουν συνέπειες.
Σε ένα βίντεο στο TikTok όταν ένα μικρό παιδί ανακοινώνει ότι θα φύγει από το σπίτι, η μητέρα του λέει «γεια σου», κλείνει την εξώπορτα πίσω του και σβήνει το φως της αυλής. Στη συνέχεια ανοίγει ξανά την πόρτα, ενώ το παιδί ουρλιάζει και χτυπάει για να το αφήσουν να μπει μέσα. Το βίντεο έχει λάβει 1,5 εκατομμύριο likes.Το παιδί, όπως είπε η μητέρα του, «έμαθε τη σημασία του που έχουν οι βλακείες του.»
Καλώς ήρθατε στο FAFO. Μια τάση στη γονεϊκότητα από το ακρωνύμιο της φράσης Fuck around and find out. Στα ελληνικά μπορούμε να αποδώσουμε ως: «κάνε τις βλακείες σου και μάθε τις συνέπειες».
Η λογική της σκληρότητας από το σπίτι στον κόσμο
Στα περισσότερα παραδείγματα που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τo FAFO εφαρμόζεται σε παιδιά που έχουν αρχίσει να κατανοούν άμεσα τη σχέση αιτίας και αποτελέσματος, συνήθως από την προσχολική ηλικία, περίπου από τα 2 έως 4 έτη και πάνω.
Τον περασμένο Ιούλιο ένα άρθρο στη Wall Street Journal προανήγγειλε την άνοδο της γονεϊκότητας τύπου FAFO και το τέλος της «ήπιας γονεϊκότητας» (gentle parenting). Η ήπια γονεϊκότητα καθιερώθηκε πριν από περίπου μια δεκαετία ως αντίδραση στην αυταρχική και τιμωρητική ανατροφή (χωρίς διάλογο) των αρχών της δεκαετίας του 2000. Εκείνο το αυστηρό μοντέλο, όπως συζητήθηκε αργότερα στον δημόσιο λόγο, κατηγορήθηκε ότι μεγάλωσε παιδιά χωρίς ψυχική αντοχή, τα οποία δυσκολεύτηκαν να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις της ενήλικης ζωής. Κατηγορήθηκε ακόμη και για ευρύτερα κοινωνικά προβλήματα.
Σχετικό θέμα: Τέσσερις ερωτήσεις για να δείτε εάν είστε υπερβολικά επιτρεπτικοί γονείς
Πολλοί γονείς που ακολούθησαν την ήπια γονεϊκότητα ένιωσαν εξαντλημένοι. Ισχυρίζονται ότι επρεπε συνεχώς να προσαρμόζονται στις ανάγκες του παιδιού, να του εξηγούν κάθε τους απόφαση, να παρακολουθούν κάθε του αντίδραση και να δίνουν όνομα σε κάθε συναίσθημα. Και όλα αυτά, πάντα με ηρεμία.
Όσοι υποστηρίζουν τη γονεϊκότητα τύπου FAFO λένε ότι διδάσκει στα παιδιά την ανεξαρτησία και τις συνέπειες των πράξεων τους, ακόμη κι αν αυτές οι συνέπειες είναι δυσάρεστες ή πολύ σκληρές.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι βασίζεται υπερβολικά στον φόβο και την ταπείνωση και ότι, παρότι τα παιδιά μπορεί να συμμορφώνονται, διαβρώνεται η εμπιστοσύνη προς τους γονείς τους.
Σχετικό θέμα: Eggshell Parenting: Γονείς στα άκρα, παιδιά στα όρια – Πώς να σπάσετε τον κύκλο
Από την άλλη οι ειδικοί στην παιδική ανάπτυξη και την οικογενειακή ψυχολογία, υποστηρίζουν ότι η λογική του FAFO είναι ουσιαστική μόνο όταν βασίζεται στις φυσικές συνέπειες και όχι στην τιμωρία. Επισημαίνουν ότι τα παιδιά μαθαίνουν πιο σταθερά όταν βιώνουν τις πραγματικές απαιτήσεις της ζωής με την υποστήριξη ενός ενήλικα που τα καθοδηγεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, η έμφαση μετατοπίζεται από τη ντροπή και την ενοχή στη μάθηση και την κατανόηση, με βασικό ερώτημα το «τι μάθαμε από αυτό» και όχι «ποιος φταίει». Σύμφωνα με τους ίδιους, αυτή η διαδικασία μπορεί και πρέπει να είναι ήπια, τρυφερή και σταθερή, ώστε να ενισχύει την αυτονομία χωρίς να τραυματίζει τη σχέση γονέα και παιδιού.
Η ψυχολόγος Έμα Σβάνμπεργκ (Emma Svanberg), συγγραφέας του βιβλίου Parenting for Humans, επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος της λεγόμενης ήπιας γονεϊκότητας εφαρμόστηκε ως έντονα παιδοκεντρική και επιτρεπτική πρακτική, χωρίς σαφή όρια για τον ενήλικα, με κόστος τη δική του ψυχική αντοχή. Το FAFO εμφανίζεται ως αντίδραση σε αυτή την υπερφόρτωση.
Η Σβάνμπεργκ εστιάζει στην ευημερία των γονέων. Αναγνωρίζει ότι, για να μπορούν να φροντίζουν τα παιδιά τους χρειάζεται πρώτα να φροντίζουν τον εαυτό τους. Προσφέρει πρακτικές συμβουλές για την αυτοφροντίδα, τη θέσπιση ορίων και την αναζήτηση υποστήριξης. Είναι μια υπενθύμιση ότι και οι ίδιοι οι γονείς μετρούν και αξίζουν λίγη τρυφερή φροντίδα μέσα στο χάος.
Σχετικό θέμα: Άυπνοι γονείς, άυπνα παιδιά: Πώς μπορούμε να κοιμηθούμε ξανά;
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η μάθηση μπορεί να συμβεί χωρίς τη στήριξη του ενήλικα. Ειδικοί στη σύγχρονη γονεϊκότητα και την οικογενειακή δυναμική επισημαίνουν ότι τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από το αποτέλεσμα των πράξεών τους, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο οι ενήλικες στέκονται δίπλα τους τη στιγμή της δυσκολίας. Μια εμπειρία που βιώνεται χωρίς συνοδεία και στήριξη μπορεί να μετατραπεί σε τραυματική και να μην οδηγήσει τελικά σε μάθηση. Σε αυτό το πλαίσιο, τονίζεται ότι οι φυσικές συνέπειες έχουν νόημα μόνο όταν συνδυάζονται με όρια και φροντίδα: άλλο είναι το παιδί να έρθει αντιμέτωπο με ένα προβλέψιμο αποτέλεσμα, όπως ένα παιχνίδι που σπάει επειδή δεν μαζεύτηκε, και άλλο να αφεθεί σε επιλογές που ξεπερνούν τις αναπτυξιακές του δυνατότητες, με το μήνυμα ότι ο ενήλικας αποσύρεται και «δεν τον νοιάζει».
Μια παλιά συζήτηση με νέο όνομα
Οι απαιτήσεις προς τους γονείς αυξάνονται, αλλά τα στηρίγματα γύρω τους λιγοστεύουν. Η λεγόμενη «φυσική παρουσία» συχνά δεν είναι καν εφικτή, όταν οι γονείς αναγκάζονται να λείπουν συνεχώς για να στηρίξουν την οικογένειά τους. Σε αυτό το περιβάλλον, το FAFO μοιάζει λιγότερο με συνειδητή παιδαγωγική επιλογή και περισσότερο με αντίδραση στην πίεση. Ίσως τελικά να πρόκειται για μια ευρύτερη στροφή: έναν τρόπο να μετατεθεί η ευθύνη από τις δομές και τις συνθήκες στον ίδιο τον γονέα και, στο τέλος, στο ίδιο το παιδί.
Τι δείχνει τελικά το FAFO
Ίσως το FAFO να λέει λιγότερα για τα παιδιά και περισσότερα για τους ενήλικες που τα μεγαλώνουν. Για οικογένειες με περιορισμένο χρόνο, ελάχιστη στήριξη και έντονη πίεση να τα κάνουν όλα «σωστά», η λογική του «κάνε τα λάθη σου και μάθε από τις συνέπειες» μοιάζει περισσότερο με ένδειξη κοινωνικής κόπωσης παρά με μια ξεκάθαρη και συνεκτική παιδαγωγική αρχή.
Πώς μια τάση στη γονεϊκότητα συναντά τον δημόσιο λόγο και την εποχή Τραμπ
Μήπως, όμως, το FAFO είναι κάτι περισσότερο από μια τάση γονεϊκότητας και λειτουργεί ως σύμπτωμα των καιρών; Εδώ μπαίνω στον πειρασμό να σας μεταφέρω την ανάλυση δημοσιογράφων του The Atlantic, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η λογική του FAFO διαπερνά πλέον και τον πολιτικό λόγο, ιδίως στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ. Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, η έμφαση μετατοπίζεται από τη διαδικασία, τη διαπραγμάτευση και τους θεσμούς, στην επίδειξη ισχύος και στις άμεσες συνέπειες. Δηλώσεις του ίδιου του Αμερικανού προέδρου αλλά και του υπουργού Άμυνας, ενισχύουν την εικόνα μιας πολιτικής η οποία μιλάει «μιλά με πράξεις» και αντιμετωπίζει την αμφισβήτηση ως κάτι που πρέπει να τιμωρείται παραδειγματικά. Χωρίς να συγκροτεί απαραίτητα ένα συνεκτικό δόγμα, αυτή η στάση αποτυπώνει μια ευρύτερη αυταρχική στροφή στον δημόσιο λόγο, όπου το μήνυμα είναι απλό και απόλυτο: όποιος δοκιμάζει τα όρια, καλείται να αντιμετωπίσει τις συνέπειες.
Με πληροφορίες από: The Guardian, Independent
info: Τα στυλ γονεϊκότητας περιγράφηκαν για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1960, μέσα από έρευνες που εξέταζαν πώς η γονεϊκή συμπεριφορά συνδέεται με την κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών.
• Δημοκρατική ή αυθεντική γονεϊκότητα (υψηλή ζεστασιά, υψηλός έλεγχος): συνδυάζει σαφή όρια και κανόνες με συναισθηματική υποστήριξη και διάλογο.
• Αυταρχική γονεϊκότητα (χαμηλή ζεστασιά, υψηλός έλεγχος): δίνει έμφαση στην υπακοή και την πειθαρχία, συχνά μέσω άκαμπτων ή τιμωρητικών πρακτικών.
• Επιτρεπτική γονεϊκότητα (υψηλή ζεστασιά, χαμηλός έλεγχος): χαρακτηρίζεται από στοργή και αποδοχή, αλλά περιορισμένα όρια και δομή.
• Αμελής ή παραμελητική γονεϊκότητα (χαμηλή ζεστασιά, χαμηλός έλεγχος): χαρακτηρίζεται από χαμηλή εμπλοκή, έλλειψη καθοδήγησης και συναισθηματικής στήριξης.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
