Καισαριανή: Ανοίγει ο δρόμος για την απόκτηση των φωτογραφιών – Οι μαρτυρίες των συγγενών και η τοποθέτηση του ιδιοκτήτη στο ΕΡΤnews

Σε μια ιστορική απόφαση που ανοίγει τον δρόμο για τον επαναπατρισμό πολύτιμων τεκμηρίων της ελληνικής ιστορίας, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων ανακήρυξε ομόφωνα ως μνημείο το σύνολο των φωτογραφιών που απεικονίζουν την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944. Η εξέλιξη αυτή, η οποία έρχεται σε μια στιγμή που η κοινή γνώμη παρακολουθεί συγκλονισμένη τις αποκαλύψεις, δίνει στο ελληνικό κράτος το απαραίτητο νομικό έρεισμα για τη διεκδίκηση και την απόκτηση της συλλογής, όπως υπογράμμισε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, οι φωτογραφίες αυτές φέρεται να αποτελούν μέρος της προσωπικής συλλογής του Χέρμαν Χόγιερ, υπολοχαγού της Βέρμαχτ κατά την περίοδο της Κατοχής. Ο Χόγιερ, ο οποίος υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας, φέρεται να είχε λάβει ρητή εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει στη διαδικασία της εκτέλεσης στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, καταγράφοντας με τον φακό του τις τραγικές στιγμές.

Η υπόθεση έλαβε διαστάσεις όταν οι επίμαχες φωτογραφίες εμφανίστηκαν το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου σε γνωστό ιστότοπο δημοπρασιών. Παρά το γεγονός ότι αποσύρθηκαν από τη συγκεκριμένη πλατφόρμα δύο ημέρες αργότερα, η συλλογή παραμένει προς πώληση, γεγονός που κινητοποίησε άμεσα τις ελληνικές αρχές. Η Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού ήρθε σε επαφή με τον συλλέκτη που κατέχει τα ντοκουμέντα, προκειμένου να εκκινήσουν οι διαδικασίες επιστροφής τους στην Ελλάδα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανακήρυξη της συλλογής ως μνημείο αποτελεί ένα κρίσιμο θεσμικό βήμα, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι το Συμβούλιο έχει προχωρήσει σε τελεσίδικη πιστοποίηση της αυθεντικότητας του υλικού σε αυτό το στάδιο. Η διαδικασία αυτή θα συνεχιστεί με την αποστολή κλιμακίου εμπειρογνωμόνων στη Γάνδη την προσεχή Παρασκευή, όπου θα πραγματοποιηθεί συνάντηση με τον κάτοχο της συλλογής για την από κοντά εξέταση των φωτογραφιών και τη συλλογή περαιτέρω πληροφοριών.

Η ελληνική κυβέρνηση διαμηνύει πως η κίνηση αυτή αποσκοπεί στη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης μιας από τις πιο εμβληματικές και τραγικές σελίδες της Εθνικής Αντίστασης, διασφαλίζοντας ότι το σπάνιο αυτό οπτικό υλικό θα περιέλθει οριστικά στην κατοχή του ελληνικού λαού.

Συγκίνηση από τους συγγενείς των εκτελεσθέντων – Οι μαρτυρίες τους στο ΕΡΤnews

Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης και εθνικής υπερηφάνειας, οι συγγενείς των 200 εκτελεσθέντων κομμουνιστών πατριωτών αντίκρισαν για πρώτη φορά τα συγκλονιστικά φωτογραφικά ντοκουμέντα από τη ματωμένη Πρωτομαγιά του 1944. Οι εικόνες, που αποτυπώνουν την πορεία προς το θάνατο, αποτελούν αδιάψευστο μάρτυρα του ηθικού μεγαλείου ανθρώπων που παρέμειναν αλύγιστοι μέχρι την τελευταία στιγμή απέναντι στους κατακτητές.

Οι απόγονοι των ηρώων περιέγραψαν με δέος τις τελευταίες στιγμές των δικών τους ανθρώπων. Η Μαρία Βουλβούλη, ανιψιά του εκτελεσθέντος Ηλία Κακαλιού, σημείωσε πως οι φωτογραφίες αυτές δεν αποτελούν απλώς ιστορικά τεκμήρια, αλλά τη ζωντανή απεικόνιση της αξιοπρέπειας και της περηφάνιας εκείνων που «δεν προσκύνησαν».

Συγκλονίζουν οι αναφορές για τον τρόπο που οι μελλοθάνατοι, μέσα από τα καμιόνια που τους μετέφεραν από το Χαϊδάρι προς την Καισαριανή, πετούσαν σημειώματα γραμμένα σε κομμάτια υφάσματος. Ο Βασίλης Αμπελογιάννης, ανιψιός του Σπήλιου Αμπελογιάννη, ανέσυρε στη μνήμη του το μαντήλι που πέταξε ο θείος του, γράφοντας με μολύβι: «Πήγαινε σε αυτή τη διεύθυνση το μαντίλι και πες ότι εγώ πεθαίνω σαν ήρωας, σαν Έλληνας. Ζήτω ο ελληνικός λαός. Έτσι πεθαίνουν τα τίμια παλικάρια».

Η ιστορική έρευνα βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με την προσπάθεια ταυτοποίησης των προσώπων που εμφανίζονται στις φωτογραφίες να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο πλούσιο Αρχείο του ΚΚΕ. Μία από τις εμβληματικές μορφές που αναγνωρίστηκαν είναι ο 30χρονος Χανιώτης Θρασύβουλος Καλαφατάκης. Ο εγγονός του, Θρασύβουλος Μαράκης, περιέγραψε τη στιγμή της αναγνώρισης του παππού του ως τον πιο ψηλό και θαρραλέο της ομάδας, ενώ ο Νικόδημος Κατσαρέλης, ανιψιός του Δημήτρη Πανταζή, τόνισε πως το κυρίαρχο συναίσθημα που εκπέμπουν οι μορφές στις φωτογραφίες είναι η απόλυτη αξιοπρέπεια με το κεφάλι ψηλά.

Με αφορμή τη δημοσιοποίηση αυτών των ντοκουμέντων, ο Δήμος Χαϊδαρίου επαναφέρει με ένταση το αίτημα να αποδοθεί το Μπλοκ 15 του στρατοπέδου στην τοπική κοινωνία. Πρόκειται για τον χώρο όπου παρέμειναν έγκλειστοι οι 200 πριν τη μεταφορά τους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Στόχος είναι η μετατροπή του σε Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, ως ένας ελάχιστος φόρος τιμής στη θυσία τους και ως χώρος διαφύλαξης της ιστορικής μνήμης για τις επόμενες γενιές.

Το ΕΡΤnews στην εταιρεία πώλησης των φωτογραφιών – Τι δήλωσε ο ιδιοκτήτης

Η έδρα της εταιρείας του κατόχου των επίμαχων φωτογραφιών εντοπίστηκε σε μια περιοχή 30 χιλιόμετρα έξω από το κέντρο της Γάνδης, αποκαλύπτοντας πως δεν πρόκειται για κάποιο φυσικό κατάστημα αντικών, αλλά για έναν ιδιωτικό χώρο όπου ο ιδιοκτήτης διατηρεί το ηλεκτρονικό του κατάστημα. Σε δήλωσή του στο ΕΡΤnews, ο συλλέκτης επιβεβαίωσε την κατοχή του αρχείου, ωστόσο επέλεξε να τηρήσει χαμηλούς τόνους, δηλώνοντας πως θα τοποθετηθεί δημόσια μόνο μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Μάλιστα, έγινε γνωστό πως η κρίσιμη συνάντηση με τα στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού έχει προγραμματιστεί για την ερχόμενη Παρασκευή, σε ουδέτερο σημείο και όχι στις εγκαταστάσεις της εταιρείας του.

Η ελληνική αποστολή, που αποτελείται από έμπειρους υπηρεσιακούς παράγοντες και εξειδικευμένους φωτογράφους, αναμένεται να φτάσει στη Γάνδη το πρωί της Παρασκευής προκειμένου να εκκινήσει μια διαδικασία δύο σταδίων. Πρώτο μέλημα των εμπειρογνωμόνων είναι η επικύρωση της αυθεντικότητας των φωτογραφιών και η εξακρίβωση της προέλευσής τους, δηλαδή το πώς ακριβώς κατέληξαν στα χέρια του ιδιώτη. Στη συνέχεια, θα ξεκινήσει η διαπραγμάτευση για τη μεταφορά του αρχείου στο ελληνικό κράτος, μια επιχείρηση που χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη λεπτότητα.

Την ίδια στιγμή, το θέμα έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον στον βελγικό Τύπο, με το πρακτορείο ειδήσεων Belga να μεταδίδει πως ο συλλέκτης βρίσκεται «στο μάτι του κυκλώνα» στην Ελλάδα για την απόπειρα πώλησης ναζιστικών φωτογραφιών. Το δημοσίευμα τονίζει πως η ύπαρξη του αρχείου ήταν παντελώς άγνωστη στις ελληνικές αρχές μέχρι τη δημοσιοποίησή του, υπογραμμίζοντας την αστραπιαία αντίδραση της κυβέρνησης για την απόκτησή του. Παραμένει αδιευκρίνιστο αν η διαπραγμάτευση θα ολοκληρωθεί εντός λίγων ωρών ή αν θα απαιτηθεί περισσότερος χρόνος, με την ελληνική πλευρά να παραμένει σε ετοιμότητα για όλα τα ενδεχόμενα.

Ρεπορτάζ: Γιάννης Φασουλάς, Ειρήνη Κυρίτση

Αναπόκριση – Γάνδη: Έλενα Αποστολίδου