Η «γκρίζα ζώνη» του αλκοόλ και γιατί μάς αφορά περισσότερο απ΄όσο νομίζουμε

Αποχαιρετούμε τον Ιανουάριο χωρίς αλκοόλ του 2026, με το ΑΝΕΥ της Γιούλης Ψαρράκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός. Το βιβλίο στέκεται ακριβώς στο σημείο όπου το ποτό δεν μοιάζει πρόβλημα, αλλά έχει ήδη γίνει κομμάτι της καθημερινότητας. Χωρίς ενοχές και χωρίς φόβο, ανοίγει τη συζήτηση για τη «γκρίζα ζώνη» της κατανάλωσης και θέτει απλές, κρίσιμες ερωτήσεις για τη σχέση μας με το αλκοόλ.

Συνέντευξη στην Έφη Ζέρβα

Διαβάζοντας το βιβλίο σας ένιωσα ότι είστε ειλικρινής. Μου άρεσε που δεν φοβηθήκατε να εκτεθείτε. Σκέφτηκα ότι έχετε θάρρος. Συχνά συνδέουμε μια δύσκολη ή προβληματική σχέση με το αλκοόλ με κάποιο πόνο ή αδυναμία. Αναγνωρίζετε κάτι αντίστοιχο και στη δική σας διαδρομή;

Σας ευχαριστώ για όσα μοιράζεστε μαζί μου. Η ειλικρίνεια, ειδικά όταν μιλάμε για το αλκοόλ, δεν είναι ζήτημα εξομολόγησης αλλά ευθύνης. Τέτοια βιβλία δεν μπορούν να γραφτούν αλλιώς αν θέλουν να έχουν πραγματικό αντίκρισμα. Διαφορετικά, απλώς αναπαράγουν σιωπές και στερεότυπα. Όταν μιλάς για ένα θέμα που αφορά τόσο πολύ κόσμο, οφείλεις να είσαι αληθινός, όχι απαραίτητα για να αφηγηθείς άλλη μία προσωπική ιστορία, αλλά για να είσαι χρήσιμος. Στη δική μου διαδρομή,το αλκοόλ δεν φαινόταν σαν «πρόβλημα». Υπήρξε ένας μηχανισμός διαχείρισης. Σε μια περίοδο ζωής με ένταση, ευθύνες και συναισθηματική φόρτιση, έμοιαζε να προσφέρει ανακούφιση και αποσυμπίεση – σαν ένα μικρό «βραβείο» στο τέλος της ημέρας. Αυτό το μοτίβο δεν είναι προσωπικό. Το συναντώ καθημερινά και στους ανθρώπους με τους οποίους δουλεύω.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο σημείο: όταν το αλκοόλ μετακινείται από το να είναι ένα «βραβείο» και αρχίζει να λειτουργεί ως ανάγκη. Αυτό ξεκινά από το γεγονός ότι μαθαίνουμε πολύ νωρίς να καλύπτουμε τον πόνο αντί να τον ακούμε. Το αλκοόλ, κοινωνικά, παρουσιάζεται ως κάτι ακίνδυνο, ακόμη και φροντιστικό — χαλάρωση, κοινωνικότητα, επιβράβευση. Έτσι,
συχνά δεν αναγνωρίζουμε πότε από εργαλείο γίνεται αναγκαίο και πότε από συνειδητή επιλογή μετατρέπεται σε αυτόματο μοτίβο.

Και το θάρρος, αν θέλετε, χρειάζεται περισσότερο ακριβώς εκεί: στη στιγμή που καλείσαι να κοιτάξεις με ειλικρίνεια τη σχέση σου με το αλκοόλ, χωρίς να την ωραιοποιείς αλλά και χωρίς να τη δαιμονοποιείς. Να παραδεχτείς ότι, παρότι εξωτερικά λειτουργείς, εσωτερικά υπάρχουν κομμάτια που ζητούν προσοχή και παρουσία — όχι αναισθησία.

Η ανάγκη, λοιπόν, να μιλήσω ανοιχτά γεννήθηκε από κάτι πιο ουσιαστικό: από τη συνειδητοποίηση ότι η βοήθεια, όταν προσφέρεται δημόσια και με καθαρό λόγο, έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από οποιονδήποτε κίνδυνο έκθεσης. Ειδικά
όταν αυτό για το οποίο μιλάς δεν αφορά μια μικρή ομάδα ανθρώπων με«σοβαρό πρόβλημα», αλλά ένα πολύ ευρύτερο κοινό που έχει μάθει να κανονικοποιεί μια σχέση με το αλκοόλ χωρίς ποτέ να την αμφισβητεί.
Και αυτό είναι ένα μήνυμα που με ενδιαφέρει πολύ να περάσει: η αλλαγή δεν ξεκινά από την ενοχή ή την ταμπέλα, αλλά από την επίγνωση. Από το δικαίωμα να ρωτήσουμε τον εαυτό μας «σε τι με εξυπηρετεί το αλκοόλ, σε αυτή τη φάση, στη ζωή μου;» και να δώσουμε απαντήσεις με ειλικρίνεια και ευθύνη. Γιατί χρειάζεται θάρρος να ανοίγεις μια συζήτηση που μας αφορά όλους, χωρίς δραματοποίηση και χωρίς εύκολες ετικέτες. Αλλά αξίζει, όταν υπάρχουν τόσοι άνθρωποι πλέον που έχουν την ανάγκη να μη νιώθουν μόνοι σε αυτό που βιώνουν.

Ήσασταν στη ζώνη του «gray drinking», με την έννοια του «λειτουργικού πότη»; Υπήρξε κάτι συγκεκριμένο που σας έκανε να σκεφτείτε ότι έχετε πρόβλημα με το αλκοόλ; Και τι κάνατε τότε; Πώς κινηθήκατε;

Νομίζω πως πάντα είχα μια ιδιαίτερη σχέση με το αλκοόλ. Μου άρεσε πολύ.Με έκανε πιο εξωστρεφή, πιο άνετη κοινωνικά. Δούλευα σε περιβάλλοντα όπου η κατανάλωση ήταν έντονη και σχεδόν αναμενόμενη: μετά τη δουλειά, σε επαγγελματικά γεύματα, σε εκδηλώσεις. Το ποτό λειτουργούσε σαν τελετουργία και γι’ αυτό όλα έμοιαζαν απολύτως φυσιολογικά. Το έκαναν όλοι. Δεν υπήρχε κάποιο εμφανές «καμπανάκι» που να μοιάζει ανησυχητικό.
Και ακριβώς εκεί ξεκινά το πρόβλημα. Όχι επειδή το αλκοόλ είναι από μόνο του «κακό», ούτε γιατί θέλω να το δαιμονοποιήσω, αλλά επειδή είναι μια ψυχοτρόπος, άκρως εθιστική ουσία. Με την ποσότητα και την επανάληψη, δημιουργεί εξάρτηση σε όλους — απλώς σε διαφορετικό βαθμό από άνθρωπo σε άνθρωπο.

Σύμφωνα μάλιστα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, δεν υπάρχει ασφαλές όριο κατανάλωσης για τον άνθρωπο. Κι όμως, κοινωνικά, παρουσιάζεται ως ακίνδυνο, ακόμη και ωφέλιμο. Σήμερα η κατανάλωση δεν περιορίζεται πια στις εξόδους ή σε εορταστικές περιστάσεις, όπως παλαιότερα. Έχει μπει στα σπίτια, στην καθημερινότητα, στη δουλειά. Έχει αγγίξει τον γυναικείο πληθυσμό με ένταση και, δυστυχώς, «κατεβαίνει» ολοένα και πιο νωρίς στους εφήβους. Σε πολλές περιπτώσεις μοιάζει σχεδόν υποχρεωτικό: αν δεν πίνεις, συχνά κρίνεσαι ή στοχοποιείσαι.

Ποιος είναι ο λειτουργικός πότης

Έτσι δημιουργείται το προφίλ του «λειτουργικού πότη». Έχεις τη δουλειά σου, την οικογένειά σου, λειτουργείς κοινωνικά, δεν υπάρχουν εμφανή εξωτερικά προβλήματα — αλλά πίνεις πολύ περισσότερο απ’ όσο θα ήθελες ή απ’ όσο σου κάνει καλό. Και κάποια στιγμή αρχίζουν να εμφανίζονται οι επιπτώσεις: διαταραγμένος ύπνος, πονοκέφαλοι, χαμηλή ενέργεια, ευερεθιστότητα, ψυχολογικές διακυμάνσεις, πρήξιμο, αύξηση βάρους, οικογενειακές παρατηρήσεις. Κυρίως όμως εμφανίζονται οι τύψεις και οι ενοχές, γιατί βλέπεις ότι κάτι δεν σου αρέσει, αλλά όσα όρια κι αν βάζεις —«ένα ποτήρι», «άντε δύο» — δεν καταφέρνεις να τα τηρήσεις. Αυτό μπορεί να κρατήσει χρόνια. Δεν χρειάζεται να φτάσεις στον πάτο για να δεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Δεν χρειάζεται να «χάσεις το πόδι» για να φροντίσεις μια πληγή. Αν περιμένεις να φτάσει στη γάγγραινα για να ζητήσεις βοήθεια, τότε έχεις ήδη χάσει πολύτιμο χρόνο.

Το αλκοόλ, ένα χανζαπλάστ σε μια πληγή που δεν κλείνει

Το αλκοόλ λειτουργεί συχνά σαν ένα πρόχειρο χανζαπλάστ: καλύπτει προσωρινά αυτό που πονά, χωρίς όμως να το θεραπεύει. Και όσο το αφήνεις πάνω στην πληγή χωρίς να τη φροντίζεις, τόσο περισσότερο βαθαίνει, ακόμη κι αν εξωτερικά όλα μοιάζουν να λειτουργούν. Για μένα, το σημείο καμπής ήρθε όταν, παρότι ήμουν εξωτερικά απολύτως λειτουργική, εσωτερικά ένιωθα ότι κάτι δεν ευθυγραμμίζεται. Δεν ήξερα πού να απευθυνθώ. Δεν ένιωθα ότι ανήκω στις κλασικές δομές βοήθειας και ταυτόχρονα δεν μπορούσα πια να αγνοήσω αυτό που συνέβαινε.

Έναν Ιανουάριο, πριν από πέντε χρόνια, διάβασα για το ρεύμα του Dry January και αποφάσισα να κάνω μια αποχή 30 ημερών — όχι ως δήλωση, αλλά ως πείραμα. Παράλληλα, άρχισα να μελετώ σοβαρά το αλκοόλ, γιατί είχα πολλά ερωτήματα: γιατί σε όλα τα άλλα ήμουν τόσο αποφασιστική και εδώ όχι; Γιατί κάποιοι μπορούσαν να σταματήσουν στο ένα κι εγώ ποτέ;
Η αποχή από την ουσία και η έρευνα έφεραν απαντήσεις. Ο ύπνος επέστρεψε, το άγχος μειώθηκε, το σώμα και το δέρμα αναζωογονήθηκαν, η διαύγεια ήταν εντυπωσιακή. Όχι ως ηθικό συμπέρασμα, αλλά ως βιωματική πληροφορία.

Όλα αυτά λειτούργησαν για μένα ως αποδείξεις. Δεν είπα ποτέ στον εαυτό μου ότι έπρεπε να κόψω το αλκοόλ για πάντα. Έβλεπα, όμως, ξεκάθαρα πως άξιζε να συνεχίσω να μην πίνω. Τα αποτελέσματα αυτής της επιλογής είναι ακόμη τόσο ευεργετικά, που πέντε χρόνια μετά δεν έχω αλλάξει αυτή την απόφαση — όχι επειδή «έκοψα το ποτό», αλλά γιατί πλέον είμαι ένας άνθρωπος που δεν καταναλώνει αλκοόλ, γιατί δεν ταιριάζει στον τρόπο που επιλέγω να υπάρχω. Και αυτή η μετατόπιση, από τη στέρηση στην ταυτότητα, είναι ίσως η πιο βαθιά αλλαγή απ’ όλες.

Κατανάλωση αλκοόλ στη «γκρίζα ζώνη»

Αυτό που με βοήθησε ουσιαστικά μέσα από όλη αυτή τη μελέτη ήταν ότι ήρθα σε επαφή με τον όρο gray area drinking — που αφορά μια μεγάλη, αόρατη κατηγορία ανθρώπων που δεν είναι «βαριά εξαρτημένοι», αλλά έχουν μια προβληματική σχέση με το αλκοόλ και χρειάζεται να τη δουν έγκαιρα. Όταν αναγνώρισα τον εαυτό μου εκεί, ένιωσα ανακούφιση. Όχι γιατί «δικαιολογήθηκα», αλλά γιατί κατάλαβα τι μου συμβαίνει και ότι υπάρχει λύση. Οι άνθρωποι που ανήκουν στη λεγόμενη gray area drinking ζώνη συνήθως δεν χρειάζεται —ούτε αισθάνονται ότι τους ταιριάζει— να μπουν σε κάποιο πρόγραμμα αποτοξίνωσης. Συχνά πιστεύουν, ότι οι κλασικές δομές όπως οι Ανώνυμοι Αλκοολικοί δεν απευθύνονται σε αυτούς. Αυτό,
όμως, δεν σημαίνει ότι δεν σκέφτονται διαρκώς το πόσο πίνουν ή ότι δεν παλεύουν εσωτερικά με την ανησυχία γύρω από το αλκοόλ. Η στιγμή που αρχίζεις να αναρωτιέσαι σιωπηλά αν έχεις πρόβλημα με το ποτό είναι η στιγμή που ξεκινά το πρόβλημα.
Δυστυχώς, η έλλειψη ενημέρωσης και η έντονη κανονικοποίηση της κατάχρησης αλκοόλ ωθούν αυτή την προβληματική σχέση σε ανησυχητικά επίπεδα — ιδιαίτερα σήμερα, μεταξύ των γυναικών.

Ποιοι είναι, λοιπόν, οι άνθρωποι που ανήκουν στη λεγόμενη gray area drinking ζώνη;

Πρόκειται για ανθρώπους οι οποίοι:

• δεν πίνουν απαραίτητα καθημερινά, αλλά όταν πίνουν, συχνά πίνουν περισσότερο απ’ όσο θα ήθελαν,
• βάζουν όρια («ένα ποτήρι», «μόνο σήμερα») που επαναλαμβανόμενα δεν τηρούν,
• λειτουργούν κανονικά στην εργασία, στην οικογένεια και στην κοινωνική τους ζωή,
• βιώνουν, όμως, συχνά τύψεις, ενοχές ή εσωτερική σύγκρουση γύρω από το ποτό,
• παρατηρούν επιπτώσεις στην υγεία, στον ύπνο, στη διάθεση ή στην ενέργειά τους, αλλά τα αγνοούν συστηματικά,
• σκέφτονται συχνά «μήπως έχω θέμα;», αλλά το απορρίπτουν επειδή δεν ταιριάζουν στο στερεότυπο του ανθρώπου με διαταραχή χρήσης αλκοόλ.

Πρόκειται για μια μεγάλη, αόρατη ομάδα ανθρώπων που μένει εγκλωβισμένη ανάμεσα στο «δεν έχω πρόβλημα» και στο «δεν είμαι τόσο χάλια για να ζητήσω βοήθεια». Και ακριβώς εκεί βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος, αλλά και η μεγαλύτερη ευκαιρία για πρόληψη. Η επίγνωση είναι πάντα το πρώτο στάδιο της ελευθερίας. Και όσο νωρίτερα φωτίζεις αυτή τη γκρίζα ζώνη, τόσο πιο εύκολα μπορείς να αλλάξεις πορεία,πριν το τούνελ στενέψει.

Η ανακοίνωση της αποχής σας από το αλκοόλ προκάλεσε ανησυχία στο περιβάλλον σας; Φοβήθηκαν ότι η σχέση σας με το ποτό είχε ξεπεράσει τα όρια;

Στο στενό οικογενειακό μου περιβάλλον δεν προκάλεσε ιδιαίτερη ανησυχία, γιατί υπήρχε ήδη επίγνωση της κατάστασης και των προβληματισμών μου. Είχα πάντα μια πολύ ανοιχτή σχέση με τους κοντινούς μου ανθρώπους γύρω από όσα με απασχολούσαν, οπότε η απόφασή μου δεν ήρθε ως «κεραυνός εν αιθρία», αλλά ως ένα επόμενο, συνειδητό βήμα.

Οι πιο έντονες αντιδράσεις, ωστόσο, ήρθαν από το φιλικό και κοινωνικό περιβάλλον. Όχι απαραίτητα από τους πολύ κοντινούς ανθρώπους, αλλά από παρέες και κύκλους όπου το ποτό αποτελούσε βασικό στοιχείο κοινωνικοποίησης. Εκεί, μια τέτοια ανακοίνωση λειτουργεί συχνά σαν καθρέφτης: αναγκάζει τους άλλους να έρθουν αντιμέτωποι με τη δική τους σχέση με το αλκοόλ. Και αυτό είναι κάτι που πολλοί «λειτουργικοί πότες» δυσκολεύονται να αποδεχτούν. Γι’ αυτό και συχνά η αμηχανία ή η αντίδραση δεν αφορά τόσο αυτόν που επιλέγει να μην πίνει, όσο το ερώτημα που γεννιέται σιωπηλά στους γύρω του. Και αυτό, τελικά, λέει πολλά για το πόσο βαθιά κανονικοποιημένη — αλλά και αναμφισβήτητη — παραμένει η σχέση μας με το αλκοόλ.

Στο βιβλίο σας είδα τον εαυτό μου και τις φίλες μου. Και στην πρώτη μας έξοδο, όταν τους είπα ότι δεν πίνω, έγινε ακριβώς αυτό που περιγράφετε. «Ούτε ένα;» μου είπαν. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, η απότομη διακοπή δεν είναι λύση;

Το ότι το βιώσατε κι εσείς στην πρώτη σας έξοδο δείχνει πως αυτή είναι μια εμπειρία κοινή για σχεδόν όλους όσοι επιλέγουν να κάνουν αυτή την αλλαγή. Αυτός ο «καθρέφτης» εμφανίζεται σχεδόν πάντα τη στιγμή που κάποιος πει απλά «δεν πίνω». Και η ερώτηση «ούτε ένα;» σπάνια αφορά το ποτό. Αφορά την αμηχανία που δημιουργεί η απόφαση κάποιου να βγει από κάτι που όλοι θεωρούμε δεδομένο. Μια τέτοια επιλογή λειτουργεί σαν σιωπηλή αμφισβήτηση μιας συλλογικής συνήθειας και αυτό συχνά γεννά αμηχανία ή πίεση.
Η απότομη διακοπή, όπως τη φαντάζεται ο περισσότερος κόσμος, μοιάζει με τιμωρία, με στέρηση, με κάτι ακραίο. Γι’ αυτό και προκαλεί τόσο έντονες αντιδράσεις. Όχι επειδή είναι λάθος να σταματήσει κανείς, αλλά επειδή έχουμε μάθει να συνδέουμε την αλλαγή μόνο με κρίση, υπερβολή ή «πρόβλημα». Έτσι, το «δεν πίνω» εκλαμβάνεται συχνά ως κάτι που χρειάζεται
εξήγηση ή δικαιολόγηση.
Στην πραγματικότητα, η ουσιαστική αλλαγή δεν ξεκινά από την απόφαση «δεν πίνω ποτέ ξανά», αλλά από την επίγνωση. Από το να σταθεί κανείς και να αναρωτηθεί τι ρόλο παίζει το αλκοόλ στη ζωή του: τι προσφέρει, τι στερεί και αν εξακολουθεί να εξυπηρετεί. Όταν αυτή η ερώτηση δεν έχει απαντηθεί, οποιαδήποτε απότομη διακοπή —είτε κρατήσει είτε όχι— δεν έχει βάθος.
Μοιάζει περισσότερο με ένα διάλειμμα παρά με πραγματική μετατόπιση. Γι’ αυτό και στο βιβλίο δεν μιλώ για «κόψιμο», αλλά για σχέση. Η σχέση με το αλκοόλ αλλάζει όταν αλλάζει η θέση του στη ζωή μας. Όταν δεν χρειάζεται πια να αποδείξεις τίποτα στους άλλους, ούτε να διαπραγματεύεσαι διαρκώς με τον εαυτό σου. Τότε το «ούτε ένα;» παύει να έχει σημασία, γιατί δεν πρόκειται για απαγόρευση, αλλά για συνειδητή επιλογή.
Και αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο για το περιβάλλον: όχι ότι κάποιος δεν πίνει, αλλά ότι δεν το κάνει με θυμό, με φόβο ή με ανάγκη ελέγχου. Το κάνει ήρεμα. Και αυτή η ηρεμία αμφισβητεί βαθιά μια κουλτούρα που έχει μάθει να βλέπει το αλκοόλ ως αυτονόητο κομμάτι κάθε κοινωνικής στιγμής.

Η κουλτούρα του «mommy wine» και τι κρύβει

Στο βιβλίο αναφέρεστε στο mommy wine. Θέλετε να μάς πείτε τι σημαίνει;

Ο όρος mommy wine περιγράφει μια σύγχρονη κουλτούρα που παρουσιάζει το αλκοόλ —συνήθως το κρασί— ως σχεδόν απαραίτητο εργαλείο «επιβίωσης» για τις μητέρες. Μέσα από χιούμορ και φαινομενικά αθώες εικόνες, προβάλλεται η καθημερινή κατανάλωση ως αναγκαία, κανονικοποιώντας σιωπηλά στην πράξη την κατάχρηση. Η μητρότητα παρουσιάζεται συχνά σαν ένας διαρκής Γολγοθάς, όπου οι μητέρες εμφανίζονται ως ανίκανες να ανταπεξέλθουν μόνες τους στις προκλήσεις, ενώ τα παιδιά περιγράφονται —αστεϊζόμενα— ως «τύραννοι».
Αυτό το χιούμορ, όμως, λειτουργεί συχνά ως καμουφλάζ. Κρύβει βαθύτερα οικογενειακά και συναισθηματικά ζητήματα, τα οποία πολλές γυναίκες μαθαίνουν να καταπνίγουν, μη βρίσκοντας τον χώρο ή το θάρρος να ζητήσουν
ουσιαστική βοήθεια. Αντί να ενισχύεται η στήριξη, η ξεκούραση ή το μοίρασμα, προβάλλεται ένα πρότυπο διαχείρισης άγχους που περνά μέσα από το αλκοόλ.
Το μήνυμα που περνιέται είναι ξεκάθαρο: «μαμά, το αξίζεις». Το κρασάκι στο τέλος της ημέρας παρουσιάζεται ως κάτι φυσιολογικό, δικαιολογημένο, σχεδόν ως πράξη αυτοφροντίδας. Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο. Όταν το αλκοόλ μετακινείται από μέσο διασκέδασης στη θέση της αυτοφροντίδας, αρχίζει να λειτουργεί ως σταθερός μηχανισμός διαχείρισης
της κόπωσης και της συναισθηματικής πίεσης. Και όταν μια ψυχοτρόπος, εθιστική ουσία παίρνει τον ρόλο του «φαρμάκου», η εξάρτηση γίνεται σχεδόν μονόδρομος.

Υπάρχει, όμως, και μια λιγότερο ορατή συνέπεια: τα παιδιά. Όταν μεγαλώνουν βλέποντας ότι το αλκοόλ χρησιμοποιείται για τη διαχείριση του στρες, μαθαίνουν —σιωπηλά— ότι αυτός είναι ένας αποδεκτός τρόπος αντιμετώπισης της έντασης. Και πολλές φορές φορτώνονται και ενοχές, ακούγοντας φράσεις όπως «αφήστε με επιτέλους να πιω το κρασάκι μου, με φάγατε». Έτσι, η πίεση μετακυλίεται, χωρίς κανείς να το επιδιώκει.

Στη δική μου περίπτωση, όταν άρχισα να υιοθετώ αυτή την αφήγηση, εντάχθηκα πολύ γρήγορα σε έναν ευρύτερο κύκλο μητέρων που έκαναν ακριβώς το ίδιο. Εκεί λειτουργεί η παγίδα του «αποδεκτού» και του «αναμενόμενου»: δεν μοιάζει με υπερβολή, δεν μοιάζει με πρόβλημα, μοιάζει με κάτι φυσιολογικό. Και ακριβώς γι’ αυτό περνά απαρατήρητο.
Γι’ αυτό θεωρώ κρίσιμο να φωτίζεται αυτή η κουλτούρα — όχι για να κατηγορηθούν οι μητέρες, αλλά γιατί είναι επικίνδυνη και ύπουλη. Αφενός για το γυναικείο σώμα, καθώς το αλκοόλ αποτελεί αποδεδειγμένα βασικό παράγοντα κινδύνου για τον καρκίνο του μαστού, αφετέρου γιατί λειτουργεί ως λανθασμένος μηχανισμός διαχείρισης οικογενειακών και συναισθηματικών δυσκολιών. Αντί να ανοίγει χώρο για ουσιαστική στήριξη, επικοινωνία και βοήθεια, καμουφλάρει τα πραγματικά προβλήματα κάτω από ένα ποτήρι κρασί. Και αυτός είναι ο λόγος που χρειάζεται να μιλήσουμε γι’ αυτό με ευθύνη και καθαρότητα: όχι για να ενοχοποιήσουμε, αλλά για να προστατεύσουμε — τις γυναίκες, τις οικογένειες και τελικά τα ίδια τα παιδιά.

Όταν το παιδί μαθαίνει να πίνει

Έχετε γράψει βιβλίο και για τη σχέση των εφήβων με το αλκοόλ. Γιατί πιστεύετε ότι τα παιδιά αρχίζουν να πίνουν τόσο νωρίς στην Ελλάδα;

Έγραψα αυτό το βιβλίο ακριβώς για να ανοίξει αυτός ο διάλογος. Για να ενημερωθούν οι γονείς —πολλοί από τους οποίους, χωρίς κακή πρόθεση, δεν γνωρίζουν τι πραγματικά είναι το αλκοόλ, τι προκαλεί, πόσο εύκολα και γρήγορα μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση και τι συμβαίνει όταν έρχεται σε επαφή με τον εφηβικό εγκέφαλο— ώστε να μπορέσουν να μιλήσουν
ουσιαστικά με τα παιδιά τους. Αλλά και για να στηριχθούν οι εκπαιδευτικοί, που συχνά έρχονται σε πολύ στενή επαφή με εφήβους και, σε αρκετές περιπτώσεις, έχουν πιο άμεση και ειλικρινή σχέση μαζί τους απ’ ό,τι οι ίδιοι οι γονείς.

Τα παιδιά στην Ελλάδα αρχίζουν να πίνουν νωρίς όχι επειδή είναι πιο «ανεύθυνα», αλλά επειδή μεγαλώνουν μέσα σε μια κουλτούρα όπου το αλκοόλ είναι παντού και παρουσιάζεται ως φυσιολογικό κομμάτι της ζωής, της χαλάρωσης και της κοινωνικότητας. Παράλληλα, όμως, ζούμε σε μια εποχή όπου τα παιδιά έχουν ήδη εκπαιδευτεί στη διαρκή διέγερση. Από πολύ μικρά, μέσω του κινητού, των social media και των videogames, ο εγκέφαλός τους μαθαίνει να αναζητά έντονα ερεθίσματα και άμεση ανταμοιβή.

Σχετικό θέμα: Ανησυχητική η σχέση ανηλίκων με το αλκοόλ στην Ελλάδα – Ένας στους τρεις 16χρονους πίνει πάνω από 5 ποτά σε ένα βράδυ

Ο εφηβικός εγκέφαλος, από τη φύση του, έχει αυξημένη ανάγκη για διέγερση, ρίσκο και έντονα συναισθήματα, ενώ ταυτόχρονα τα κέντρα αυτοελέγχου και κρίσης δεν έχουν ακόμη ωριμάσει πλήρως. Σε αυτό το πλαίσιο, το αλκοόλ
λειτουργεί «μαγικά» στην αρχή: προσφέρει άμεση χαλάρωση, θάρρος, αποδοχή και αίσθηση ανήκειν. Το τίμημα, όμως, είναι πολύ ακριβό.

Οι έρευνες δείχνουν ξεκάθαρα ότι η πρώιμη χρήση αλκοόλ επηρεάζει σημαντικά την ανάπτυξη του εγκεφάλου, τη μάθηση και τη συναισθηματική ρύθμιση, ενώ αυξάνει ουσιαστικά την πιθανότητα μελλοντικής εξάρτησης. Δεν πρόκειται για υπερβολή ή κινδυνολογία. Πρόκειται για ένα τεκμηριωμένο νευροβιολογικό γεγονός.
Κι όμως, αυτά τα παιδιά συχνά δεν έχουν λάβει ουσιαστική, επιστημονική ενημέρωση. Αντίθετα, μεγαλώνουν βλέποντας ενήλικες να χρησιμοποιούν το αλκοόλ ως βασικό τρόπο διαχείρισης του άγχους, της κόπωσης και των συναισθημάτων. Μαθαίνουν, χωρίς να τους το πει κανείς ρητά, ότι αυτός είναι
ένας «φυσιολογικός» μηχανισμός. Γι’ αυτό το βιβλίο γράφτηκε ως εργαλείο πρόληψης. Όχι για να τρομοκρατήσει, αλλά για να δώσει γνώση. Για να βοηθήσει γονείς, εκπαιδευτικούς και παιδιά να καταλάβουν τι πραγματικά συμβαίνει και να
μπορέσουν να κάνουν πιο συνειδητές επιλογές. Γιατί η πρόληψη δεν ξεκινά από την απαγόρευση. Ξεκινά από την ενημέρωση, το διάλογο και το παράδειγμα.
Και κυρίως, ξεκινά από το να πάρουμε στα σοβαρά το γεγονός ότι τα παιδιά σήμερα δεν χρειάζονται περισσότερη διέγερση. Χρειάζονται περισσότερη παρουσία, κατανόηση και ειλικρινή καθοδήγηση.

Σχετικό θέμα: Αλκοόλ και ανήλικοι: Ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που τείνει να γίνει κοινωνική μάστιγα

Επί της ουσίας, η προσωπική σας διαδρομή αλλαγής σάς οδήγησε σε μια νέα κατεύθυνση ζωής. Τι σημαίνει Alcohol Freedom Coach και γιατί το επιλέξατε;

Η αλλαγή στη σχέση μου με το αλκοόλ δεν ήταν μια απλή απόφαση συμπεριφοράς. Δεν έμεινε στο στενό αφήγημα του «πίνω – δεν πίνω». Ήταν μια εσωτερική μετατόπιση στον τρόπο που ορίζω τον εαυτό μου και τη ζωή μου. Δεν έχει να κάνει με το τι κάνεις, αλλά με το ποιος γίνεσαι και με το πώςεπιλέγεις να ζεις στην καθημερινότητα — επιλέγοντας τη διαύγεια, την καθαρότητα και δίνοντας προτεραιότητα στην αλήθεια: πρώτα μέσα μου και έπειτα στις σχέσεις μου.
Κάπως έτσι, σχεδόν αθόρυβα, συνήθειες και μηχανισμοί —όπως το αλκοόλ—που θόλωναν την πραγματικότητα ή λειτουργούσαν ως τρόποι διαφυγής, έπαψαν να χωρούν στη ζωή μου. Όχι επειδή τα «έκοψα», αλλά επειδή έπαψα
να ζω μια ζωή από την οποία είχα ανάγκη να αποδράσω. Καθώς άρχισα να μελετώ σε βάθος το αλκοόλ —τι πραγματικά είναι, πώς δρα στον εγκέφαλο, πώς δημιουργεί εξάρτηση και γιατί για κάποιους ανθρώπους γίνεται τόσο γρήγορα κεντρικός μηχανισμός διαχείρισης της ζωής— είδα ξεκάθαρα την αλήθεια και θέλησα να την μοιραστώ με τον κόσμο μέσω της
συγγραφής του βιβλίου μου. Ένα βιβλίο που, ήδη, έχει βοηθήσει πολλούς ανθρώπους να επανεξετάσουν και να αλλάξουν τη σχέση τους με το αλκοόλ, συχνά για πρώτη φορά χωρίς ενοχή, ταμπέλες ή φόβο.
Μέσα από αυτή τη διαδρομή έγινε και κάτι ακόμη πολύ ξεκάθαρο: υπήρχε —και εξακολουθεί να υπάρχει— ένα τεράστιο κενό υποστήριξης για ανθρώπους που δεν είναι «βαριά εξαρτημένοι», αλλά ζουν στη λεγόμενη γκρίζα ζώνη του αλκοόλ. Λειτουργικοί άνθρωποι, με δουλειά, οικογένεια και κοινωνική ζωή, που όμως νιώθουν ότι κάτι δεν πάει καλά και μέχρι σήμερα δεν είχαν εύκολα πού να απευθυνθούν.

Ιδιαίτερα για τις γυναίκες, αυτό το κενό είναι ακόμη πιο έντονο. Γνωρίζω από πρώτο χέρι πόσο δύσκολο είναι να μιλήσεις, να ζητήσεις βοήθεια ή ακόμη και να αναγνωρίσεις ότι κάτι σε προβληματίζει, όταν το στίγμα παραμένει τόσο ισχυρό και η κοινωνική κανονικοποίηση της κατανάλωσης τόσο βαθιά ριζωμένη. Πολλές γυναίκες υποφέρουν σιωπηλά, ακριβώς επειδή «δεν φαίνονται» να έχουν πρόβλημα και δεν ξέρουν πού να στραφούν. Αυτός ήταν και ο λόγος που επέλεξα να εκπαιδευτώ και να πιστοποιηθώ ως Alcohol Freedom Coach – σύμβουλος για την ελευθερία του ατόμου από το αλκοόλ – με εξειδίκευση στους gray area drinkers. Για να μπορώ να προσφέρω ένα πλαίσιο σύγχρονο, επιστημονικά ενημερωμένο και βαθιά ανθρώπινο, που δεν βασίζεται στην ενοχή ή στις απόλυτες ταμπέλες, αλλά στην επίγνωση, την αυτονομία και τη βιώσιμη αλλαγή.
Για μένα, η ελευθερία από το αλκοόλ δεν σημαίνει απλώς «να μην πίνεις». Σημαίνει να ζεις χωρίς να το χρειάζεσαι για να χαλαρώσεις, να αντέξεις, να συνδεθείς ή να λειτουργήσεις — χωρίς να του αναθέτεις ρόλους που, στην πραγματικότητα, καλείσαι να αναλάβεις εσύ για τον εαυτό σου.
Δεν αφορά την αποχή, αλλά τη μετατόπιση: το να γίνεσαι ένας άνθρωπος που δεν χρειάζεται πια να απομακρύνεται από την αλήθεια της ζωής του για να την αντέξει.
Άλλωστε, η αλήθεια δεν είναι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε. Είναι η πυξίδα μας. Και χωρίς πυξίδα, καμία διαδρομή δεν μπορεί να είναι πραγματικά εύκολη.

---

info: Η Γιούλη Ψαρράκη, μητέρα και εκπαιδευτικός, ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Έχει σπουδάσει Γαλλική Γλώσσα και Φιλολογία στο ΕΚΠΑ και είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στη Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων του ΕΑΠ. Διαθέτει πολυετή εμπειρία στον χώρο της εκπαίδευσης και της διαχείρισης πολιτισμικών δράσεων.
Το 2021 επαναπροσδιόρισε τη σχέση της με το αλκοόλ και από τότε δραστηριοποιείται ενεργά στην ευαισθητοποίηση γύρω από τις συνέπειες της επιβλαβούς χρήσης του αλκοόλ, για τον άνθρωπο και την κοινωνία. Είναι εξειδικευμένη Alcohol Freedom Coach και Advocate για τη ζωή χωρίς αλκοόλ.

---