FT: Η Ευρώπη πρέπει να συνομιλήσει με τη Ρωσία για να αποφευχθεί ο κίνδυνος πολέμου

Το ενδεχόμενο μιας πολεμικής σύγκρουσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης επανέρχεται στο προσκήνιο, περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες μετά τις επικίνδυνες στιγμές του Ψυχρού Πολέμου. Σε ανάλυσή τους, οι Financial Times υπογραμμίζουν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ενίσχυση των στρατιωτικών της δυνατοτήτων, αλλά πρέπει να επαναφέρει τον διάλογο με τη Μόσχα, προκειμένου να περιορίσει τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Το δημοσίευμα υπενθυμίζει το 1983, μια χρονιά κατά την οποία οι σχέσεις Ανατολής και Δύσης έφτασαν σε ιδιαίτερα επικίνδυνο σημείο. Η σοβιετική ηγεσία θεωρούσε ότι η έντονα αντικομμουνιστική ρητορική του Αμερικανού προέδρου Ρόναλντ Ρίγκαν ενδεχομένως υποδήλωνε πρόθεση πολέμου.

Τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς, οι Σοβιετικοί εντόπισαν κάτι που έμοιαζε με επίθεση αμερικανικών βαλλιστικών πυραύλων. Μια πυρηνική αντεπίθεση αποφεύχθηκε χάρη στην απόφαση Σοβιετικού αξιωματικού να θεωρήσει ότι πιθανότατα επρόκειτο για σφάλμα του συστήματος.

Τον Νοέμβριο, η ετήσια στρατιωτική άσκηση του ΝΑΤΟ, με την ονομασία Able Archer, ερμηνεύτηκε από τη Σοβιετική Ένωση ως προετοιμασία για επίθεση εναντίον της. Όπως επισημαίνεται, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί με ακρίβεια πόσο κοντά έφτασαν τότε οι δύο πλευρές σε έναν πυρηνικό πόλεμο, ωστόσο ο κίνδυνος ήταν ιδιαίτερα σοβαρός.

Οι προειδοποιήσεις του ΝΑΤΟ

Περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες αργότερα, το ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης επανέρχεται. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει προειδοποιήσει ότι η Συμμαχία πρέπει να είναι προετοιμασμένη για ενδεχόμενη ρωσική επίθεση μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Από την πλευρά της, η Μόσχα θεωρεί ότι τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ συμμετέχουν ουσιαστικά στον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η ευρωπαϊκή απάντηση κινείται σε τρεις βασικές κατευθύνσεις: τη συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία, την αύξηση των αμυντικών δαπανών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι σε επιθέσεις στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη».

Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση των Financial Times, αυτά τα αναγκαία μέτρα δεν επαρκούν για να περιορίσουν τον μικρό αλλά υπαρκτό κίνδυνο ενός αμοιβαία καταστροφικού πολέμου με τη Ρωσία.

Η αύξηση των αμυντικών δαπανών μπορεί να συμβάλει στην αποτροπή της ρωσικής επιθετικότητας. Η αποτροπή, όμως, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ισχύ των ενόπλων δυνάμεων. Τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ πρέπει να καταβάλουν εξίσου μεγάλη προσπάθεια για την αποφυγή ενός πολέμου όσο και για την προετοιμασία τους σε περίπτωση που αυτός ξεσπάσει.

Η απουσία διαύλων επικοινωνίας

Πολλοί από τους μηχανισμούς ασφαλείας που λειτουργούσαν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου έχουν πλέον καταργηθεί ή αποδυναμωθεί. Οι συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών ουσιαστικά απουσιάζουν, η αμοιβαία κατανόηση των αρχών της αποτροπής έχει περιοριστεί, ενώ οι διαδικασίες διαχείρισης της κλιμάκωσης παραμένουν αδύναμες.

Παράλληλα, οι δίαυλοι στρατιωτικής και πολιτικής επικοινωνίας με τη Ρωσία είναι περιορισμένοι και συχνά δεν αποδίδουν.

Η κατάσταση αυτή αυξάνει τον κίνδυνο οι δύο πλευρές να παρερμηνεύσουν τις προθέσεις της άλλης. Στις διεθνείς σχέσεις, το φαινόμενο είναι γνωστό ως «παράδοξο της ασφάλειας»: δύο αντίπαλοι λαμβάνουν μέτρα για να ενισχύσουν την άμυνά τους, αλλά η άλλη πλευρά τα εκλαμβάνει ως επιθετικές κινήσεις και θεωρεί αναγκαίο να απαντήσει με αντίστοιχα μέτρα.

Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος κλιμάκωσης, τον οποίο τελικά καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί.

Όπως συνέβη και το 1983, ο κίνδυνος μιας σύγκρουσης που θα προκύψει από λανθασμένες εκτιμήσεις ή ατυχήματα σε συνθήκες υψηλής έντασης ενδέχεται να είναι μεγαλύτερος από εκείνον μιας σκόπιμα σχεδιασμένης πολεμικής αναμέτρησης.

Η πολεμική ρητορική

Η ανάλυση των Financial Times επισημαίνει επίσης ότι ο κίνδυνος εντείνεται όταν οι πολιτικοί χρησιμοποιούν πολεμοχαρή γλώσσα, η οποία μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως προετοιμασία για σύγκρουση.

Για παράδειγμα, μπορεί να είναι εύλογο το ΝΑΤΟ να σχεδιάζει τρόπους αντιμετώπισης της ρωσικής αεράμυνας γύρω από τον θύλακα του Καλίνινγκραντ. Δεν είναι, όμως, εξίσου εύλογο ένας υπουργός Εξωτερικών κράτους-μέλους της ΕΕ να δημοσιοποιεί τέτοιου είδους σχέδια και στη συνέχεια να υποστηρίζει ότι οι δηλώσεις του δεν προορίζονταν για τα ρωσικά αυτιά.

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Τα τελευταία χρόνια, ο διάλογος με τη Ρωσία αποδείχθηκε συχνά αναποτελεσματικός, ενώ επηρεάστηκε από την εμμονή του Βλαντίμιρ Πούτιν με όσα ο ίδιος αντιλαμβάνεται ως ιστορικές αδικίες.

Παράλληλα, η Ευρώπη υποτιμά, με δικό της κίνδυνο, το πόσο βαθιά είναι εδραιωμένη στη ρωσική ηγεσία η πεποίθηση ότι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ απειλεί την ασφάλεια της χώρας. Η Μόσχα δεν αποδέχεται ότι η Συμμαχία αποτελεί αποκλειστικά έναν αμυντικό οργανισμό.

Η ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική

Παρά τις δυσκολίες, οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να αξιοποιήσουν όσο το δυνατόν περισσότερους διαύλους επικοινωνίας με τη Ρωσία. Στόχος θα πρέπει να είναι τόσο η παρουσίαση της ευρωπαϊκής αντίληψης για την ασφάλεια όσο και η διερεύνηση δυνατοτήτων περιορισμού των λανθασμένων εκτιμήσεων.

Μια τέτοια προσπάθεια απαιτεί μεγαλύτερη ενότητα μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών. Οι ηγέτες της ηπείρου θα πρέπει να ορίσουν εκπροσώπους που θα αναλάβουν κεντρικό ρόλο στη μεταφορά των ευρωπαϊκών θέσεων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα αποκλειστούν άλλες χώρες από τις επαφές με τη Μόσχα.

Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις χρειάζεται να ενισχύσουν τη στρατηγική τους σκέψη πέρα από τα κεντρικά επιτελεία του ΝΑΤΟ. Εφόσον θεωρούν ότι πρέπει να είναι έτοιμες για έναν πόλεμο με τη Ρωσία, οφείλουν να έχουν επεξεργαστεί με σαφήνεια τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργούσαν στην πράξη η διαχείριση της κλιμάκωσης και η αντιμετώπιση μιας κρίσης.

Η καλύτερη στρατηγική κατανόηση θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στον συντονισμό και την ενίσχυση των μηνυμάτων της Ευρώπης. Η αποτελεσματική αποτροπή απαιτεί στρατιωτική ισχύ, αλλά και προσεκτική διατύπωση των συνεπειών που θα είχε μια επιθετική ενέργεια, με τον κατάλληλο συνδυασμό σαφήνειας και ασάφειας. Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία τα μηνύματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται συχνά ασυνεπή.

Το παράδειγμα της Μάργκαρετ Θάτσερ

Το δημοσίευμα υπενθυμίζει την πρωτοβουλία της τότε πρωθυπουργού της Βρετανίας, Μάργκαρετ Θάτσερ, η οποία το 1983 αφιέρωσε μία ολόκληρη ημέρα σε σεμινάριο με ειδικούς, προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα τη Σοβιετική Ένωση: τον τρόπο λειτουργίας της, τις αντιλήψεις της ηγεσίας της, καθώς και τα δυνατά και αδύνατα σημεία της.

Οι σημερινοί Ευρωπαίοι ηγέτες θα μπορούσαν να επαναλάβουν μια αντίστοιχη πρωτοβουλία. Η Θάτσερ θεωρούσε ότι η Δύση βρισκόταν σε μια συστημική αντιπαράθεση με τη Σοβιετική Ένωση. Παράλληλα, όμως, πίστευε ότι η απομόνωσή της θα ήταν λάθος και ήθελε η Δύση να είναι προετοιμασμένη για τη στιγμή που θα ερχόταν η αλλαγή.

Έναν χρόνο αργότερα, φιλοξένησε τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στην ιστορική του επίσκεψη στη Βρετανία.

Πηγή: Financial Times

Όλες οι Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο,  στο ertnews.gr
Διάβασε όλες τις ειδήσεις μας στο Google
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου (όχι αυτολεξεί) ή μέρους αυτών μόνο αν:
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος