Το Ευρωκοινοβούλιο ζητά κοινή πολιτική για την παιδεία στα μέσα

Οι Ευρωπαίοι πολίτες δεν χρειάζονται πλέον μόνο πρόσβαση στην πληροφορία. Χρειάζονται και τα εργαλεία για να την καταλαβαίνουν, να την αξιολογούν και να την αμφισβητούν. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της έκθεσης που υιοθέτησε την Τετάρτη η Επιτροπή Πολιτισμού και Παιδείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ζητώντας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διαμορφώσουν μια κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση για την παιδεία στα μέσα και την ψηφιακή μάθηση.

Οι ευρωβουλευτές υποστηρίζουν ότι η παιδεία στα μέσα και η ψηφιακή εκπαίδευση πρέπει να αναγνωριστούν ως βασικές δεξιότητες για όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως ηλικίας. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για ένα συμπληρωματικό μάθημα στο σχολείο ούτε για μια τεχνική κατάρτιση που αφορά μόνο τους νέους. Πρόκειται για μια προϋπόθεση δημοκρατικής συμμετοχής σε ένα περιβάλλον όπου η παραπληροφόρηση πολλαπλασιάζεται, η εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης μειώνεται και οι πλατφόρμες, οι influencers και οι δημιουργοί περιεχομένου επηρεάζουν όλο και περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες ενημερώνονται.

Η έκθεση επισημαίνει ότι, αν και η εκπαίδευση παραμένει εθνική αρμοδιότητα, το ψηφιακό περιβάλλον είναι από τη φύση του διασυνοριακό. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών μελών στην ένταξη της παιδείας στα μέσα στα σχολικά προγράμματα, στη χρηματοδότηση σχετικών δράσεων και στον ρόλο των αρμόδιων φορέων αποδυναμώνουν, σύμφωνα με τους ευρωβουλευτές, τη δυνατότητα μιας συλλογικής ευρωπαϊκής απάντησης.

Για τον λόγο αυτό ζητούν καλύτερο συντονισμό, με τη συμμετοχή εκπαιδευτικών, γονέων, δημοσιογράφων, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και φορέων κατάρτισης. Ζητούν επίσης επαρκή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και ειδική πρωτοβουλία για την παιδεία στα μέσα στο πλαίσιο του επερχόμενου προγράμματος AgoraEU.

Από το σχολείο μέχρι την εργασία

Σύμφωνα με την έκθεση, η παιδεία στα μέσα και η ψηφιακή μάθηση πρέπει να ξεκινούν από τις πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης, να συνεχίζονται σε όλο τον εκπαιδευτικό κύκλο και να επεκτείνονται και στον χώρο εργασίας. Στόχος δεν είναι απλώς η χρήση ψηφιακών εργαλείων, αλλά η ανάπτυξη κριτικής σκέψης, η ανθεκτικότητα απέναντι στην παραπληροφόρηση και η ικανότητα των πολιτών να λαμβάνουν πιο ενημερωμένες αποφάσεις.

Οι ευρωβουλευτές ζητούν ακόμη τη δημιουργία συστήματος παρακολούθησης και αξιολόγησης των εθνικών δράσεων για την παιδεία στα μέσα. Το σύστημα αυτό θα πρέπει να εξετάζει, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, την προστασία από την παραπληροφόρηση, την καταλληλότητα των παρεμβάσεων ανά ηλικία και τα προγράμματα υποστήριξης των γονέων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Η έκθεση ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει μια σαφή κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση για την ηλικιακά κατάλληλη πρόσβαση στις διαδικτυακές πλατφόρμες και κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Παράλληλα, ζητά ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στις πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, στο πλαίσιο της αξιολόγησης της Οδηγίας για τις Υπηρεσίες Οπτικοακουστικών Μέσων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται και η τεχνητή νοημοσύνη. Οι ευρωβουλευτές ζητούν αποτελεσματική σήμανση του περιεχομένου που έχει παραχθεί ή τροποποιηθεί με τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και του εμπορικά χρηματοδοτούμενου περιεχομένου. Παράλληλα, καλούν τα κράτη μέλη να εντάξουν την παιδεία στην τεχνητή νοημοσύνη στα προγράμματα ψηφιακής μάθησης και στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.

Η έκθεση ανοίγει επίσης τη συζήτηση για τον ρόλο των influencers και των δημιουργών περιεχομένου. Οι ευρωβουλευτές θεωρούν ότι, λόγω της σημαντικής επιρροής τους στις συνήθειες ενημέρωσης, ιδίως των νέων, θα πρέπει να υπόκεινται σε κανόνες για το περιεχόμενο των μέσων, με κώδικες δεοντολογίας και σαφείς κατευθυντήριες γραμμές.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 97% των νέων στην ΕΕ χρησιμοποιεί καθημερινά το διαδίκτυο, ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξελίσσονται σε βασική πηγή ενημέρωσης για τις ηλικίες 15 έως 24 ετών. Σε αυτό το περιβάλλον, η έκθεση αντιμετωπίζει την παιδεία στα μέσα όχι ως πολυτέλεια, αλλά ως αναγκαία δημοκρατική υποδομή.