Τεχνητή νοημοσύνη: το Ευρωκοινοβούλιο προτείνει νέους κανόνες για πνευματικά δικαιώματα και μέσα ενημέρωσης

Τα μέλη της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκριναν σήμερα σειρά προτάσεων με στόχο την πλήρη διαφάνεια και τη δίκαιη αμοιβή των δικαιούχων για τη χρήση προστατευόμενων έργων από την παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη, με 17 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 2 αποχές. Η έκθεση επιχειρεί να απαντήσει σε βασικά νομικά ερωτήματα για τη σχέση μεταξύ παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης και πνευματικών δικαιωμάτων. Στο επίκεντρο βρίσκονται η διαφάνεια, η συναίνεση και η δίκαιη αμοιβή των δημιουργών και των δικαιούχων. Ειδικά όταν τα προστατευόμενα έργα τους χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία, τη διάδοση και τη διανομή περιεχομένου από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η έκθεση θα τεθεί σε ψηφοφορία στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Μάρτιο.

Αμοιβή για τη χρήση προστατευόμενων έργων

Στην έκθεση διατυπώνεται η ανάγκη το ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας να εφαρμόζεται σε όλα τα συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ, ανεξαρτήτως του τόπου όπου πραγματοποιείται η εκπαίδευσή τους. Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη βασίζεται σε προστατευόμενο περιεχόμενο. Για τον λόγο αυτό, οι ευρωβουλευτές ζητούν πλήρη διαφάνεια στη χρήση του. Προτείνουν τη δημοσιοποίηση καταλόγου των έργων που χρησιμοποιούνται, καθώς και αναλυτικά στοιχεία για τις πρακτικές συλλογής δεδομένων από παρόχους και χρήστες συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Η μη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις διαφάνειας θα μπορούσε να θεωρηθεί παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, με αντίστοιχες νομικές συνέπειες για τους παρόχους τεχνητής νοημοσύνης.

Οι ευρωβουλευτές κάνουν λόγο για την ανάγκη δίκαιης αμοιβής για τη χρήση προστατευόμενου περιεχομένου από την τεχνητή νοημοσύνη, ώστε ο ευρωπαϊκός δημιουργικός και πολιτιστικός τομέας να μπορέσει να ευημερήσει στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει αν η αμοιβή μπορεί να ισχύσει και για παρελθούσα χρήση. Την ίδια ώρα, απορρίπτουν την ιδέα μιας καθολικής άδειας που θα επέτρεπε στους παρόχους να εκπαιδεύουν τα συστήματά τους με μία ενιαία κατ’ αποκοπή πληρωμή.

Προστασία των ειδήσεων και των ατομικών δικαιωμάτων

Στην έκθεση, οι ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι ο πλουραλισμός των μέσων ενημέρωσης απειλείται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που συγκεντρώνουν ειδήσεις επιλεκτικά, αποσπώντας επισκεψιμότητα και έσοδα από τα μέσα. Για τον λόγο αυτό, καλούν την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να παρέμβουν. Τονίζουν ότι ο τομέας της ενημέρωσης πρέπει να έχει πλήρη έλεγχο στη χρήση του περιεχομένου του για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, ακόμη και τη δυνατότητα να αρνηθεί μια τέτοια χρήση. Επίσης, επισημαίνουν την ανάγκη δίκαιης αμοιβής για τους εκδότες και τους δημοσιογραφικούς οργανισμούς για τη χρήση του περιεχομένου τους.

Οι ευρωβουλευτές ξεκαθαρίζουν ότι περιεχόμενο που παράγεται εξ ολοκλήρου από τεχνητή νοημοσύνη δεν θα πρέπει να προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Παράλληλα, τονίζουν ότι χρειάζονται μέτρα για την προστασία των πολιτών από τη διάδοση παραποιημένου και παραγόμενου από τεχνητή νοημοσύνη περιεχομένου. Τονίζουν επίσης την ανάγκη να υποχρεωθούν οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών να παρεμβαίνουν και να ενεργούν κατά τέτοιων παράνομων χρήσεων.

Δικαίωμα άρνησης και νέες άδειες χρήσης

Οι ευρωβουλευτές ζητούν νέους κανόνες για τη χορήγηση αδειών χρήσης προστατευόμενου περιεχομένου από συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Καλούν την Επιτροπή να διευκολύνει τη δημιουργία εθελοντικών συλλογικών συμφωνιών αδειοδότησης ανά τομέα. Οι συμφωνίες αυτές θα πρέπει να είναι προσβάσιμες σε όλους, συμπεριλαμβανομένων των μεμονωμένων δημιουργών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Επιπλέον, προτείνουν τη διερεύνηση εργαλείων που θα επιτρέπουν στους δικαιούχους να εμποδίζουν τη χρήση των έργων τους από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού.

Μετά την ψηφοφορία, ο εισηγητής της έκθεσης Άξελ Φος (ΕΛΚ, Γερμανία) δήλωσε:
«Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί εκτός του κράτους δικαίου. Εάν έργα που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, οι δημιουργοί δικαιούνται διαφάνεια, νομική ασφάλεια και δίκαιη αποζημίωση. Η καινοτομία δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος της πνευματικής ιδιοκτησίας. Τα δύο μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν. Σαφείς και εφαρμόσιμοι κανόνες είναι το κλειδί για τη διασφάλιση της τεχνολογικής κυριαρχίας της Ευρώπης. Στόχος μας είναι να ενισχύσουμε την καινοτομία, προστατεύοντας ταυτόχρονα τις θεμελιώδεις αρχές της πνευματικής ιδιοκτησίας».