Η γυναικεία καρδιά κινδυνεύει διαφορετικά: Τι λένε οι νέες επιστημονικές οδηγίες για κάθε ηλικία

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου των γυναικών, ωστόσο λιγότερες από τις μισές γυναίκες αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη απειλή για την υγεία τους.

Νέες επιστημονικές οδηγίες, που δημοσιεύθηκαν στις 26 Οκτωβρίου στο επιστημονικό περιοδικό Circulation, επιχειρούν να αλλάξουν αυτή την εικόνα, αναδεικνύοντας έναν παράγοντα που συχνά υποτιμάται: τη στενή σχέση ανάμεσα στην ορμονική και αναπαραγωγική υγεία των γυναικών και στον κίνδυνο εμφάνισης καρδιοπάθειας ή εγκεφαλικού επεισοδίου.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN, οι οδηγίες συντάχθηκαν από ειδικούς της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας και άλλων κορυφαίων επιστημονικών οργανισμών, με στόχο να εντοπίζονται έγκαιρα οι κίνδυνοι σε κάθε στάδιο της ζωής.

«Υπάρχει ξεκάθαρα ένα μοτίβο», επισημαίνει η δρ Σαντίγια Καν, καθηγήτρια Καρδιαγγειακής Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή Feinberg του Πανεπιστημίου Northwestern και επικεφαλής συγγραφέας των νέων οδηγιών.

Η πρόληψη αρχίζει από την παιδική ηλικία

Η προστασία της καρδιάς δεν πρέπει να ξεκινά στην ενήλικη ζωή, αλλά ήδη από την παιδική ηλικία.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η υγιεινή διατροφή, η καθημερινή σωματική δραστηριότητα και ο επαρκής ύπνος αποτελούν βασικούς παράγοντες πρόληψης.

Η διατροφή που περιλαμβάνει φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης, με περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και των ζαχαρούχων ποτών, μειώνει τον κίνδυνο παχυσαρκίας και διαβήτη τύπου 2, δύο καταστάσεων που συνδέονται με μελλοντικά καρδιαγγειακά προβλήματα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το οικογενειακό ιστορικό. Όταν υπάρχουν περιστατικά υψηλής χοληστερόλης ή καρδιοπάθειας σε νεαρή ηλικία, οι γιατροί συνιστούν έγκαιρο έλεγχο.

Η συσσώρευση αθηρωματικής πλάκας στα αγγεία μπορεί να αρχίσει πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύουμε.

Εφηβεία: Οι πρώτες ενδείξεις που δεν πρέπει να αγνοούνται

Ακόμη και μια απολύτως υγιής 18χρονη μπορεί να έχει αυξημένη χοληστερόλη, η οποία θα επηρεάσει την καρδιαγγειακή υγεία της έπειτα από 20 ή 30 χρόνια.

Ευρωπαϊκή μελέτη που επικαλείται το CNN διαπίστωσε ενδείξεις σιωπηλής αθηροσκλήρωσης σε περίπου έναν στους 13 νέους ηλικίας 18 έως 29 ετών.

Η εφηβεία αποτελεί επίσης κατάλληλη περίοδο για την παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης, ώστε να εντοπίζεται εγκαίρως ο κίνδυνος διαβήτη.

Τι αποκαλύπτει η ηλικία της πρώτης περιόδου

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά την ηλικία έναρξης της εμμήνου ρύσεως.

Η πρώτη περίοδος πριν από την ηλικία των 10 ετών συνδέεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο στην ενήλικη ζωή.

Οι επιστήμονες δεν έχουν αποσαφηνίσει πλήρως τον μηχανισμό αυτής της σχέσης, ωστόσο εκτιμούν ότι μπορεί να εμπλέκονται το σωματικό βάρος, οι μεταβολικές διαταραχές και οι ορμονικές μεταβολές.

Η πρώιμη εμμηναρχή μπορεί επίσης να συνδέεται με ορμονικές και μεταβολικές διαταραχές, όπως το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι έφηβες πρέπει να συζητούν με τον γιατρό τους τυχόν ασυνήθιστες αλλαγές στον κύκλο τους.

Ακανόνιστη περίοδος και έντονη αιμορραγία: Πότε αποτελούν προειδοποίηση

Οι διαταραχές του εμμηνορροϊκού κύκλου δεν αφορούν αποκλειστικά τη γυναικολογική υγεία.

Σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, οι ακανόνιστοι κύκλοι και η υπερβολική αιμορραγία μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η αιμορραγία είναι τόσο έντονη ώστε απαιτείται αλλαγή σερβιέτας ή ταμπόν κάθε ώρα, επί αρκετές συνεχόμενες ώρες.

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, που σύμφωνα με το δημοσίευμα αφορά περίπου το 10% έως 13% των γυναικών, μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένο σπλαχνικό λίπος και αντίσταση στην ινσουλίνη.

Οι καταστάσεις αυτές επιβαρύνουν την καρδιαγγειακή υγεία. Η καθηγήτρια Αφσάν Χαμίντ επισημαίνει ότι οι γυναίκες με το συγκεκριμένο σύνδρομο εμφανίζουν έως και τετραπλάσιο κίνδυνο καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού επεισοδίου.

Η ψυχική υγεία επηρεάζει και την καρδιά

Οι νέες επιστημονικές οδηγίες αναδεικνύουν και τη σημασία της ψυχολογικής κατάστασης.

Οι διαταραχές της διάθεσης, το άγχος, τα προβλήματα ύπνου και οι διατροφικές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν την καρδιαγγειακή υγεία.

Η ανεπαρκής ξεκούραση και η μειωμένη σωματική δραστηριότητα ενδέχεται να επιδεινώσουν τον κίνδυνο, ενώ ορισμένες μεταβολές της διάθεσης μπορεί να σχετίζονται με σημαντικές ορμονικές διακυμάνσεις.

Όπως εξηγούν οι ειδικοί, οι ψυχολογικές αλλαγές μπορεί να αποτελούν ένα ακόμη στοιχείο για την εκτίμηση του μελλοντικού καρδιαγγειακού κινδύνου.

Εγκυμοσύνη: Ένα σημαντικό τεστ αντοχής για την καρδιά

Η εγκυμοσύνη αποτελεί περίοδο ιδιαίτερης επιβάρυνσης για το καρδιαγγειακό σύστημα.

Η δρ Χαμίντ την παρομοιάζει με εννέα μήνες συνεχούς άσκησης σε διάδρομο.

Η αυξημένη επιβάρυνση μπορεί να αποκαλύψει μια προϋπάρχουσα, αδιάγνωστη καρδιοπάθεια ή να συμβάλει στην εμφάνιση μυοκαρδιοπάθειας.

Σύμφωνα με την ίδια, τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου κατά την εγκυμοσύνη και τον πρώτο χρόνο μετά τον τοκετό.

Συμπτώματα όπως δύσπνοια, πόνος στο στήθος, έντονη κόπωση και πρήξιμο στα πόδια δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στην εγκυμοσύνη ή στη φροντίδα του νεογέννητου.

Παράλληλα, επιπλοκές όπως η υπέρταση κύησης, ο διαβήτης κύησης, ο πρόωρος τοκετός και η περιορισμένη ανάπτυξη του εμβρύου μπορεί να αποτελούν ενδείξεις αυξημένου καρδιαγγειακού κινδύνου πολλά χρόνια αργότερα.

Περιεμμηνόπαυση: Η κρίσιμη περίοδος για την καρδιά

Η περιεμμηνόπαυση, η μεταβατική περίοδος περίπου τεσσάρων έως επτά ετών πριν από την οριστική διακοπή της περιόδου, αποτελεί σημαντικό σημείο καμπής.

Καθώς μειώνονται τα επίπεδα των οιστρογόνων, παρατηρούνται μεταβολές που επηρεάζουν την καρδιά και τα αιμοφόρα αγγεία.

Η LDL, η λεγόμενη «κακή» χοληστερόλη, μπορεί να αυξηθεί, οι αρτηρίες να γίνουν λιγότερο ελαστικές και το λίπος να συσσωρευτεί γύρω από τα εσωτερικά όργανα.

Παράλληλα, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, οι διαταραχές ύπνου και οι αλλαγές της διάθεσης μπορούν να επιβαρύνουν την καθημερινότητα και, έμμεσα, την καρδιαγγειακή υγεία.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχουν θεραπευτικές επιλογές για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, μεταξύ των οποίων ορμονικές και συμπεριφορικές παρεμβάσεις, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε γυναίκας.

Η συγκεκριμένη περίοδος θεωρείται σημαντική ευκαιρία πρόληψης του εμφράγματος, του εγκεφαλικού και της στεφανιαίας νόσου.

Μετά την εμμηνόπαυση ο κίνδυνος αυξάνεται

Πριν από την εμμηνόπαυση, οι γυναίκες εμφανίζουν γενικά μικρότερο κίνδυνο καρδιοπάθειας σε σύγκριση με τους άνδρες.

Ωστόσο, η μείωση των οιστρογόνων αλλάζει σταδιακά αυτή την ισορροπία.

Στα χρόνια που ακολουθούν την τελευταία περίοδο, ο καρδιαγγειακός κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά και μπορεί τελικά να ξεπεράσει εκείνον των ανδρών, σύμφωνα με τους ειδικούς που επικαλείται το CNN.

Σε αυτή τη φάση, η ηλικία, η κληρονομικότητα, η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη, ο διαβήτης, το κάπνισμα, η διατροφή και η σωματική δραστηριότητα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Όμως, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι το αναπαραγωγικό ιστορικό μιας γυναίκας πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη.

Η πρώιμη εμμηναρχή, οι διαταραχές του κύκλου, οι επιπλοκές της εγκυμοσύνης και η εμμηνόπαυση πριν από τα 45 έτη αποτελούν στοιχεία που μπορούν να βοηθήσουν τον γιατρό να εκτιμήσει πληρέστερα τον κίνδυνο.

Το βασικό μήνυμα των νέων οδηγιών

Οι ειδικοί ζητούν μια διαφορετική προσέγγιση στην πρόληψη της καρδιοπάθειας στις γυναίκες.

Δεν αρκεί μόνο η παρακολούθηση της πίεσης, της χοληστερόλης και του σακχάρου. Χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη ολόκληρο το ορμονικό και αναπαραγωγικό ιστορικό, από την πρώτη περίοδο μέχρι την εμμηνόπαυση.

Η δρ Καν τονίζει ότι οι νέες οδηγίες δεν πρέπει να προκαλούν φόβο, αλλά να ενισχύουν τη δυνατότητα των γυναικών να προστατεύουν την υγεία τους.

«Όλα όσα συνέβησαν στο παρελθόν μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τον κίνδυνο και να καθοδηγήσουμε τη μελλοντική φροντίδα», επισημαίνει.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: Η πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων στις γυναίκες πρέπει να αρχίζει νωρίς και να προσαρμόζεται στις αλλαγές που φέρνει κάθε στάδιο της ζωής.

Πηγή: CNN, περιοδικό Circulation