Έμπολα: Ένα σπασμένο φέρετρο και μια κηδεία στο μικροσκόπιο των ερευνητών

Ένα σπασμένο φέρετρο που μετέφερε τη σορό ενός πάστορα προς την τελευταία του κατοικία βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας κρίσιμης επιδημιολογικής έρευνας. Οι ερευνητές εξετάζουν εάν η ταφή ενός πάστορα τον Φεβρουάριο αποτέλεσε μία από τις πρώτες εστίες υπερμετάδοσης του ιού Έμπολα, συμβάλλοντας στην εξάπλωση της νόσου στην περιοχή.

Όταν το όχημα αναχώρησε από το νεκροτομείο της Μπούνια με προορισμό το Μονγκμπουάλου, η πρωινή ζέστη ήταν ήδη έντονη. Η σορός ενός 44χρονου πάστορα από το Κονγκό βρισκόταν μέσα σε ένα ξύλινο φέρετρο, στερεωμένο στο πίσω μέρος ενός παλιού Nissan SUV. Γύρω του, είχαν στριμωχτεί νεαροί συγγενείς, κάποιοι από τους οποίους κάθονταν πάνω στο φέρετρο. Η διαδρομή μέσα από την επαρχία Ιτούρι, που συνήθως διαρκεί περίπου τρεις ώρες, αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη λόγω της κακής κατάστασης των χωματόδρομων. Το όχημα τρανταζόταν συνεχώς καθώς περνούσε από βαθιές λακκούβες, βραχώδη σημεία και χαραγμένα από τη διάβρωση αυλάκια. Όταν τελικά έφτασε στο Μονγκμπουάλου, το φέρετρο είχε ραγίσει, καθώς υποχώρησε από το βάρος όσων κάθονταν πάνω του.

Το περιστατικό αυτό συγκαταλέγεται στα στοιχεία που εξετάζουν οι ερευνητές στην προσπάθειά τους να εντοπίσουν τον «ασθενή μηδέν»– το πρώτο γνωστό κρούσμα της επιδημίας Έμπολα που πλήττει τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό- σύμφωνα με ειδικούς που συμμετέχουν στην έρευνα του υπουργείου Υγείας.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η μεταφορά του φέρετρου που είχε υποστεί ζημιές ενδέχεται να προηγήθηκε ενός από τα πρώτα ύποπτα περιστατικά υπερμετάδοσης: της κηδείας του πάστορα Παλούκου Μακούντι Ντενί, στις 4 Φεβρουαρίου. Οι υγειονομικές αρχές δυσκολεύονται να ελέγξουν την ταχέως εξαπλούμενη επιδημία ενός σπάνιου στελέχους του Έμπολα, του Bundibugyo, το οποίο σκοτώνει το 30%-50% των ανθρώπων που μολύνονται και για το οποίο δεν υπάρχει ούτε εμβόλιο ούτε θεραπεία. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περίπου 635 επιβεβαιωμένα κρούσματα και τουλάχιστον 127 θάνατοι στην ανατολική περιοχή του Κονγκό, αν και οι αρχές προειδοποιούν ότι ο πραγματικός απολογισμός μπορεί να είναι πολύ υψηλότερος.

Ένας επιδημιολόγος που συμμετέχει στην έρευνα εκτιμά ότι ο ιός κυκλοφορούσε αθόρυβα για τέσσερις έως έξι μήνες πριν από την επίσημη επιβεβαίωση της επιδημίας στις 15 Μαΐου. Ο ίδιος διευκρίνισε ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί αν ο πάστορας Μακούντι- ο οποίος δεν εξετάστηκε ποτέ για Έμπολα- είχε πράγματι μολυνθεί με τον ιό και για να εντοπιστεί η αρχική πηγή της επιδημίας.

Το Reuters ανασύνθεσε τα γεγονότα γύρω από την κηδεία του πάστορα στην απομακρυσμένη πόλη Μονγκμπουάλου, βασιζόμενο σε συνεντεύξεις με γιατρούς, τοπικούς αξιωματούχους και συγγενείς θυμάτων, καθώς και σε αρχεία νοσοκομείων, ληξιαρχείων και κρατικών υπηρεσιών. Το σπασμένο φέρετρο αποδείχθηκε απλώς η αρχή της υπόθεσης.

Ο θάνατος του πάστορα και το νέο φέρετρο

Σύμφωνα με το Reuters, λίγο πριν από την κηδεία, κάτοικοι της περιοχής μετέφεραν τη σορό του πάστορα σε νέο φέρετρο. Εάν ο Μακούντι είχε μολυνθεί από Έμπολα, η κίνηση αυτή θα μπορούσε να ενέχει σοβαρό κίνδυνο μετάδοσης, καθώς οι σοροί των θυμάτων του ιού παραμένουν ιδιαίτερα μολυσματικές. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, καταγράφηκαν δεκάδες θάνατοι στην περιοχή. Το σπασμένο φέρετρο, εν τω μεταξύ, πυρπολήθηκε υπό μυστηριώδεις συνθήκες, συμβάλλοντας στη διάδοση φημών ότι η εξάπλωση της ασθένειας οφειλόταν σε κατάρα.

Σύμφωνα με τρεις γιατρούς και μία νοσηλεύτρια, ο Μακούντι είχε διαγνωστεί με περιτονίτιδα– μια σοβαρή λοίμωξη της κοιλιακής χώρας- σε νοσοκομείο της Μπούνια, στις 3 Φεβρουαρίου. Την περίοδο εκείνη δεν έγιναν δειγματοληπτικοί έλεγχοι για Έμπολα, καθώς οι αρχές δεν γνώριζαν ότι βρισκόταν σε εξέλιξη επιδημία.

Ο καθηγητής λοιμωδών νοσημάτων Ντέιβιντ Χέιμαν επεσήμανε ότι η περιτονίτιδα μπορεί να αποτελεί εκδήλωση σοβαρής λοίμωξης από Έμπολα, αλλά χωρίς εργαστηριακό έλεγχο είναι αδύνατο να επιβεβαιωθεί η αιτία θανάτου του πάστορα. Το σπασμένο φέρετρο έφτασε στο Μονγκμπουάλου το απόγευμα της 4ης Φεβρουαρίου. Δεκάδες συγγενείς είχαν ήδη συγκεντρωθεί στο οικογενειακό συγκρότημα κατοικιών.

Πριν μετακομίσει στην Μπούνια για να γίνει κληρικός, ο Μακούντι – πιο γνωστός ως Παλούκου – ήταν πυλώνας της εθνικής κοινότητας Νάντε του Μονγκμπουάλου και ιδρυτής του τοπικού συνεταιρισμού ξυλάνθρακα, είπε ο 70χρονος Πασκάλ Κιμπάλι, ο πατέρας του πάστορα. Ο Κιμπάλι, γνωστός ως Πάκα, θυμάται ότι κοίταξε το φέρετρο και σκέφτηκε: «Ο πρωτότοκος γιος μου δεν μπορεί να ταφεί σε αυτό το φέρετρο».

Οι συγγενείς έσπευσαν να αγοράσουν ένα καινούργιο φέρετρο από έναν τοπικό κατασκευαστή. Η σορός μεταφέρθηκε στο νέο φέρετρο πριν από τη δύση του ήλιου. Ακολούθησε αγρυπνία και στη συνέχεια η ταφή στο κοιμητήριο. Στις παραδοσιακές αγρυπνίες στο Κονγκό, οι πενθούντες συχνά αγγίζουν ή και φιλούν τη σορό, ωστόσο δεν είναι σαφές αν συνέβη κάτι τέτοιο στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Η κηδεία και οι θάνατοι που ακολούθησαν

Περισσότεροι από 80 συγγενείς, φίλοι και κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στο κοιμητήριο εκείνο το απόγευμα. Τις επόμενες ημέρες αρκετά μέλη της κοινότητας άρχισαν να νοσούν. Σύμφωνα με τον δήμαρχο της πόλης, μέσα σε δύο εβδομάδες καταγράφηκαν σχεδόν 50 θάνατοι. Ανάμεσα στα πρώτα θύματα ήταν και ο αδελφός του πάστορα, ένας 36χρονος μεταλλωρύχος, που πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου. Μέσα στις επόμενες εβδομάδες πέθαναν άλλα δύο μέλη της οικογένειας.

Σύμφωνα με επίσημη έκθεση των υγειονομικών αρχών, τουλάχιστον 108 θάνατοι καταγράφηκαν στο Μονγκμπουάλου μεταξύ Απριλίου και Μαΐου. Πολλοί ασθενείς εμφάνιζαν πυρετό, έμετο, διάρροια και σε ορισμένες περιπτώσεις αιμορραγία. Οι θάνατοι αυτοί αποτελούν βασικό αντικείμενο της έρευνας για την εξάπλωση της επιδημίας, ενώ ο πάστορας Μακούντι θεωρείται το παλαιότερο πιθανό κρούσμα που έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής.

Το υπουργείο Υγείας του Κονγκό δήλωσε στις 9 Ιουνίου ότι τουλάχιστον 40 άνθρωποι επιβεβαιώθηκαν ότι πέθαναν από Έμπολα στο Μονγκμπουάλου. Οι εργαζόμενοι σε ομάδες ανθρωπιστικής βοήθειας προειδοποίησαν ότι τα επίσημα στοιχεία ενδέχεται να είναι ελλιπή λόγω μικρού αριθμού διαγνωστικών τεστ.

Οι φήμες για το καμένο φέρετρο

Καθώς οι θάνατοι αυξάνονταν, οι κάτοικοι αναζητούσαν εξηγήσεις. Ορισμένοι εστίασαν στα γεγονότα που περιέβαλλαν την ταφή του Πάστορα Μακούντι. Λίγο μετά το τέλος της κηδείας άρχισε να κυκλοφορεί η φήμη ότι το κατεστραμμένο φέρετρο είχε πυρποληθεί.

Σύμφωνα με τον πατέρα και τον θείο του πάστορα, υπεύθυνοι ήταν πιθανόν μια ομάδα μεθυσμένων νεαρών, χωρίς όμως να υπάρχουν περισσότερα στοιχεία. Για πολλούς κατοίκους, η καύση του φερέτρου θεωρήθηκε προσβολή προς τους προγόνους. Οι φήμες ενισχύθηκαν όταν, σε άλλη οικογενειακή κηδεία, ξέσπασε διαμάχη μεταξύ συγγενών σχετικά με το άνοιγμα του φέρετρου, με αποτέλεσμα να παρέμβει η αστυνομία. Σταδιακά διαδόθηκε η φήμη ότι οι επακόλουθοι θάνατοι δεν οφείλονταν σε κάποιον ιό, αλλά σε κατάρα των προγόνων που είχαν εξοργιστεί με όσα συνέβησαν στις δύο ταφές.

Η φήμη αυτή εξαπλώθηκε γρήγορα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ τοπικό μουσικό συγκρότημα ηχογράφησε ακόμη και τραγούδι εμπνευσμένο από τις φήμες. Ένας από τους στίχους έλεγε: «Ακούμε ότι ένα φέρετρο περιπλανιέται στο Μονγκμπουάλου, αφήνοντας πίσω του την καταστροφή». Το τραγούδι τροφοδότησε ακόμη και μια τάση στο TikTok, με χρήστες να αναρτούν βίντεο όπου φέρετρα φαίνονται να κινούνται μόνα τους σε χωματόδρομους ή να αιωρούνται πάνω από τρομοκρατημένους κατοίκους.

«Βεβήλωσαν το φέρετρο του γιου μου και κατηγόρησαν εμένα»

Όταν οι ερευνητές έφτασαν στο Μονγκμπουάλου στις αρχές Μαΐου, βρήκαν μια κοινότητα όπου οι φήμες περί κατάρας είχαν ήδη υπονομεύσει την εμπιστοσύνη προς τις υγειονομικές αρχές. Η καχυποψία εξελίχθηκε σε βία. Σε ένα περιστατικό, νεαροί επιτέθηκαν σε ομάδα που συγκέντρωνε πληροφορίες για επιβεβαιωμένο κρούσμα Έμπολα, ενώ την επόμενη ημέρα άγνωστοι πυρπόλησαν σκηνή απομόνωσης που είχαν εγκαταστήσει εργαζόμενοι ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Ο πατέρας του πάστορα δηλώνει ότι η οικογένειά του βρέθηκε άδικα στο στόχαστρο.

«Βεβήλωσαν το φέρετρο του γιου μου και μετά κατηγόρησαν εμένα για τους θανάτους που ακολούθησαν», είπε κλαίγοντας.

«Κι όμως, εγώ είμαι το θύμα. Το φέρετρο του γιου μου ήταν αυτό που βεβηλώθηκε».

Πηγή: Reuters