Συνταγματική Αναθεώρηση: Τα στάδια, τα κρίσιμα άρθρα και τα πολιτικά «αγκάθια» της διαδικασίας

Μια πολυεπίπεδη και σύνθετη διαδικασία ξεκινά πλέον για τη χώρα από το μήνυμα του Πρωθυπουργού για την έναρξη των διαδικασιών της Συνταγματικής Αναθεώρησης. Αξίζει να σημειωθεί πως παρά το γεγονός ότι το Σύνταγμα προβλέπει 50 υπογραφές προκειμένου να κατατεθεί επίσημα η πρόταση αναμένεται να είναι σύσσωμη Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας που θα υπογράψει.

Θα πραγματοποιηθεί και μια τυπικού χαρακτήρα συνεδρίαση στην Ολομέλεια της Βουλής για να εγκρίνει τη σύσταση της Επιτροπής Αναθεώρησης και στη συνέχεια η Επιτροπή θα αρχίσει το έργο της. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών θα διαρκέσει περίπου τρεις μήνες με το πιο κρίσιμο μέρος της όλης διαδικασίας όχι τόσο τη συζήτηση, η οποία θα γίνει θα διεξαχθεί στην Επιτροπή, αλλά τις ψηφοφορίες που θα ακολουθήσουν μετά, οι οποίες η εκτίμηση είναι ότι θα πάμε γύρω στις αρχές Ιουλίου για την πρώτη ψηφοφορία και η δεύτερη εκτιμάται ότι θα είναι μετά την επανεκκίνηση των εργασιών της Βουλής από τις διακοπές του καλοκαιριού.

Διαβάστε επίσης:

Τα διλλήματα που έθεσε ο Μητσοτάκης και η πορεία ως τη Συνταγματική Αναθεώρηση: Το χρονοδιάγραμμα, οι κυβερνητικοί στόχοι

Υπενθυμίζεται πως κατά το Σύνταγμα πρέπει να μεσολαβεί τουλάχιστον ένας μήνας μεταξύ των δύο Βουλών, ενώ προβλέπει μια σαφή και ενεργή διαδικασία με συμμετοχή και των δύο Βουλών στη διαδικασία της αναθεώρησης, με τον ρόλο της πρώτης Βουλής να θεωρείται καθοριστικός. Όπως επισημάνθηκε, από τον δημοσιογράφο, Γιώργο Λυκουρέντζο, μιλώντας στις ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ, «παρότι η πρώτη Βουλή δεν δεσμεύει ως προς την τελική κατεύθυνση των άρθρων που τίθενται προς αναθεώρηση, αποτελεί το πεδίο μιας ουσιαστικής και εκτενούς συζήτησης, κατά την οποία όλα τα πολιτικά κόμματα καλούνται να τοποθετηθούν δημόσια και με σαφήνεια επί των προτάσεών τους».

Το ενδεχόμενο ακύρωσης της συνταγματικής αναθεώρησης σε περίπτωση μη σχηματισμού κυβέρνησης μετά τις επόμενες εκλογές τέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης, με την καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Πηνελόπη Φουντεδάκη, να διευκρινίζει ότι κομβικό στοιχείο δεν είναι απλώς η ύπαρξη επόμενης Βουλής, αλλά το αν αυτή θα συνέλθει σε τακτική σύνοδο. Εφόσον υπάρξει σύνοδος, τότε μπορεί να συνεχιστεί η αναθεώρηση· εάν όχι, η διαδικασία δεν μπορεί να προχωρήσει. Το κρίσιμο σημείο εντοπίζεται στη συνταγματική πρόβλεψη που αναφέρεται ρητά στην «πρώτη σύνοδο της επόμενης Βουλής». Την ίδια στιγμή, τονίστηκε ότι το Σύνταγμα δεν ρυθμίζει με απόλυτη σαφήνεια τι συμβαίνει σε περίπτωση αποτυχίας σχηματισμού κυβέρνησης και επαναληπτικών εκλογών, ούτε προβλέπει αυτομάτως ότι η Βουλή συνέρχεται και διαλύεται χωρίς σύνοδο. Θεωρητικά, υπάρχει η δυνατότητα συγκρότησης και λειτουργίας της Βουλής ακόμη και χωρίς σχηματισμένη κυβέρνηση, καθώς πρόκειται για δύο διακριτές διαδικασίες. Ωστόσο, υπογραμμίστηκε ότι μια τέτοια εξέλιξη είναι πολιτικά εξαιρετικά δυσχερής στην πράξη, καθώς οι αποφάσεις αυτές έχουν έντονο πολιτικό χαρακτήρα και εναπόκεινται στην ίδια τη Βουλή.

Επιπλέον, επισημάνθηκε ότι η συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση βρίσκεται ακόμη στην αρχή και δεν έχει ολοκληρωθεί, παρά τη δημόσια εικόνα που έχει διαμορφωθεί. Μέχρι στιγμής έχουν διατυπωθεί προθέσεις και όχι τελικές προτάσεις, ενώ υπογραμμίστηκε ότι απαιτείται ευρεία κοινοβουλευτική συναίνεση, καθώς δεν υπάρχει άλλη κοινοβουλευτική ομάδα με τον απαιτούμενο αριθμό βουλευτών για αυτόνομη κατάθεση πρότασης αναθεώρησης.

Γιατί τα μη κρατικά πανεπιστήμια τίθενται στο Σύνταγμα

Στο ερώτημα γιατί η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων δεν ρυθμίζεται με νόμο αλλά τίθεται σε συνταγματικό επίπεδο απάντησε η κ. Φουντεδάκη η οποία υπογράμμισε ότι στον ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο των 48 χωρών που ακολουθούν τη διαδικασία της Μπολόνια, η μορφή και λειτουργία των πανεπιστημίων δεν προβλέπεται από τα Συντάγματα. Εξαιρέσεις αποτελούν μεμονωμένες περιπτώσεις, όπως η Γερμανία, ενώ σε καμία χώρα δεν υπάρχει συνταγματική απαγόρευση ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων. Πρόσθεσε ακόμη ότι η Ελλάδα, μαζί με τη Δανία –η οποία πλέον έχει καταργήσει το σχετικό μονοπώλιο– αποτέλεσε εξαίρεση στη συνταγματική κατοχύρωση αποκλειστικά δημόσιων πανεπιστημίων.

Άρθρο 86: ευθύνη υπουργών και ρόλος της Βουλής

Σε ό,τι αφορά το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών, τονίστηκε ότι το Σύνταγμα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντιθετικές ανάγκες: αφενός την απόδοση δικαιοσύνης σε πρόσωπα με κυβερνητική εξουσία και αφετέρου τη δυνατότητα των υπουργών να ασκούν απρόσκοπτα τα καθήκοντά τους. Επισημάνθηκε ότι η πλήρης κατάργηση κάθε φίλτρου της Βουλής και η απευθείας παραπομπή όλων των υποθέσεων στη Δικαιοσύνη αποτελεί μια λύση που εφαρμόζεται σε άλλες χώρες, χωρίς ωστόσο να θεωρείται κατ’ ανάγκην κατάλληλη για το ελληνικό σύστημα.

Αναφορά έγινε επιπλέον σε ένα μικτό μοντέλο, όπου η Δικαιοσύνη διενεργεί προκαταρκτική έρευνα και, εφόσον κρίνει ότι συντρέχουν λόγοι δίωξης, απευθύνεται στη Βουλή για σχετική άδεια, χωρίς η τελευταία να λειτουργεί ως εισαγγελέας. Υπενθυμίστηκε ότι στην περίπτωση της βουλευτικής ασυλίας, η αλλαγή του κριτηρίου έχει οδηγήσει πλέον στην άρση της ασυλίας στο 97% των αιτημάτων.

Άρση μονιμότητας στο Δημόσιο και αξιολόγηση

Η συζήτηση για την άρση της μονιμότητας στο Δημόσιο συνδέθηκε με την αξιολόγηση, με την επισήμανση ότι το Σύνταγμα έχει ήδη υπερφορτωθεί με λεπτομερείς ρυθμίσεις που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν σε επίπεδο κοινής νομοθεσίας. Τονίστηκε ότι η μονιμότητα αυτή καθαυτή δεν συνιστά πρόβλημα. Πρόβλημα δημιουργείται όταν εκλαμβάνεται ως αυτονόητη, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου δημόσιοι υπάλληλοι απουσιάζουν από την εργασία τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς συνέπειες. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι οι ανισότητες στην απόδοση των υπαλλήλων συνδέονται άμεσα και με τον τρόπο οργάνωσης του κράτους, όπως για παράδειγμα με την κατανομή προσωπικού σε υπηρεσίες με μειωμένο ή αυξημένο φόρτο εργασίας.

Ως κρίσιμο ζήτημα αναδείχθηκε η ανάγκη ορθολογικής αξιοποίησης της μονιμότητας σε συνδυασμό με τη λειτουργία της αξιολόγησης. Υπογραμμίστηκε ότι μέχρι σήμερα η αξιολόγηση δεν έχει αποδώσει απτά αποτελέσματα, καθώς δεν υφίσταται μια διαδικασία με σαφή, αντικειμενικά και λειτουργικά κριτήρια που να οδηγεί σε ουσιαστικές αποφάσεις.

Όπως υπογραμμίστηκε, η έννοια της μονιμότητας και η έννοια της απόλυσης αποτελούν δύο διακριτά ζητήματα, τα οποία δεν είναι σαφές πώς μπορούν να συνδεθούν άμεσα μεταξύ τους σε συνταγματικό επίπεδο.