Η επόμενη μέρα της εκπαίδευσης στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης – Ο Νίκος Παναγιώτου στο ΕΡΤnews

Η τεχνητή νοημοσύνη και η παρουσία της στον χώρο της εκπαίδευσης έχει ανά καιρούς προκαλέσει ιδιαίτερη αίσθηση και έχει ανοίξει τη συζήτηση γύρω από το ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της στις διδακτικές αίθουσες, εάν αποτελεί πρόκληση για μαθητές και εκπαιδευτικούς, αλλά και το πώς θα διαμορφωθεί η εκπαιδευτική διαδικασία στο άμεσο μέλλον.

Με αφορμή τα παραπάνω προκύπτει η άμεση ανάγκη για την ανάπτυξη γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων, που θα επιτρέπουν και στις δύο πλευρές να κατανοούν και κυρίως να στέκονται κριτικά απέναντι στα αποτελέσματα που προκύπτουν από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται «γραμματισμός» στην τεχνητή νοημοσύνη και για να μιλήσουμε για αυτόν και τα ερωτήματα που προκύπτουν κατά την εφαρμογή του, φιλοξενήσαμε στο ΕΡΤnews.gr τον καθηγητή του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου και Διευθυντή του Εργαστηρίου Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας, τον κ. Νίκο Παναγιώτου.

Ο καθηγητής Νίκος Παναγιώτου, με αφορμή τη συμμετοχή του στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση και τη σημασία του «γραμματισμού» γύρω από αυτήν, υπογραμμίζοντας ότι η συζήτηση πλέον δεν αφορά το αν θα μπει η ΑΙ στην καθημερινότητα των μαθητών και των εκπαιδευτικών, αλλά το πώς θα αξιοποιηθεί σωστά και με κριτικό τρόπο.

Η συζήτηση στο φόρουμ επικεντρώθηκε σε μία παγκόσμια μελέτη που διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια και αφορούσε την τεχνητή νοημοσύνη, τις αλλαγές που επιφέρει στην εκπαίδευση και τις επιπτώσεις της στις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες. Ο κ. Παναγιώτου παρουσίασε το ελληνικό παράδειγμα, μέσα από έρευνα που πραγματοποιήθηκε από ομάδα του Εργαστηρίου Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας, τονίζοντας ότι η Ελλάδα έχει ήδη αναλάβει σημαντικές πρωτοβουλίες για την ένταξη της τεχνητής νοημοσύνης στα σχολεία.

Κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης ήταν η ανάγκη ενίσχυσης του γραμματισμού γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Όπως εξήγησε, ο γραμματισμός αυτός δεν περιορίζεται στη χρήση των εργαλείων ΑΙ, αλλά αφορά την ανάπτυξη δεξιοτήτων που θα επιτρέψουν στους πολίτες και κυρίως στους νέους να αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη με κριτική σκέψη. Σύμφωνα με τον ίδιο, σήμερα τα παιδιά γνωρίζουν τεχνικά πώς να χρησιμοποιούν τα εργαλεία ΑΙ, όμως συχνά αποδέχονται άκριτα τις απαντήσεις που λαμβάνουν, χωρίς να αξιολογούν αν είναι αληθείς, αξιόπιστες ή λανθασμένες.

Ο καθηγητής προειδοποίησε ότι, αν δεν υπάρξει άμεσα συστηματική παρέμβαση, οι νέοι θα εκπαιδευτούν σε ένα μοντέλο παθητικής χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης: «ρωτώ κάτι, παίρνω την απάντηση και τη δέχομαι χωρίς έλεγχο». Όπως σημείωσε, αυτό θα καταστήσει ακόμη δυσκολότερη τη μελλοντική «επανεκπαίδευσή» τους σε μια πιο κριτική στάση απέναντι στην πληροφορία. Για τον λόγο αυτό, θεωρεί απαραίτητο οι μαθητές να μάθουν να αμφισβητούν, να αξιολογούν, να διασταυρώνουν πληροφορίες, να χρησιμοποιούν διαφορετικές πηγές και να γνωρίζουν τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πιλοτικό πρόγραμμα που εφαρμόστηκε σε 35 σχολεία με τη στήριξη του Υπουργείου Παιδείας και της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και Επικοινωνίας, ένα πρόγραμμα που, όπως είπε, τοποθετεί την Ελλάδα στην πρωτοπορία των χωρών που αναπτύσσουν αντίστοιχες δράσεις.

Ο κ. Παναγιώτου αναγνώρισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως πολύτιμος «σύμμαχος» στην εκπαίδευση, καθώς μειώνει σημαντικά τον χρόνο αναζήτησης πληροφοριών και πολλαπλασιάζει τις δυνατότητες πρόσβασης στη γνώση. Έφερε ως παράδειγμα τη δυνατότητα συγκέντρωσης βιβλιογραφίας και πηγών για μία εργασία ή μελέτη. Ωστόσο, επισήμανε ότι πολλά από τα αποτελέσματα που παράγει η ΑΙ μπορεί να είναι ανακριβή ή ακόμη και ανύπαρκτα, γεγονός που καθιστά κρίσιμο τον ρόλο του χρήστη στην επαλήθευση και αξιολόγηση των πληροφοριών.

Παράλληλα, προειδοποίησε για τον κίνδυνο υπερβολικής εξάρτησης των παιδιών από τις οθόνες και την τεχνολογία. Όπως είπε, ο γραμματισμός στην τεχνητή νοημοσύνη περιλαμβάνει και τον καθορισμό ορίων, ακόμη και χρονικών περιορισμών στη χρήση αυτών των εργαλείων.

Αναφερόμενος στις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, σημείωσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη, σε αντίθεση με άλλες τεχνολογικές επαναστάσεις του παρελθόντος, δεν δημιουργεί απαραίτητα νέους αποκλεισμούς. Αντιθέτως, μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο μείωσης των ανισοτήτων, διευκολύνοντας την πρόσβαση στη γνώση και στις πληροφορίες ακόμη και για ομάδες με περιορισμένους πόρους.

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε και στα ηθικά ζητήματα που εγείρει η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση. Ο καθηγητής τόνισε ότι η συλλογή δεδομένων, η παραγωγή ψευδών εικόνων και η παραπληροφόρηση αποτελούν σοβαρές προκλήσεις. Για τον λόγο αυτό, υπογράμμισε την ανάγκη να ενταχθεί στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό η δεοντολογική και ηθική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, ώστε οι μαθητές να κατανοούν τις ευθύνες και τις συνέπειες της χρήσης της.

Κλείνοντας, ο Νίκος Παναγιώτου περιέγραψε το μέλλον της εκπαίδευσης ως «τελείως ανατρεπτικό». Εκτίμησε ότι τα επόμενα 20-30 χρόνια θα φέρουν ριζικές αλλαγές στον τρόπο διδασκαλίας και μάθησης, εκφράζοντας παράλληλα την ελπίδα ότι οι εκπαιδευτικοί δεν θα αντικατασταθούν από μηχανές ή online βίντεο. Όπως είπε, το μεγάλο ζητούμενο για την εκπαίδευση θα είναι να απαντήσει στο ερώτημα «τι αξίζει να διδάσκουμε και γιατί», σε μια εποχή όπου η γνώση μεταβάλλεται διαρκώς και όσα μαθαίνει κανείς σήμερα μπορεί να έχουν ξεπεραστεί μέσα σε λίγα χρόνια.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι η εκπαίδευση δεν πρέπει να περιορίζεται στην παραγωγή «καλών τεχνιτών», αλλά να δημιουργεί ανθρώπους που μπορούν να κατανοούν τον κόσμο γύρω τους, να σκέφτονται κριτικά και να προσαρμόζονται στις αλλαγές. Συνδέοντας τη συζήτηση με την αγωνία των νέων για το επαγγελματικό τους μέλλον, σημείωσε ότι το βασικό ερώτημα δεν θα πρέπει να είναι «ποια σπουδή θα μου δώσει δουλειά», αλλά «τι αγαπώ πραγματικά να κάνω», καθώς, όπως τόνισε, όταν κάποιος ακολουθεί αυτό που τον ενδιαφέρει ουσιαστικά, μπορεί να εξελιχθεί και να πετύχει σε αυτό.

Ολόκληρη η συζήτηση με τον κ. Νίκο Παναγιώτου εδώ: