Βιετνάμ: Τριπλασιάστηκε ο πληθυσμός ενός από τα πιο απειλούμενα είδη πιθήκων στον κόσμο – Ελπίδα επιβίωσης για τον ρινοπίθηκο Tonkin

Σημαντική αύξηση παρουσιάζει ο πληθυσμός των εξαιρετικά απειλούμενων ρινοπιθήκων Tonkin (Rhinopithecus avunculus) στο βόρειο Βιετνάμ, σύμφωνα με νέα απογραφή της περιβαλλοντικής οργάνωσης Fauna & Flora International, εξέλιξη που δημιουργεί νέες ελπίδες για τη διάσωση ενός από τα πιο σπάνια πρωτεύοντα θηλαστικά παγκοσμίως.

Η έρευνα κατέγραψε ότι ο πληθυσμός των πιθήκων στο δάσος Khau Ca έχει υπερτριπλασιαστεί από το 2002, φτάνοντας πλέον τα 160 άτομα, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 80% ολόκληρου του παγκόσμιου πληθυσμού του είδους. Όταν οι επιστήμονες εντόπισαν για πρώτη φορά την ομάδα στην περιοχή το 2002, υπήρχαν μόλις 50 πίθηκοι.

Οι Tonkin είναι ενδημικό είδος του Βιετνάμ και επιβιώνουν μόνο σε απομονωμένες δασικές εκτάσεις στις δύο βορειότερες επαρχίες της χώρας, κοντά στα σύνορα με την Κίνα. Το είδος θεωρούνταν ουσιαστικά εξαφανισμένο μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και τις αρχές του 1990, όταν εντοπίστηκαν ξανά μικροί πληθυσμοί σε λίγες περιοχές.

Ο Canh Xuan Chu, υπεύθυνος του προγράμματος προστασίας του είδους για τη Fauna & Flora International, χαρακτήρισε την απογραφή ως «μία από τις πιο επιτυχημένες έρευνες» του οργανισμού. Όπως εξηγεί, οι πίθηκοι είναι ιδιαίτερα ντροπαλοί, αποφεύγουν την ανθρώπινη παρουσία και εξαφανίζονται ακόμη και στους παραμικρούς ασυνήθιστους ήχους, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την καταμέτρησή τους.

Το είδος είχε κυνηγηθεί εκτεταμένα επί δεκαετίες, κυρίως για χρήση στην παραδοσιακή ιατρική αλλά και ως τροφή, οδηγώντας τον πληθυσμό του σε κατάρρευση. Μετά την ανακάλυψη της ομάδας στο Khau Ca, η Fauna & Flora δημιούργησε σταθμό διατήρησης στην περιοχή και συγκρότησε κοινοτικές ομάδες προστασίας που περιπολούν το δάσος, αφαιρούν παγίδες και αναφέρουν παράνομες δραστηριότητες όπως αποψίλωση και λαθροθηρία.

Παράλληλα, αναπτύχθηκαν προγράμματα οικονομικής στήριξης των τοπικών κοινοτήτων, ώστε οι κάτοικοι να αποκτήσουν εναλλακτικές πηγές εισοδήματος αντί της εκμετάλλευσης του δάσους. Οργανισμοί όπως το New Nature Foundation και το Denver Zoo συνέβαλαν επίσης στη μείωση της πίεσης στο οικοσύστημα, διανέμοντας ενεργειακά αποδοτικές εστίες μαγειρέματος που περιορίζουν κατά 50% την ανάγκη για καυσόξυλα.

Σύμφωνα με ένα μέλος της κοινοτικής ομάδας προστασίας, έχει σημειωθεί «σημαντική αύξηση» της ευαισθητοποίησης των κατοίκων σχετικά με την ανάγκη προστασίας τόσο του συγκεκριμένου είδους όσο και των δασικών οικοσυστημάτων συνολικά.

Η τελευταία απογραφή πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2025, όπως μεταδίδει το CNN, και θεωρείται η πιο ολοκληρωμένη μέχρι σήμερα. Περισσότερα από 30 άτομα, χωρισμένα σε 10 ομάδες, κατασκήνωσαν επί δέκα ημέρες στο δάσος, καλύπτοντας συνολικά έκταση 1.000 εκταρίων.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν drones θερμικής απεικόνισης, κάμερες παγίδευσης και ακουστικούς αισθητήρες, οι οποίοι βοηθούν στον εντοπισμό των χαρακτηριστικών φωνών των πιθήκων. Ο Chu, που εργάζεται στο πρόγραμμα εδώ και επτά χρόνια, δηλώνει ότι πλέον μπορεί να αναγνωρίζει τα ζώα από το χρώμα, την ουρά αλλά και τις διαφορετικές φωνές τους.

Η επιτυχία του Khau Ca έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την κατάσταση στην περιοχή Quan Ba, η οποία φιλοξενούσε στο παρελθόν τον δεύτερο μεγαλύτερο πληθυσμό του είδους. Σύμφωνα με τον Chu, οι ομάδες επιτήρησης δεν έχουν καταγράψει παρουσία πιθήκων εκεί από το 2020, ενώ στην τελευταία έρευνα του 2024 δεν εντοπίστηκε κανένα ίχνος τους.

Βασική αιτία θεωρείται η καλλιέργεια καρδάμωμου (κάρδαμου) μέσα στο δάσος. Το πολύτιμο αυτό μπαχαρικό αποφέρει σημαντικά έσοδα, όμως η παραγωγή του απαιτεί αποψίλωση δέντρων και κοπή ξυλείας για την αποξήρανση των καρπών, καταστρέφοντας σταδιακά το οικοσύστημα που χρειάζεται το είδος για να επιβιώσει.

Παρότι η Fauna & Flora δημιούργησε και στην Quan Ba ομάδες κοινοτικής προστασίας μετά την ανακάλυψη ισχυρού πληθυσμού το 2007, η περιοχή δεν διαθέτει επίσημο καθεστώς προστασίας, περιορίζοντας σημαντικά τις δυνατότητες μακροπρόθεσμης διαχείρισης και επιβολής περιορισμών.

Ωστόσο, οι ερευνητές δεν εγκαταλείπουν την προσπάθεια. Η οργάνωση συνεχίζει να διατηρεί ομάδα περιπολίας στην περιοχή, καθώς θεωρεί ότι υπάρχει ακόμη πιθανότητα επιβίωσης μικρού αριθμού πιθήκων. Παράλληλα, σχεδιάζει τη δημιουργία οικολογικών διαδρόμων άγριας ζωής που θα συνδέουν το Khau Ca με την Quan Ba, με στόχο την αποκατάσταση του πληθυσμού.

«Αν θεωρούμε την περιοχή ως δεύτερο βιότοπο για το είδος, τότε πρέπει να ενισχύσουμε σημαντικά τα μέτρα προστασίας και να περιορίσουμε την ανθρώπινη παρουσία μέσα στο δάσος», υπογράμμισε ο Chu.