Θέουτα: Η Ιρλανδία στο τιμόνι μιας κρίσης που δοκιμάζει το Σένγκεν – Έκτακτο Συμβούλιο ΥΠΕΣ την Τρίτη

Μια μεταναστευτική κρίση στα μοναδικά χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική έφερε την ιρλανδική προεδρία στη θέση του διαχειριστή έκτακτης ανάγκης. Την Τρίτη (04/08) θα συγκληθεί έκτακτο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων για τη Θέουτα, και η συνεδρίαση δεν θα αφορά μόνο τον ισπανικό θύλακα, αλλά την ίδια την ανθεκτικότητα της ζώνης Σένγκεν υπό πίεση.

Την ανακοίνωση έκανε ο Ιρλανδός υπουργός Δικαιοσύνης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Τζιμ Ο’ Κάλαχαν, ο οποίος θα προεδρεύσει του Συμβουλίου. Η συνεδρίαση θα ακολουθήσει τη συνάντηση του Ενοποιημένου Μηχανισμού Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων (IPCR) που φιλοξένησε το υπουργείο του, καθώς και συνάντηση των πρέσβεων της ΕΕ τη Δευτέρα. Την επιβεβαίωσε και ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μιχέαλ Μάρτιν: «Ως κάτοχοι της προεδρίας, η Ιρλανδία θα συγκαλέσει την Τρίτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, υπό την προεδρία του Ο’Κάλαχαν, για να συζητηθούν οι εξελίξεις στη Θέουτα. Παραμένουμε σε στενή επαφή με όλα τα κράτη-μέλη και τα θεσμικά όργανα».

Μια δικαστική απόφαση και μια γεωπολιτική σκιά

Η έκρηξη των αφίξεων δεν ήρθε από το πουθενά. Στη ρίζα της βρίσκεται μια νομική ανατροπή. Στις 29 Ιουνίου 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας έκρινε ότι η διαδικασία της συνοπτικής επαναπροώθησης δεν μπορεί να εφαρμόζεται σε μετανάστες που αναχαιτίζονται ενώ επιχειρούν να φτάσουν στη Θέουτα ή τη Μελίγια διά θαλάσσης, απαιτώντας αντ’ αυτού τη συνήθη διαδικασία μετανάστευσης. Το σκεπτικό είναι ότι όποιος φτάνει κολυμπώντας δεν «διασχίζει στοιχείο συγκράτησης συνόρων», νομική προϋπόθεση για την άμεση επιστροφή χωρίς άνοιγμα ατομικού φακέλου.

Στην πράξη, μεγάλο μέρος όσων διέσχισαν κολυμπώντας γύρω από τους κυματοθραύστες του Ταραχάλ δεν μπορούσε πλέον να επιστραφεί αυτόματα.

Η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι η απόφαση παρερμηνεύτηκε σκόπιμα. Ισπανοί αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ανέφεραν ότι δίκτυα διακίνησης ανθρώπων ενθάρρυναν τις διελεύσεις παρουσιάζοντας διαστρεβλωμένα την απόφαση του Ανωτάτου.

Πάνω από τη νομική διάσταση πλανάται η γεωπολιτική. Το κύμα ξεκίνησε όταν το Μαρόκο φάνηκε να χαλαρώνει τους ελέγχους στα σύνορα, κίνηση που ερμηνεύτηκε ευρέως, ακόμη και από την ισπανική αντιπολίτευση, ως αντίποινα για τη φιλοξενία ηγέτη του κινήματος ανεξαρτησίας της Δυτικής Σαχάρας. Η ένταση εντάθηκε λίγες εβδομάδες μετά την επίσκεψη Σάντσεθ στην Αλγερία, τον περιφερειακό αντίπαλο του Ραμπάτ, στις 20 Ιουλίου 2026. Η ισπανική κυβέρνηση επιχείρησε να κρατήσει τα δύο ζητήματα χωριστά, αλλά ο υπουργός Άμυνας κατηγόρησε το Μαρόκο για «εκβιασμό» λόγω της παθητικότητάς του. Το μοτίβο δεν είναι άγνωστο. Παρόμοιο κύμα το 2021 θεωρήθηκε ευρέως αντίποινα σε διπλωματική διαμάχη για τη Δυτική Σαχάρα.

Ο απολογισμός και η αποκλιμάκωση

Στα τέλη Ιουλίου, περίπου 60.000 άνθρωποι, κυρίως νεαροί άνδρες, πέρασαν από το Μαρόκο στη Θέουτα, με το τοπικό σύστημα υποδοχής να καταρρέει. Η δομή για ασυνόδευτους ανηλίκους λειτουργούσε στο 1.600% της χωρητικότητάς της. Τουλάχιστον 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στις διελεύσεις. Έως τις 31 Ιουλίου, οι ισπανικές αρχές ανέφεραν ότι περίπου 50.000 είχαν επιστρέψει οικειοθελώς στο Μαρόκο, πολλοί αφού δεν βρήκαν τροφή ή στέγη στον θύλακα. «Σχεδόν όλοι όσοι εισήλθαν έχουν πλέον επιστρέψει», έγραψε στο X ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες. Ο Σάντσεθ ανακοίνωσε ήδη σχέδια για πλωτά φράγματα γύρω από τη Θέουτα, κίνηση που κατά την κυβέρνηση συμμορφώνεται με την απόφαση του Ανωτάτου, αποκαθιστώντας παράλληλα τη δυνατότητα άμεσων επιστροφών.

Το πραγματικό διακύβευμα των Βρυξελλών: Το Σένγκεν

Η κρίση μετατράπηκε γρήγορα σε δοκιμασία ευρωπαϊκής συνοχής. Η Ιταλία ανέστειλε την Παρασκευή (31/07) τις ρυθμίσεις ελεύθερης μετακίνησης Σένγκεν με την Ισπανία. Ο συμβολισμός είναι βαρύς, η νομική βάση όμως αμφισβητούμενη. Κανένα μεμονωμένο κράτος δεν μπορεί να αναστείλει το Σένγκεν, καθώς τέτοια απόφαση ανήκει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ο Σάντσεθ αντεπιτέθηκε στη λογική της απομόνωσης, παραθέτοντας κατάλογο παράτυπων εισόδων στην ΕΕ μεταξύ 2021 και 2026 με την Ιταλία ψηλά, και δηλώνοντας ότι «δεν είναι ώρα για διαιρέσεις, αλλά ώρα να συνεχίσουμε να χτίζουμε μια ισχυρή και ενωμένη ΕΕ».

Η πίεση για ταχύτητα ήρθε από τον Βορρά. Είκοσι δύο από τα 27 κράτη-μέλη υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή ζητώντας «κατεπειγόντως» συνάντηση των υπουργών Εσωτερικών για συντονισμένη απάντηση και αποτροπή περαιτέρω ανεξέλεγκτων διελεύσεων· τη Δανία και την Ιταλία επικεφαλής της πρωτοβουλίας.

Έτσι η ιρλανδική προεδρία φτάνει στην Τρίτη με διπλή αποστολή: αφενός να διαχειριστεί μια κρίση που στο πεδίο αποκλιμακώνεται, αλλά που στο θεσμικό επίπεδο έχει ήδη αποκαλύψει τις ρωγμές του ενωσιακού οικοδομήματος στα σύνορα, και αφετέρου το ζήτημα των εξωτερικών συνόρων και της προστασίας του Σένγκεν.