Οι Περιφερειάρχες πιέζουν Συμβούλιο και Ευρωβουλή για «δίχτυ ασφαλείας» στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034

Ισχυρότερες εγγυήσεις για τη χρηματοδότησή τους στο πλαίσιο του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) 2028-2034 ζητούν 143 περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό περνούν στη φάση των συννομοθετών. 

Ανταπόκριση από Βρυξέλλες: Γιώργος Συριόπουλος

Μεταξύ των περιφερειών που συμμετέχουν στη συμμαχία EUregions4cohesion είναι και οι Περιφέρειες Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Ιονίων Νήσων, Θεσσαλίας, Δυτικής Ελλάδας και Κρήτης, οι οποίες συνυπογράφουν το κείμενο θέσεων.

Τη συμμαχία συντονίζουν η γαλλική Νουβέλ Ακιτέν και η ιταλική Εμίλια Ρομάνια, ενώ το κείμενο στηρίζουν και η Διάσκεψη των Περιφερειακών Παράκτιων Περιοχών (CPMR) και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Περιφερειών για την Έρευνα και την Καινοτομία (ERRIN).

Όχι μικρότερος προϋπολογισμός σε πραγματικούς όρους

Κεντρικό αίτημα της συμμαχίας είναι ένας διακριτός προϋπολογισμός για την πολιτική συνοχής, ο οποίος σε πραγματικούς όρους δεν θα υπολείπεται της συνολικής κατανομής της περιόδου 2021-2027, χωρίς να συνυπολογίζονται τα προσωρινά εργαλεία αντιμετώπισης κρίσεων και λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τον πληθωρισμό. 

Οι περιφέρειες ζητούν επίσης ένα «υποχρεωτικό δίχτυ ασφαλείας», ώστε κάθε κατηγορία περιφερειών να λαμβάνει τουλάχιστον το 75% των πόρων που της αναλογούν σήμερα, καθώς και τη διατήρηση των ισχυόντων ποσοστών συγχρηματοδότησης από την ΕΕ.

Όπως σημειώνεται στο κείμενο, η νέα αρχιτεκτονική του ΠΔΠ δημιουργεί ανταγωνισμό μεταξύ πολιτικών και θέτει υπό αμφισβήτηση τη σαφή και προβλέψιμη χρηματοδότηση για όλες τις περιφέρειες. 

Για τον λόγο αυτό, η συμμαχία ζητεί να κατοχυρωθεί ως δεσμευτική η αρχή «μη βλάπτειν τη συνοχή» (“do no harm to cohesion” principle), ώστε πόροι των περιφερειακών κεφαλαίων να μην μεταφέρονται σε άλλες πολιτικές ή σε κεντρικά διαχειριζόμενα εργαλεία χωρίς την προηγούμενη επίσημη συμφωνία των περιφερειών.

Ανησυχία για τη συγκέντρωση της διαχείρισης σε εθνικό επίπεδο

Οι περιφέρειες αναγνωρίζουν πως οι διαπραγματεύσεις έχουν ενισχύσει την εδαφική διάσταση της πολιτικής συνοχής. Προειδοποιούν, ωστόσο, πως η μετάβαση σε ένα πιο συγκεντρωτικό και κατά κύριο λόγο εθνικό μοντέλο υλοποίησης δεν έχει ακόμη ανατραπεί επαρκώς, και αυτό, κατά τη συμμαχία, «δημιουργεί νέους κινδύνους εδαφικών και πολιτικών ανισοτήτων».

Ζητούν, ως εκ τούτου, τουλάχιστον ένα περιφερειακό κεφάλαιο ανά περιφέρεια στα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης, με δική του χρηματοδοτική κατανομή, δυνατότητα απευθείας διαπραγμάτευσης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και προστασία από μονομερείς τροποποιήσεις εκ μέρους των κρατών μελών.

Επιφυλάξεις για το μοντέλο βάσει επιδόσεων

Η συμμαχία διατυπώνει επιφυλάξεις και για το μοντέλο που προτείνει η Κομισιόν, στο οποίο η εκταμίευση των κονδυλίων συνδέεται με την επίτευξη ορόσημων και στόχων. Κατά τις περιφέρειες, το σύστημα αυτό κινδυνεύει να δημιουργήσει διπλό επίπεδο παρακολούθησης, αντίθετα με τον στόχο της απλούστευσης. Ζητούν επίσης οι πληρωμές προς περιφερειακά κεφάλαια να μην αναστέλλονται ή περικόπτονται λόγω μη εκπλήρωσης μεταρρυθμίσεων που αποφασίζονται σε εθνικό επίπεδο και ξεπερνούν την αρμοδιότητά τους.

Στα τεχνικά αιτήματα περιλαμβάνονται η διατήρηση του κανόνα αποδέσμευσης Ν+3, η αύξηση της προχρηματοδότησης από 10% σε 13%, η διάθεση τουλάχιστον 5% των πόρων για τεχνική βοήθεια και προθεσμία πληρωμής των δικαιούχων στις 90 ημέρες.

Σημειώνεται ότι, ο κανόνας ‘Ν+3’ (στα αγγλικά N+3 decommitment rule) ορίζει πόσο χρόνο έχει μια χώρα ή μια περιφέρεια για να απορροφήσει τα κονδύλια που της έχουν δεσμευτεί.

Το ‘Ν’ είναι το έτος στο οποίο η ΕΕ δεσμεύει στον προϋπολογισμό της ένα ποσό για ένα πρόγραμμα. Το ‘+3’ σημαίνει ότι το ποσό αυτό πρέπει να έχει δαπανηθεί, δηλαδή να έχουν υποβληθεί στην Επιτροπή τα αντίστοιχα αιτήματα πληρωμής, μέχρι το τέλος του τρίτου έτους μετά τη δέσμευση. Αν τα χρήματα δεσμευτούν το 2029, για παράδειγμα, πρέπει να έχουν απορροφηθεί ως το τέλος του 2032.

Ό,τι δεν έχει απορροφηθεί μέσα στην προθεσμία «αποδεσμεύεται» αυτόματα, δηλαδή χάνεται για το πρόγραμμα και επιστρέφει στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Οι περιφέρειες ζητούν να διατηρηθεί η τριετία, και όχι να συντομευθεί π.χ. σε Ν+2, επειδή τα έργα συνοχής, ιδίως οι υποδομές, καθυστερούν συχνά λόγω διαγωνισμών, αδειοδοτήσεων και ενστάσεων. Με μικρότερη προθεσμία αυξάνεται ο κίνδυνος να χαθούν πόροι, κάτι που πλήττει περισσότερο τις περιφέρειες με ασθενέστερη διοικητική ικανότητα.

Κρίσιμος ο Οκτώβριος για τον επόμενο προϋπολογισμό

Η παρέμβαση των περιφερειών γίνεται την ώρα που επιταχύνονται οι διαπραγματεύσεις στο Συμβούλιο, καθώς – όπως έχει τονίσει επανειλημμένα ο Πρόεδρος Αντόνιο Κώστα – στόχος είναι το νέο ΠΔΠ να κλείσει μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου.  

Η κυπριακή Προεδρία είχε καταθέσει, στις 11 Ιουνίου, το πρώτο διαπραγματευτικό πλαίσιο με αριθμούς, το οποίο περιόριζε το συνολικό ύψος κατά περίπου 2%, στα € 1,73 τρισ. σε σταθερές τιμές του 2025, έναντι της αρχικής πρότασης της Επιτροπής € 1,763 τρισ.. Στον τομέα της συνοχής, το Συμβούλιο συμφώνησε στις 29 Ιουνίου τη μερική διαπραγματευτική του θέση για απλούστερους και αποτελεσματικότερους κανόνες στα ταμεία συνοχής.

Τη σκυτάλη έχει πλέον η ιρλανδική Προεδρία, η οποία προετοιμάζει αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο με αριθμούς ενόψει του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων της Τρίτης 13 Οκτωβρίου, ενώ οι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν το νέο ΠΔΠ στη Σύνοδο Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου. 

Στην τελευταία συνεδρίαση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, στις 22 Σεπτεμβρίου, τα κράτη μέλη παρέμειναν στις πάγιες θέσεις τους, αφήνοντας στην Προεδρία περιορισμένα περιθώρια ελιγμών, παρά την έκκληση του Ιρλανδού υπουργού Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Τόμας Μπερν για συμβιβασμούς. Ο ίδιος παρατήρησε ότι όλοι γνωρίζουν πολύ καλά τις εθνικές θέσεις και ότι το ζητούμενο πλέον είναι να βρεθεί η σωστή ισορροπία.

Στο παρασκήνιο, η αντιπαράθεση μεταξύ των «φειδωλών» χωρών και της ομάδας των «Φίλων της Συνοχής», στην οποία ανήκει και η Ελλάδα, παραμένει ο βασικός άξονας των διαπραγματεύσεων, αν και κατά την Προεδρία το κλίμα γίνεται σταδιακά πιο εποικοδομητικό. 

Ο στόχος είναι φιλόδοξος, καθώς, όπως επισημαίνει το Συμβούλιο, μια συμφωνία πριν από το τέλος του 2026 θα επέτρεπε την έγκριση των νομοθετικών πράξεων μέσα στο 2027, ώστε η χρηματοδότηση να φτάσει στους δικαιούχους από τον Ιανουάριο του 2028. Για τις περιφέρειες, το ζητούμενο είναι οι εγγυήσεις που διεκδικούν να έχουν αποτυπωθεί στα κείμενα πριν οι αριθμοί «κλειδώσουν» σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων.