Περιοδεία Αντόνιο Κόστα σε 27 πρωτεύουσες για τον προϋπολογισμό 2028-2034 και αναζήτηση συμβιβασμού έως το τέλος του έτους

Με αφετηρία τη Σλοβακία και ρητό στόχο μια συμφωνία για τον προϋπολογισμό 2028-2034 έως το τέλος του έτους, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα ανακοίνωσε ότι ξεκινά τη δεύτερη περιοδεία του στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες («Tour des Capitales») της θητείας του, διάρκειας τεσσάρων εβδομάδων που θα τον φέρει πρόσωπο με πρόσωπο με τους ηγέτες σχεδόν και των 27 κρατών-μελών της ΕΕ. Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ), το μεγαλύτερο και πιο αμφιλεγόμενο χρηματοδοτικό πακέτο στην ιστορία της Ένωσης, αποτελεί τον πυρήνα του εγχειρήματος.

Το χρονοδιάγραμμα είναι σαφές αλλά ασφυκτικό. Η περιοδεία ξεκινά από τη Μπρατισλάβα, συνεχίζει στην Κεντρική Ευρώπη και τις χώρες της Βαλτικής και ολοκληρώνεται στα μέσα Σεπτεμβρίου. Η Σουηδία εξαιρείται προς το παρόν λόγω των βουλευτικών εκλογών. Ευρωπαίος αξιωματούχος εξήγησε πως η εξαίρεση δεν αντανακλά κανένα πολιτικό κριτήριο, όπως άλλωστε ούτε η σειρά των επισκέψεων, που καθορίζεται από λόγους γεωγραφικής και εφοδιαστικής λογικής.

Η «εξίσωση» των τριών μεγεθών

Στην καρδιά της διαπραγμάτευσης, όπως την περιγράφει το περιβάλλον του προέδρου, βρίσκεται μια εξίσωση τριών αλληλένδετων μεγεθών: το ύψος του προϋπολογισμού, το ύψος των εθνικών συνεισφορών και το ύψος του πακέτου των νέων ιδίων πόρων. «Θα πρέπει να υπάρξει μια εύλογη απάντηση και στα τρία, και τα τρία συνδεδεμένα μεταξύ τους», είναι το μήνυμα.

Η αντίθεση, όμως, παραμένει βαθιά. Οι λεγόμενες «λιτές» χώρες (με προεξάρχουσα τη Γερμανία, αλλά και Ολλανδία, Αυστρία, Σουηδία, Φινλανδία, Δανία) πιέζουν για συγκράτηση του συνολικού μεγέθους και ανακατεύθυνση πόρων προς άμυνα, ανταγωνιστικότητα και στρατηγική αυτονομία. Στον αντίποδα, οι καθαροί αποδέκτες και οι «Φίλοι της Συνοχής» επιμένουν στην προστασία των παραδοσιακών πολιτικών, κυρίως της γεωργίας και της περιφερειακής ανάπτυξης.

Ερωτηθείς για τις «κόκκινες γραμμές» των ηγετών, αξιωματούχος του Συμβουλίου επιχείρησε να αμβλύνει τις εντυπώσεις, λέγοντας ότι τα κράτη-μέλη υπερασπίζονται τις εθνικές τους θέσεις με σθένος, αλλά ταυτόχρονα εκφράζουν ισχυρή δέσμευση για συμφωνία εντός του έτους. Το ζητούμενο, όπως το έθεσε, είναι «να γεφυρωθεί το χάσμα» ανάμεσα στην επιθετική υπεράσπιση των θέσεων και στην κοινή βούληση για κατάληξη. Αξιοσημείωτο ήταν το σχόλιο ότι ο Γερμανός καγκελάριος, παρά τις αναφορές σε «μεγάλες περικοπές», ουδέποτε ανέφερε συγκεκριμένο αριθμό, ενώ και για τη Γαλλία η εκτίμηση είναι ότι διαπραγματεύεται εξίσου δεσμευτικά με τους υπόλοιπους.

Οι νέοι ίδιοι πόροι ως «γρίφος» παρά ως «μαγική λύση»

Ο ίδιος αξιωματούχος ανέφερε πως «αν υπήρξε ποτέ κατάλληλη συγκυρία, είναι τώρα». Η αίσθηση που μεταφέρθηκε είναι ότι οι ηγέτες αποδέχονται πλέον πως, πέρα από τις επιμέρους επιφυλάξεις τους για τον έναν ή τον άλλο πόρο, θα απαιτηθεί σε κάποιο σημείο μια πολιτική απόφαση επί του συνολικού πακέτου και όχι επιλεκτικά ανά πόρο.

Ταυτόχρονα, το περιβάλλον Κόστα φρόντισε να χαμηλώσει τις προσδοκίες: οι ίδιοι πόροι δεν είναι «ασημένια σφαίρα». Ως προς τη σύνθεση του πακέτου (τις πέντε προτάσεις της Κομισιόν του περασμένου Ιουλίου συν τις τρεις ιδέες του Ευρωκοινοβουλίου) η επιλογή θα κριθεί με βάση τη σταθερότητα (προβλέψιμο έσοδο για επτά χρόνια), την εφικτότητα (τεχνική και νομική) και την πολιτική βιωσιμότητα, με τους πόρους να πρέπει να είναι λειτουργικοί από την 1η Ιανουαρίου 2028.

Το ζήτημα του χρέους και το «NextGenerationEU 2.0»

Ο αξιωματούχος του Συμβουλίου διέκρινε τρία επίπεδα: τα δύο νέα διαρθρωτικά εργαλεία δανεισμού που ήδη περιλαμβάνονται στην πρόταση (catalyst instrument και crisis response instrument, «δάνεια για δάνεια»), το ζήτημα του rollover του υφιστάμενου NextGenerationEU, που θα μπορούσε να δημιουργήσει δημοσιονομικό χώρο, και, το πιο ακανθώδες, το ενδεχόμενο ενός «NextGenerationEU 2.0», ενός νέου μεγάλου εργαλείου κοινού δανεισμού για επιχορηγήσεις. Το τελευταίο δεν περιλαμβάνεται στην πρόταση της Κομισιόν και προσκρούει σε σημαντικές αντιστάσεις. Η τάση των επόμενων μηνών, όπως σημειώθηκε, είναι «να στενέψουν τα ζητήματα, όχι να διευρυνθούν», ώστε να βρεθεί ζώνη προσγείωσης.

Τον Οκτώβριο, το επόμενο ραντεβού

Η Ιρλανδική Προεδρία αναμένεται να καταθέσει αναθεωρημένο πλαίσιο διαπραγμάτευσης  πριν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου, έπειτα από το κυπριακό «negobox» που προηγήθηκε. Ο Αντόνιο Κόστα επιχειρεί, μέσω της περιοδείας, να «θερίσει» τη δυναμική που, όπως υποστηρίζει, έχει ήδη δημιουργηθεί.

Στο επίμονο ερώτημα για ένα «Plan B», η απάντηση ήταν μια σταθερή άρνηση αντιμετώπισης του σεναρίου και η εστίαση στην ολοκλήρωση εντός του έτους. Ως προς τη σύγκληση από τον Μερτς ομάδας ομοϊδεατών χωρών, το περιβάλλον Κόστα το χαρακτήρισε «απολύτως φυσιολογικό» κομμάτι της ευρωπαϊκής μηχανικής.

Πέρα από τον προϋπολογισμό

Παρότι το ΠΔΠ κυριαρχεί, η ατζέντα της περιοδείας εκτείνεται στο σύνολο του ευρωπαϊκού φακέλου: άμυνα και ασφάλεια (με έμφαση στην «ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης» και στην ανάγκη οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες να μεταφράζονται σε συλλογικές, όχι απλώς αθροιστικές επενδύσεις), διεύρυνση (με στόχο το άνοιγμα όλων των clusters για Ουκρανία και Μολδαβία «το συντομότερο δυνατόν», ιδανικά έως το τέλος του έτους), στήριξη της Ουκρανίας, μετανάστευση, καθώς και τα ζητήματα Ιράν και Μέσης Ανατολής.

Ειδικά για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας το 2027, το περιβάλλον του προέδρου Κόστα απέφυγε να επιβεβαιώσει ότι τα 90 δισ. ευρώ θα εξαντληθούν στα μέσα του έτους, επικαλούμενο έλλειψη οριστικών αριθμών. Επί των «παγωμένων περιουσιακών στοιχείων», δεν διαφαίνεται προς το παρόν διάθεση επαναφοράς του ζητήματος. Στο θέμα της γεωργίας, τέλος, αναγνωρίστηκε ότι η ισορροπία μεταξύ των πολιτικών (συνοχή και ΚΑΠ από τη μία, ανταγωνιστικότητα και άμυνα από την άλλη) θα είναι εξίσου κρίσιμη μεταβλητή με το ίδιο το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού.

Αν οι δηλώσεις δέσμευσης μετουσιωθούν σε πράξη μέχρι τον Δεκέμβριο ο νέος πολυετής προϋπολογισμός της ΕΕ, για την περίοδο 2028-2034, θα έχει κλείσει.