Η Φατάχ στη μετά Αμπάς εποχή: Η μάχη της διαδοχής – Ο γιος, ο στενός συνεργάτης και ο «Παλαιστίνιος Μαντέλα»

Σε μάχη μεταξύ αντίπαλων παρατάξεων και φατριών που ανταγωνίζονται για τον έλεγχο της οργάνωσης έχει εξελιχθεί το μέλλον της παλαιστινιακής οργάνωσης, Φατάχ, στη μετά Αμπάς εποχή, καθώς δεν υπάρχει σαφής μηχανισμός διαδοχής αλλά ούτε εσωτερική συμφωνία για το ποιος θα αναλάβει την ηγεσία στο εγγύς μέλλον.

Έξι μήνες μετά τα 90α γενέθλιά του, ο Μαχμούντ Αμπάς εξακολουθεί να κατέχει τρεις θέσεις. Εκτός από την ιδιότητά του ως προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής, είναι επίσης πρόεδρος της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) και επικεφαλής της Φατάχ, της μεγαλύτερης παράταξης της οργάνωσης.

Περίπου έξι μήνες πριν, ο Αμπάς προσπάθησε να χαράξει μια πορεία διαδοχής, όταν ανακοίνωσε ότι ο αναπληρωτής του, Χουσεΐν Αλ Σεΐχ, θα αναλάμβανε καθήκοντα προσωρινού προέδρου έως ότου διεξαχθούν εκλογές.

Έριδες και αντικρουόμενες φατρίες ενόψει του 8ου Συνεδρίου της Φατάχ

Ωστόσο, πλέον όλη η προσοχή σε σχέση με το μέλλον της οργάνωσης, στρέφεται στο 8ο Γενικό Συνέδριο της Φατάχ, το οποίο έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει στις 14 Μαΐου στη Ραμάλα.

Έχει περάσει σχεδόν μια δεκαετία από την προηγούμενη συνέλευση και η παλαιστινιακή πραγματικότητα έχει αλλάξει δραματικά. Η Παλαιστινιακή Αρχή, για την οποία η Φατάχ αποτελεί τον πολιτικό και οργανωτικό πυλώνα, αντιμετωπίζει τη βαθύτερη κρίση από την ίδρυσή της, κάτι που από πολλές απόψεις αντανακλά την ευρύτερη κρίση ηγεσίας μεταξύ των Παλαιστινίων, που είναι διαιρεμένοι μεταξύ της Γάζας και της Δυτικής Όχθης, σε αυτό που πολλοί θεωρούν ως τη σοβαρότερη εθνική ρήξη από το 1948.

Ωστόσο, όπως σημειώνει η ισραηλινή Haaretz αντί να διεξαχθεί μια στρατηγική συζήτηση για το μέλλον του κινήματος, που θα περιλάμβανε και μια ενδοσκόπηση σχετικά με τις εσωτερικές διαιρέσεις των Παλαιστινίων, τις σχέσεις με το Ισραήλ, την κατάρρευση της πολιτικής διαδικασίας, καθώς και τις συνέπειες της 7ης Οκτωβρίου και του πολέμου στη Γάζα, το συνέδριο επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό σε ένα μόνο ζήτημα: τη διαμόρφωση της ισορροπίας δυνάμεων εντός της Φατάχ για την εποχή μετά τον Αμπάς. Με άλλα λόγια, στον αγώνα για τη διαδοχή.

«Λίγοι πιστεύουν ότι αυτή η διάσκεψη θα φέρει νέα πολιτικά μηνύματα. Αυτό που φαίνεται βέβαιο είναι ότι τα αποτελέσματά της θα επηρεάσουν την ισορροπία δυνάμεων που θα καθορίσει το κίνημα και την Παλαιστινιακή Αρχή τα επόμενα χρόνια», δήλωσε στην εφημερίδα «Haaretz» ένας ακτιβιστής της Φατάχ που δεν έχει ακόμη αποφασίσει αν θα συμμετάσχει στη Γενική Συνέλευση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, καθώς ο Αμπάς πλησιάζει στο τέλος της πολιτικής του καριέρας και ετοιμάζεται να γιορτάσει τα 91α γενέθλιά του αργότερα φέτος, οι εκλογές για την Κεντρική Επιτροπή έχουν πλέον ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια ενός εσωτερικού ανταγωνισμού και θεωρούνται ως δοκιμασία δυνάμεων μεταξύ των φατριών που αναμένεται να διαγωνιστούν για τη μελλοντική ηγεσία, συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων των υπηρεσιών ασφαλείας, της γενιάς των παλαιών και των νεότερων προσώπων που αναδύονται εντός του κινήματος.

Περίπου 2.500 σύνεδροι αναμένεται να συμμετάσχουν στη Γενική Συνέλευση. Οι περισσότεροι θα προέρχονται από τη Δυτική Όχθη, ενώ άλλοι θα συμμετάσχουν μέσω βίντεο από τη Γάζα, την Αίγυπτο και τα στρατόπεδα προσφύγων στον Λίβανο. Οι σύνεδροι θα εκλέξουν 18 εκπροσώπους στην Κεντρική Επιτροπή, το ισχυρότερο όργανο της Φατάχ, καθώς και δεκάδες μέλη στο Επαναστατικό Συμβούλιο, το νομοθετικό όργανο του κινήματος.

Ανάμεσα στους επικρατέστερους υποψήφιους για να αντικαταστήσουν τον 90χρονο Αμπάς είναι ο αναπληρωτής του, Χουσεΐν Αλ Σεΐχ και ο γιος του, ο επιχειρηματίας Γιάσερ Αμπάς. Ακόμα ως πιθανοί αντικαταστάτες θεωρούνται ο Ματζέντ Φαράτζ, επικεφαλής της παλαιστινιακής Γενικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, ο Χουσάμ Ζομλότ, νυν πρέσβης της Παλαιστίνης στη Βρετανία και ο Μαρουάν Μπαργούτι, o φυλακισμένος ηγέτης της Φατάχ που έχει ευρεία λαϊκή υποστήριξη.

Η άνοδος του γιου του Μαχμούντ Αμπάς

Ο 64χρονος γιος του Μαχμούντ Αμπάς, Γιασέρ ο οποίος είναι υποψήφιος για θέση στην Κεντρική Επιτροπή μέχρι πρόσφατα δεν θεωρούνταν σημαντική προσωπικότητα στη Φατάχ, ωστόσο τα τελευταία δύο χρόνια εμφανίζεται όλο και πιο συχνά δίπλα στον πατέρα του σε πολιτικές συναντήσεις και επίσημες εκδηλώσεις. Παρακολουθεί τις εκδηλώσεις ως βοηθός, σύμβουλος ή προσωπικός εκπρόσωπος του πατέρα του, σε μια προσπάθεια, όπως φαίνεται, να τον εισάγει σταδιακά στην πολιτική σκηνή και να τον τοποθετήσει ως προσωπικότητα με επιρροή.

Ένας βετεράνος ακτιβιστής της Φατάχ αναφέρει ότι αρκετές πρόσφατες κινήσεις του Γιάσερ Αμπάς, του πατέρα του, καθώς και στενών συνεργατών τους έχουν προκαλέσει αμφιβολίες εντός του κινήματος. Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Γιάσερ Αμπάς συμμετείχε σε μια σειρά συναντήσεων που έτυχαν μεγάλης δημοσιότητας με Παλαιστίνιους ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας και επικεφαλής της Υπηρεσίας Κρατουμένων, δύο σημαντικά κέντρα εξουσίας εντός της Φατάχ και της Παλαιστινιακής Αρχής.

Επιπλέον, δεκάδες μέλη του προσωπικού ασφαλείας, πολλά από τα οποία αποτελούσαν στο παρελθόν μέλη της προσωπικής φρουράς του προέδρου Αμπάς, προστέθηκαν πρόσφατα στο Συνέδριο ως εκπρόσωποι με δικαίωμα ψήφου. Ένα άλλο σημείο που προκαλεί ενδιαφέρον είναι η προσπάθεια του Γιάσερ Αμπάς να θέσει υποψηφιότητα ως εκπρόσωπος του παραρτήματος της Φατάχ στον Λίβανο, παρόλο που ζει και εργάζεται κυρίως στο πλευρό του πατέρα του στη Ραμάλα.

Οι υποστηρικτές του Γιασέρ Αμπάς ισχυρίζονται ότι οι οικογενειακοί του δεσμοί δεν πρέπει να τον αποκλείουν από το να διεκδικήσει ηγετικό ρόλο.

«Είναι σαφές σε όλους ότι η ηγεσία του παλαιστινιακού λαού δεν είναι κληρονομική. Τελικά, θα αποφασίσει η κάλπη, οπότε δεν βλέπω κανένα πρόβλημα σε αυτό», δήλωσε στη «Haaretz» πρόσωπο κοντά στον Αμπάς.

Για πολλούς Παλαιστινίους, όμως, το ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς προσωπικό. Οι προσπάθειες προώθησης του γιου του προέδρου, σε μια εποχή που η εμπιστοσύνη του κοινού στην Παλαιστινιακή Αρχή βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα και ενώ δεν έχουν διεξαχθεί γενικές εκλογές εδώ και δύο δεκαετίες, έχουν καταστεί σύμβολο της αυξανόμενης αποξένωσης μεταξύ της παλαιστινιακής ηγεσίας και του λαού.

Αντίβαρο στον Χουσεΐν Αλ Σεΐχ

Οι αντίπαλοι του Αμπάς πιστεύουν ότι ο Γιασέρ Αμπάς προωθείται εν μέρει ως αντίβαρο στον Χουσεΐν Αλ Σεΐχ, τον αναπληρωτή του πατέρα του και μέχρι πρόσφατα, έναν από τους στενότερους συνεργάτες του.

Ο Αλ-Σέιχ, ένας βετεράνος αξιωματούχος που θεωρείται στο Ισραήλ ρεαλιστής, έχει αναλάβει όλο και περισσότερο τον ρόλο του de facto προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής τους τελευταίους μήνες. Διοργανώνει πολιτικές συναντήσεις σε ολόκληρη την περιοχή και συναντάται τακτικά με κυβερνήτες και αξιωματούχους ασφαλείας. Ως αποτέλεσμα, πολλοί θεωρούν ότι δημιουργεί μια ανεξάρτητη βάση εξουσίας και εδραιώνει την επιρροή του εν όψει της μετά-Αμπάς εποχής. Ταυτόχρονα, συνεχίζει να τονίζει δημοσίως ότι ο επόμενος πρόεδρος πρέπει να επιλεγεί μέσω εκλογών.

Τα πράγματα περιπλέκονται περαιτέρω από έναν άλλο υποψήφιο της παλιάς φρουράς: τον Ματζέντ Φαράτζ, επικεφαλής της παλαιστινιακής Γενικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και μία από τις προσωπικότητες με τη μεγαλύτερη επιρροή εντός της Παλαιστινιακής Αρχής. Ο Φαράτζ, στενός συνεργάτης και έμπιστος του Αμπάς, μεγάλωσε στο προσφυγικό στρατόπεδο Ντέισε νότια της Βηθλεέμ και απολαμβάνει σημαντική υποστήριξη στα προσφυγικά στρατόπεδα σε ολόκληρη τη Δυτική Όχθη.

«Εάν ο Φαράτζ και ο Γιασέρ Αμπάς εισέλθουν και οι δύο στην Κεντρική Επιτροπή, αυτό θα δημιουργήσει ένα εμπόδιο για τον Αλ Σεΐχ και τις φιλοδοξίες του, ειδικά όσον αφορά τη συσπείρωση των υπηρεσιών ασφαλείας πίσω του», δήλωσε ένα μέλος της Φατάχ που είχε υπηρετήσει στο παρελθόν στις υπηρεσίες ασφαλείας.

Παράλληλα, αρκετές φιγούρες από το παρελθόν της Φατάχ που έχουν ασκήσει κριτική στον Αμπάς όλα αυτά τα χρόνια αγωνίζονται πλέον για την πολιτική τους επιβίωση. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο Αμπάς Ζάκι και ο πρώην επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Ταουφίκ Τιράουι.

Άλλοι υποψήφιοι για την Επιτροπή, είναι ο πρώην πρωθυπουργός της Παλαιστίνης, Μοχάμαντ Σταγιέχ, ο οποίος παραιτήθηκε το 2024, και ο Τζιμπρίλ Ρατζούμπ, πρόεδρος της Παλαιστινιακής Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου, οι οποίοι εξακολουθούν να ασκούν σημαντική πολιτική επιρροή. Ωστόσο, και αυτοί κινδυνεύουν να περιθωριοποιηθούν εν μέσω της αυξανόμενης κριτικής εναντίον προσώπων που συνδέονται με το παλιό καθεστώς.

Τα νεότερα μέλη της Φατάχ επιδιώκουν να δώσουν νέα πνοή στο κίνημα, με την ελπίδα να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη του λαού και να επανασυνδεθούν με μια νεότερη, όλο και πιο απογοητευμένη γενιά. Υποστηρίζουν ότι για να επιτευχθεί αυτό απαιτούνται θεμελιώδεις αλλαγές, ξεκινώντας από ένα σαφές πολιτικό όραμα και συνεκτικές πολιτικές για τα σημαντικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι Παλαιστίνιοι: την επέκταση της ισραηλινής κατοχής, τη βία των Ισραηλινών εποίκων, την καταστροφή στη Γάζα και την οικονομική κατάρρευση στη Δυτική Όχθη.

Για πολλούς, ο Παλαιστίνιος πρέσβης στο Λονδίνο, Χουσάμ Ζόμλοτ αντιπροσωπεύει μια νεότερη και πιο εξελιγμένη γενιά ηγετών. Μιλά τη γλώσσα της διεθνούς διπλωματίας, έχει δεσμούς με τα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης και προβάλλει μια πιο σύγχρονη εικόνα της Φατάχ. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Γάζα και θεωρείται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικότητες του συνεδρίου.

Η θέση του ενδέχεται να ενισχυθεί στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να παρουσιαστεί ένα νέο πρόσωπο για το κίνημα. Ωστόσο, παρά τη σημασία της διεθνούς σκηνής, το αποτέλεσμα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους εκπροσώπους που έχουν συγκεντρωθεί στη Ραμάλα.

«Το συνέδριο μπορεί να φαίνεται απ’ έξω ως μια διαμάχη για τα απομεινάρια της εξουσίας μέσα σε μια παραπαίουσα Παλαιστινιακή Αρχή, αλλά η σημασία του είναι κρίσιμη», δήλωσε στο Haaretz ένα πρώην μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. «Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ο Αμπάς θα αποχωρήσει σύντομα από το επίκεντρο και η Κεντρική Επιτροπή της Φατάχ ενδέχεται να καταλήξει να αποφασίσει ποιος θα ηγηθεί των Παλαιστινίων στο άμεσο μέλλον».

Πιο δημοφιλής «ο Παλαιστίνιος Μαντέλα»

Πάνω από όλες αυτές τις εσωτερικές έριδες ωστόσο πλανάται ωστόσο η φυσιογνωμία του Μαρουάν Μπαργούτι, ο οποίος παραμένει εξαιρετικά δημοφιλής τόσο στη Γάζα όσο και στη Δυτική Όχθη, παρά το γεγονός ότι έχει περάσει σχεδόν 25 χρόνια σε ισραηλινή φυλακή και ίσως ακριβώς εξαιτίας αυτού.

Ο Μπαργούτι παραμένει επίσημα μέλος της Κεντρικής Επιτροπής της Φατάχ και πολλοί πιστεύουν ότι είναι η μόνη προσωπικότητα ικανή να αποκαταστήσει μέρος της νομιμότητας που έχει χάσει το κίνημα. Ορισμένοι εντός της Φατάχ δεν έχουν αποκλείσει το ενδεχόμενο, σε μια κρίσιμη στιγμή, ο Μπαργούτι να ανακηρυχθεί επόμενος πρόεδρος του κινήματος, σε συνδυασμό με μια αραβική και διεθνή εκστρατεία που θα ζητά την απελευθέρωση του άνδρα που συχνά περιγράφεται ως «ο Παλαιστίνιος Μαντέλα».

Ταυτόχρονα, οι συνεργάτες και οι υποστηρικτές του Μπαργούτι ανησυχούν βαθιά για την υγεία του. Τον περασμένο Αύγουστο, εμφανίστηκε καταβεβλημένος και εμφανώς εξασθενημένος σε βίντεο που δημοσιεύθηκε κατά τη διάρκεια επίσκεψης του ακροδεξιού Ισραηλινού υπουργού Εθνικής Ασφάλειας, Ιταμάρ Μπεν-Γκβίρ στο κελί του.

Αν και το συνέδριο διοργανώνεται επίσημα στο πνεύμα της εσωτερικής συμφιλίωσης και προορίζεται να συγκεντρώσει εκπροσώπους από διάφορες φατρίες, πολλοί εκτιμούν ότι θα οξύνει τις υπάρχουσες διαιρέσεις. Δύο εξέχοντες αντίπαλοι του προέδρου Αμπάς αναμένεται να μποϊκοτάρουν τη συνάντηση.

Ο πρώτος είναι ο Νάσερ αλ Κούντουα, πρώην εκπρόσωπος της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης στον ΟΗΕ και ανιψιός του Γιασέρ Αραφάτ. Ο αλ Κούντουα επανεντάχθηκε πρόσφατα στη Φατάχ μετά από χρόνια εξορίας και διαγραφής, αλλά ανακοίνωσε ότι δεν θα συμμετάσχει στο συνέδριο, υποστηρίζοντας ότι έχει μετατραπεί σε αρένα για προσωπικές διαμάχες εξουσίας αντί για γνήσια πολιτική συζήτηση.

Ο Μοχάμεντ Νταχλάν και μέλη της μεταρρυθμιστικής φατρίας που ευθυγραμμίζονται μαζί του είναι επίσης απίθανο να παρευρεθούν. Ο Νταχλάν, πρώην επικεφαλής της Δύναμης Προληπτικής Ασφάλειας της Γάζας, διαγράφηκε από τη Φατάχ πριν από περισσότερο από μια δεκαετία. Πρόσφατες προσπάθειες συμφιλίωσης, με κύριο μοχλό τους Αιγύπτιους μεσολαβητές, έχουν αποτύχει.

«Το πρόβλημα με αυτό το συνέδριο δεν είναι μόνο η διαμάχη για τη διαδοχή», δήλωσε ένας ακτιβιστής της μεταρρυθμιστικής φατρίας στην εφημερίδα Haaretz. «Είναι επίσης η αίσθηση ότι η Φατάχ δεν λειτουργεί πλέον ως εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα με σαφή πολιτική θέση, αλλά μάλλον ως ένα σύστημα διακυβέρνησης που κατατρώγεται από εσωτερικές έριδες για εξουσία, χρήμα και επιρροή».

Σύμφωνα με τον ακτιβιστή, το ενδιαφέρον του λαού για το συνέδριο και γενικότερα για την εσωτερική πολιτική της Φατάχ έχει φτάσει στο χαμηλότερο σημείο όλων των εποχών. Τα χρόνια χωρίς εκλογές, οι επαναλαμβανόμενες κατηγορίες για διαφθορά, η επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών και η βαθιά αίσθηση πολιτικής στασιμότητας έχουν όλα συμβάλει στη γενικευμένη αποστασιοποίηση του κοινού.

Ο Αμπάς και ο στενός του κύκλος μπορεί να επικεντρώνονται στο ποιος θα εξασφαλίσει θέσεις στην Κεντρική Επιτροπή και ποιος θα παραμεριστεί. Ωστόσο, για πολλούς Παλαιστινίους, το πιο θεμελιώδες ερώτημα είναι αν η Φατάχ εξακολουθεί να είναι ικανή να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της με τρόπο που να προσφέρει ένα αξιόπιστο μέλλον για το παλαιστινιακό εθνικό κίνημα.

Πηγή: Haaretz