Ευρωπαϊκό Συμβούλιο: Οι ηγέτες σφίγγουν τον κλοιό γύρω από τη Ρωσία και ανεβάζουν ταχύτητα στην άμυνα

Σταθερή στήριξη προς την Ουκρανία και ταχύτερη στρατιωτική ετοιμότητα για την ίδια την Ευρώπη, είναι το διπλό μήνυμα των 27 ηγετών στα συμπεράσματα, που εκδόθηκαν αργά το βράδυ της Πέμπτης, για πρώτη φορά ομόφωνα μετά από πολλές συνεδριάσεις που μπλοκάρονταν από τον πρώην Ούγγρο πρωθυπουργό, Βίκτωρ Ορμπάν. 

Ανταπόκριση από Βρυξέλλες

Στο ουκρανικό σκέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει τη σταθερή και αταλάντευτη στήριξή του στην ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, ενώ χαιρετίζει και το άνοιγμα του πρώτου cluster στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορεί να υπάρξει δίκαιη και διαρκής ειρήνη χωρίς το Κίεβο στο τραπέζι, απορρίπτοντας κάθε λύση που θα επιβραβεύει τον επιτιθέμενο ή θα αλλάζει σύνορα με τη βία.

Η πολιτική ουσία των συμπερασμάτων είναι πως οι Βρυξέλλες θέλουν να κρατήσουν ζωντανό όχι μόνο το μέτωπο της διπλωματίας, αλλά και αυτό της αντοχής της Ουκρανίας. Γι’ αυτό και οι ηγέτες ζητούν να επιταχυνθούν οι παραδόσεις αντιαεροπορικών συστημάτων, πυρομαχικών, drones και πυραύλων, να ενισχυθεί η ευρω-ουκρανική αμυντική βιομηχανική συνεργασία και να προχωρήσουν οι οικονομικές εκταμιεύσεις, με το βλέμμα στην κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών του Κιέβου.

Στο ίδιο πνεύμα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συνδέει ευθέως την ασφάλεια της Ουκρανίας με την ασφάλεια της ίδιας της Ένωσης. Καταδικάζει τις ρωσικές επιθέσεις σε αμάχους και ενεργειακές υποδομές, ζητά αυστηρότερη πίεση στη ρωσική πολεμική οικονομία και προωθεί το επόμενο πακέτο κυρώσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στον σκιώδη στόλο, στις τράπεζες και στα έσοδα από την ενέργεια.

Στο κεφάλαιο της άμυνας, το μήνυμα είναι εξίσου καθαρό, καθώς επισημαίνει πως η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη έως το 2030, και μάλιστα πιο γρήγορα απ’ ό,τι μέχρι σήμερα. Τα συμπεράσματα μιλούν για ανάγκη ενίσχυσης της αμυντικής ετοιμότητας με ανανεωμένο επείγοντα χαρακτήρα, μείωσης στρατηγικών εξαρτήσεων και κάλυψης κρίσιμων κενών δυνατοτήτων, ενώ καταγράφουν και ειδική ανησυχία για τις παραβιάσεις του εναέριου χώρου στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στην απάντηση σε υβριδικές απειλές. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδικάζει τις πρόσφατες υβριδικές επιθέσεις, ενθαρρύνει ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ετοιμότητας, και υπογραμμίζει την ανάγκη να προχωρήσουν έργα όπως το Eastern Flank Watch και οι δράσεις κατά drones και αντι-drones. Το πολιτικό σήμα είναι πως η ασφάλεια των συνόρων δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως τεχνική λεπτομέρεια, αλλά ως κεντρικός πυλώνας της ευρωπαϊκής στρατηγικής.

Η πιο ουσιαστική παράγραφος για τις Βρυξέλλες είναι εκείνη που ζητεί να κινητοποιηθούν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για βιομηχανική ενίσχυση, κοινές προμήθειες και ταχύτερη παραγωγή αμυντικού υλικού. Με άλλα λόγια, η ΕΕ προσπαθεί να περάσει από τη ρητορική της στρατηγικής αυτονομίας στην πρακτική της πολεμικής ετοιμότητας, χωρίς να διαρρήξει τη συμπληρωματικότητα με το ΝΑΤΟ.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ορίζει ότι θα επανέλθει τον Οκτώβριο 2026 στα ζητήματα της άμυνας, με βάση και την ετήσια έκθεση για την αμυντική ετοιμότητα που θα ετοιμάσει η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Άμυνας, με τη στήριξη της Κομισιόν και της ύπατης εκπροσώπου.

Νέα πνοή στο Συμβούλιο και διευκρινίσεις για τις «επαφές» με το Κρεμλίνο

Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, μέσα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταγράφεται μια νέα αίσθηση ενότητας γύρω από την Ουκρανία, κάτι που αποτυπώθηκε και στην υιοθέτηση των συμπερασμάτων από τους 27. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, οι ηγέτες έθιξαν και τις διπλωματικές προσπάθειες στήριξης της Ουκρανίας, με όλα τα ευρωπαϊκά εργαλεία να κινούνται προς την κατεύθυνση αφενός να ενισχυθεί το Κίεβο και αφετέρου να αυξηθεί η πίεση στη Ρωσία ενόψει μελλοντικών ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Ο Αντόνιο Κόστα τόνισε την ανάγκη η Ένωση να δρα με αυτοπεποίθηση στη στήριξη της Ουκρανίας και να είναι έτοιμη να αναλάβει τις ευθύνες της όταν οι συνθήκες θα είναι κατάλληλες για επαφή με τη Ρωσία, ώστε να διασφαλιστεί μια δίκαιη και διαρκής ειρήνη που θα προστατεύει και τα ευρωπαϊκά συμφέροντα. Αυτό, σημείωσε ο Ευρωπαίος αξιωματούχος, είναι και το ζητούμενο που θέτει ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δηλαδή μια πιο ενεργή ευρωπαϊκή συμμετοχή στις διπλωματικές προσπάθειες.

Το βασικό στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι οι Ευρωπαίοι παραμένουν συντονισμένοι ως προς το πώς και πότε θα υπάρξει επαφή με τη Ρωσία, αλλά και ως προς το ποια πρέπει να είναι η θέση της ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είναι να διαφυλάξει την ενότητα της Ένωσης, ενώ αρκετοί ηγέτες υπενθύμισαν ότι, σύμφωνα με τις Συνθήκες, ο Πρόεδρος είναι το φυσικό πρόσωπο που εκπροσωπεί τα συμφέροντα της ΕΕ.

Ακόμη και οι πρόσφατες σύντομες διπλωματικές επαφές με το Κρεμλίνο παρουσιάστηκαν υπό αυτό το πρίσμα. Ο Πρόεδρος Κόστα εξήγησε ότι ζήτησε από το γραφείο του να ανοίξει έναν διπλωματικό δίαυλο με τη Ρωσία, ώστε η ΕΕ να είναι έτοιμη όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της. Δεν επρόκειτο, όπως διευκρινίστηκε, για διαπραγμάτευση ή ανταλλαγή επί της ουσίας, αλλά για σύντομες επαφές διπλωματικού χαρακτήρα.