ΕΕ: Στα σκαριά νομοθεσία για περιορισμό πρόσβασης των παιδιών στα social media

Ως το «μεγαλύτερο χακάρισμα εγκεφάλου στην ιστορία της ανθρωπότητας» χαρακτήρισε τη λειτουργία των social media η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν μιλώντας στο «ευρωπαϊκό συνέδριο για την τεχνητή νοημοσύνη και τα παιδιά», που πραγματοποιήθηκε σήμερα στην Κοπεγχάγη. 

Ανταπόκριση: Γιώργος Συριόπουλος

Η κ. φον ντερ Λάϊεν χαρακτήρισε τα επιχειρηματικά μοντέλα των τεχνολογικών κολοσσών «σκόπιμες επιλογές που εκμεταλλεύονται την ψυχολογική ευαλωτότητα των παιδιών», καθώς οι αλγόριθμοι οδηγούν ανηλίκους σε «κουνελότρυπες» επιβλαβούς περιεχομένου. 

Με την αέναη κύλιση οθόνης (infinite scrolling) και την αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, προκαλείται εθισμός που, σύμφωνα με έρευνες, σχεδόν τα μισά από όσα βλέπουν τα παιδιά στα social media αποτελούν διαφημιστικό περιεχόμενο. Η πρακτική του διαρκούς scrolling οδηγεί σε στέρηση ύπνου, κατάθλιψη, άγχος, αυτοτραυματισμούς, εθιστικές συμπεριφορές, κυβερνοεκφοβισμό, σεξουαλική εκμετάλλευση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη δρα, καθώς στο πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) έχουν ανοίξει διαδικασίες κατά του TikTok για εθιστικό σχεδιασμό, κατά της Meta για μη τήρηση του ορίου ηλικίας 13 ετών στα Instagram και Facebook, και κατά της πλατφόρμας ‘X’ για δημιουργία υλικού σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων μέσω του Grok. Εντός του έτους προστίθεται και η Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Fairness Act), που θα στοχεύσει αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, όπως «παγίδες συνδρομών», σκοτεινές τακτικές χειραγώγησης (dark patterns) και αδίστακτη καταγραφή της προσοχής.

Σύντομα ευρωπαϊκός νόμος για την ηλικιακή καθυστέρηση

Η πρόεδρος της Κομισιόν εστίασε στην «ηλικιακή καθυστέρηση» (social media delay), δηλαδή στην διάθεση περισσότερου χρόνου για τα παιδιά να αναπτύξουν ψυχική ανθεκτικότητα πριν εκτεθούν στην κρίση των αλγορίθμων. Ανακοίνωσε, μάλιστα, πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη συστήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων για την Ασφάλεια Παιδιών στο Διαδίκτυο και ότι, ανάλογα με τα αποτελέσματά της, «μπορεί να έρθουμε με νομοθετική πρόταση αυτό το καλοκαίρι». Η ίδια, δήλωσε εμφατικά ότι «το ερώτημα δεν είναι αν οι νέοι πρέπει να έχουν πρόσβαση στα social media, αλλά αν τα social media πρέπει να έχουν πρόσβαση στους νέους».

Ήδη, 25 από τα 27 κράτη μέλη υπέγραψαν τον Οκτώβριο του 2025 τη «Διακήρυξη της Γιουτλάνδης», μία πολιτική δέσμευση για ηλικιακή επαλήθευση και προστασία ανηλίκων στις ψηφιακές υπηρεσίες. Μόνο η Εσθονία και το Βέλγιο απείχαν, για διαφορετικούς λόγους η κάθε χώρα. Τον Νοέμβριο 2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε με 483 ψήφους υπέρ έναντι 92 κατά μη δεσμευτικό ψήφισμα που προτείνει ελάχιστη ψηφιακή ηλικία 16 ετών, με δυνατότητα πρόσβασης σε ηλικία 13 έως 15 ετών μόνο με επαληθευμένη γονική συναίνεση.

Εφαρμογή ηλικιακής επαλήθευσης

Η Επιτροπή έχει ανακοινώσει πως είναι έτοιμη μια εφαρμογή ηλικιακής επαλήθευσης ανοιχτού κώδικα (open source), η οποία τηρεί τα υψηλότερα πρότυπα απορρήτου, και λειτουργεί σε οποιαδήποτε συσκευή και στηρίζεται στο δοκιμασμένο μοντέλο της ευρωπαϊκής εφαρμογής για τον COVID. 

Η εφαρμογή θα κυκλοφορήσει το καλοκαίρι και θα ενσωματώνεται στα εθνικά ψηφιακά πορτοφόλια των κρατών μελών της ΕΕ. «Δεν υπάρχουν πλέον δικαιολογίες», δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. «Η τεχνολογία για ηλικιακή επαλήθευση είναι διαθέσιμη.»

Ο χάρτης των περιορισμών

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, έως τον Απρίλιο 2026 συνολικά 25 χώρες-μέλη της ΕΕ και υποψήφιες προς ένταξη χώρες παρουσιάζουν νομοθετική δραστηριότητα στον τομέα, έναντι μόλις μιας το 2023. Πέντε χώρες έχουν ήδη νόμους σε ισχύ, ενώ άλλες δεκαεπτά βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια προετοιμασίας. 

Τον δρόμο άνοιξε η Αυστραλία, που εφάρμοσε τον Δεκέμβριο 2025 την απαγόρευση πρόσβασης σε social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών. Η συμμόρφωση όμως αποδείχτηκε προβληματική, αφού 7 στα 10 παιδιά που είχαν λογαριασμό πριν από την απαγόρευση τον διατηρούσαν ακόμη ενεργό ύστερα από αυτήν, καταφεύγοντας σε VPN, ψευδείς ημερομηνίες γέννησης και λογαριασμούς ενηλίκων.

Στην ΕΕ αρκετά κράτη επιταχύνουν. Δανία, Πορτογαλία και Γαλλία έχουν ήδη εγκρίνει νόμους ή σχέδια νόμων στα κοινοβούλιά τους. Ισπανία, Αυστρία, Σλοβενία, Πολωνία και Νορβηγία βρίσκονται σε φάση κατάρτισης νομοσχεδίου. Στη Βρετανία, η Βουλή των Λόρδων ψήφισε ήδη υπέρ απαγόρευσης για κάτω των 16. Ακόμη και εκτός Ευρώπης, χώρες όπως Μαλαισία, Ινδονησία, Βραζιλία και Τουρκία εφαρμόζουν ήδη, ή μόλις ψήφισαν, αντίστοιχη νομοθεσία. Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ανακοίνωσε αντίστοιχη νομοθεσία για την Ελλάδα, σύντομα.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΩΡΩΝ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΥΝ ΗΛΙΚΙΑΚΑ ΟΡΙΑ ΣΤΑ SOCIAL MEDIA

Χώρα	Ηλικιακό Όριο	Κατάσταση
Αυστραλία	< 16 ετών	Σε ισχύ (Δεκ. 2025)
Μαλαισία	< 16 ετών	Σε ισχύ (Ιαν. 2026)
Βραζιλία	< 18 ετών (γον. συναίνεση)	Σε ισχύ (Μαρτ. 2026)
Ινδονησία	< 16 ετών	Σε ισχύ (Μαρτ. 2026)
Τουρκία	< 15 ετών	Σε ισχύ (Απρ. 2026)
Δανία	< 15 ετών	Εγκρίθηκε – εκτελεστικός νόμος εκκρεμεί
Πορτογαλία	< 16 ετών (ή 13–15 με γον. άδεια)	Εγκρίθηκε από Βουλή
Γαλλία	< 15 ετών	Εγκρίθηκε Εθνοσυνέλευση – εκκρεμεί Γερουσία
Ισπανία	< 16 ετών	Εκκρεμεί κοινοβουλευτική έγκριση
Αυστρία	< 14 ετών	Σχέδιο νόμου εως Ιούν. 2026
Νορβηγία	< 15/16 ετών	Νομοσχέδιο υπό κατάρτιση
Σλοβενία	< 15 ετών	Νομοσχέδιο υπό κατάρτιση
Πολωνία	< 15 ετών	Νομοσχέδιο υπό κατάρτιση
Ηνωμένο Βασίλειο	< 16 ετών	Ψηφίστηκε στη Βουλή των Λόρδων
Γερμανία	< 16 ετών	Υπό μελέτη – αποτελέσματα φθιν. 2026
Νέα Ζηλανδία	< 16 ετών	Νομοσχέδιο υπό συζήτηση

Έρευνα / σύνταξη πίνακα: Ertnews / Γ. Συριόπουλος

Ασφάλεια από την αρχή

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν κατέφυγε σε μία εύστοχη αναλογία, λέγοντας «όπως κανείς δεν ζητά από τα παιδιά να σχεδιάσουν τη δική τους ζώνη ασφαλείας ή από τους γονείς να εγκαταστήσουν αερόσακο στο σπίτι, έτσι και οι τεχνολογικές εταιρείες φέρουν αποκλειστική ευθύνη για την ασφάλεια των προϊόντων τους.» Η αρχή «safety by design» (ασφάλεια από τη στιγμή του σχεδιασμού) αποτελεί τον πυλώνα της DSA και θα ενισχυθεί περαιτέρω. 

Ενημέρωση, Πολιτισμός, Ψυχαγωγία

Στο ίδιο πλαίσιο, τα δικαιώματα των παιδιών έχουν ήδη αναχθεί σε προτεραιότητα στους κανόνες ανάπτυξης και χρήσης Τεχνητής Νοημοσύνης. Γονείς, εκπαιδευτικοί, δημοσιογράφοι και ΜΚΟ καλούνται από κοινού να μάθουν στα παιδιά να ξεχωρίζουν το πραγματικό από το ψεύτικο, να αναγνωρίζουν τα τεχνάσματα των αλγορίθμων και να κατανοούν τη λογική του επιχειρηματικού μοντέλου που κρύβεται πίσω από μία «δωρεάν εφαρμογή». «Σκέψου κριτικά πριν κάνεις κλικ», προτρέπει η πρόεδρος της Κομισιόν.

Διαβάστε επίσης: Από την Αυστραλία στην Ευρώπη: Παγκόσμιο κύμα περιορισμών στην πρόσβαση των παιδιών στα social media