Τι γνωρίζουμε για τις επιθέσεις στο Ιράν και τα αντίποινα της Τεχεράνης

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τελικά τη μεγάλη επίθεση κατά του Ιράν, με σκοπό, όπως δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ, να καταστρέψει τα στρατιωτικά του προγράμματα και να ανατρέψει ενδεχομένως το ισλαμικό καθεστώς.

Σε ένα βίντεο στο Truth Social, ο Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν ότι απέρριψε «κάθε ευκαιρία να αποκηρύξει τις πυρηνικές του φιλοδοξίες» και είπε ότι οι ΗΠΑ «δεν αντέχουν άλλο».

Σε αντίθεση με την τελευταία φορά που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ χτύπησαν το Ιράν, τον περασμένο Ιούνιο, οι επιθέσεις ξεκίνησαν το πρωί του Σαββάτου – την πρώτη ημέρα της εβδομάδας στο Ιράν – καθώς εκατομμύρια άνθρωποι πήγαιναν στη δουλειά τους ή στο σχολείο. Και ενώ οι επιθέσεις των ΗΠΑ τον Ιούνιο τελείωσαν μέσα σε λίγες ώρες, πηγές ανέφεραν στο CNN ότι ο αμερικανικός στρατός αυτή τη φορά σχεδιάζει επιθέσεις αρκετών ημερών, γεγονός που υποδηλώνει ευρύτερους στόχους.

Σε απάντηση, το ιρανικό καθεστώς εξαπέλυσε ένα πρωτοφανές κύμα επιθέσεων σε όλη τη Μέση Ανατολή, στοχεύοντας αρκετές χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις.

Εκρήξεις έχουν ακουστεί από τις παραλίες του Ντουμπάι μέχρι τους δρόμους της Ντόχα, σε αυτό που θα μπορούσε να είναι οι πρώτες ομοβροντίες ενός πολέμου που απειλεί να σαρώσει την περιοχή.

Η έκταση των ζημιών στο Ιράν και στην ευρύτερη περιοχή δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί.

Πώς φτάσαμε στην επίθεση

Η ιρανική κυβέρνηση βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση από την αρχή του έτους. Ήδη αποδυναμωμένο από τον πόλεμο του περασμένου καλοκαιριού με το Ισραήλ, στον οποίο συμμετείχαν και οι ΗΠΑ, το καθεστώς αντιμετωπίζει μια σοβαρή οικονομική κρίση που πυροδότησε διαμαρτυρίες σε εθνικό επίπεδο τον Ιανουάριο.

Μετά από μια καταστολή που άφησε πίσω της χιλιάδες νεκρούς διαδηλωτές, ο Τραμπ υποσχέθηκε να τους βοηθήσει. Προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ ήταν «έτοιμες και εξοπλισμένες» για να επιτεθούν και άρχισαν να αναπτύσσουν μια τεράστια στρατιωτική δύναμη στην περιοχή.

Παρά την στρατιωτική ανάπτυξη, οι ΗΠΑ επανέλαβαν επίσης τις προσπάθειες για την επίτευξη μιας νέας πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν. Ο τελευταίος γύρος συνομιλιών ολοκληρώθηκε στην Ελβετία την Πέμπτη, με το Ιράν να συμφωνεί να μην αποθηκεύσει εμπλουτισμένο ουράνιο. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, ο οποίος έχει ενεργήσει ως μεσολαβητής στις συνομιλίες, δήλωσε ότι έχει σημειωθεί «σημαντική» πρόοδος.

Γιατί χτύπησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ;

Αυτή η πρόοδος, ωστόσο, δεν ήταν αρκετή για να αποτρέψει τις ΗΠΑ από το να αναλάβουν στρατιωτική δράση. Ο Τραμπ δήλωσε ότι κύριος στόχος της επιχείρησης είναι «η υπεράσπιση του αμερικανικού λαού εξαλείφοντας τις επικείμενες απειλές από το ιρανικό καθεστώς».

Αυτές οι απειλές, είπε, περιλάμβαναν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – το οποίο όμως ο Λευκός Οίκος ισχυριζόταν ότι είχε «εξαλείψει πλήρως» με τις επιθέσεις του τον Ιούνιο.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε επίσης τους πρόσφατους ισχυρισμούς του ότι το Ιράν κατασκευάζει βαλλιστικούς πυραύλους που θα μπορούσαν να φτάσουν στην ηπειρωτική χώρα των ΗΠΑ.

Ωστόσο, αυτοί οι ισχυρισμοί δεν υποστηρίζονται από τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, όπως έχει διαπιστώσει το CNN. Μια μη διαβαθμισμένη αξιολόγηση της Υπηρεσίας Πληροφοριών Άμυνας από το 2025 ανέφερε ότι το Ιράν θα μπορούσε να αναπτύξει έναν «στρατιωτικά βιώσιμο» διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο (ICBM) έως το 2035.

Από την άλλη, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί εδώ και καιρό το Ιράν ως τον πιο επικίνδυνο αντίπαλο του Ισραήλ. Αφού κατέστρεψε τους πληρεξούσιους του Ιράν στην περιοχή – τη Χαμάς στη Γάζα και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο – το Ισραήλ το περασμένο καλοκαίρι ξεκίνησε πόλεμο εναντίον του ίδιου του Ιράν.

Παρόλο που το Ισραήλ σταμάτησε τη σύγκρουση μετά την επίθεση των ΗΠΑ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, οι αναλυτές υποψιάζονταν εδώ και καιρό ότι ο Νετανιάχου θα εκμεταλλευόταν την ευκαιρία να επαναλάβει τις επιθέσεις κατά του Ιράν. Με τις εκλογές να είναι προγραμματισμένες για τον Οκτώβριο, ο Νετανιάχου μπορεί επίσης να δει την επιστροφή στον πόλεμο ως ευκαιρία για να ενισχύσει τη θέση του στο εσωτερικό.

Και στο βάθος, αλλαγή καθεστώτος;

Αυτό που ήταν ασυνήθιστο στις δηλώσεις του Τραμπ και του Νετανιάχου είναι ότι και οι δύο ήταν σαφείς σχετικά με τις ελπίδες τους για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.

Ο Αμερικανός ηγέτης απευθύνθηκε απευθείας στον ιρανικό λαό, λέγοντάς του ότι «η ώρα της ελευθερίας σας είναι κοντά».

Ο Νετανιάχου κάλεσε επίσης «όλα τα μέρη του ιρανικού λαού» να «αποτινάξουν τον ζυγό της τυραννίας και να δημιουργήσουν ένα ελεύθερο και ειρηνικό Ιράν».

Ωστόσο, Ισραηλινός στρατιωτικός αξιωματούχος διαβεβαίωσε υπό καθεστώς ανωνυμίας  το CNN ότι η στρατιωτική επιχείρηση εστιάζει κυρίως σε στρατιωτικούς στόχους.

Η αντίδραση του Ιράν

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, αντιδρώντας άμεσα καταδίκασε τις αμερικανο-ισραηλινές επιδρομές ως απρόκλητες και παράνομες.

Στη συνέχεια, το Ιράν ανταπέδωσε με ένα πρωτοφανές κύμα επιθέσεων σε όλη τη Μέση Ανατολή, στοχεύοντας αρκετές κοντινές χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, καθώς και το Ισραήλ.

Εκρήξεις έχουν αναφερθεί στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Μπαχρέιν, καθώς και στη Σαουδική Αραβία, τον βασικό περιφερειακό αντίπαλο του Ιράν, η οποία δεσμεύτηκε να λάβει «όλα τα απαραίτητα μέτρα» για να αμυνθεί.

Όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ χτύπησαν για τελευταία φορά το Ιράν τον Ιούνιο, στόχευσαν το απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων του, εμποδίζοντας την ικανότητά του να αντιδράσει. Το Ιράν μπορεί να προσπαθεί να χρησιμοποιήσει το οπλοστάσιό του όσο το έχει ακόμα.

Πηγή: CNN