Από τον αντιστασιακό Τύπο στα μαθητικά τετράδια – Η μνήμη του Βόλου στα Γενικά Αρχεία του Κράτους Μαγνησίας

Σπάνια τεκμήρια για την Κατοχή και την Αντίσταση στον Βόλο, αλλά και ένα επιχειρηματικό αρχείο που ξεκινά από το 1880, διασώζονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ) Μαγνησίας χάρη στις δωρεές του Δημήτρη Σιάτρα και του Απόστολου Παπαθανασίου. Οι δύο δωρητές, που έφυγαν από τη ζωή μέσα στο 2026, βρέθηκαν στο επίκεντρο του φετινού αφιερώματος της υπηρεσίας για την Ημέρα Μνήμης των Εθνικών Ευεργετών.

Μιλώντας στην ΕΡΤ Βόλου η δρ Ιστορίας και προϊσταμένη των ΓΑΚ Μαγνησίας, Αννίτα Πρασσά, παρουσίασε το περιεχόμενο των δωρεών και υπογράμμισε ότι ιστορική αξία μπορούν να έχουν και τα αρχεία καθημερινών ανθρώπων. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην προετοιμασία του αφιερώματος για την απελευθέρωση του Βόλου, με έκθεση τεκμηρίων και εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Η δωρεά Σιάτρα: Βιβλιοθήκη, αντιστασιακός Τύπος και τεκμήρια της Κατοχής

Ο Δημήτρης Σιάτρας δώρισε στα ΓΑΚ Μαγνησίας ολόκληρη τη βιβλιοθήκη του, με κυρίως ιστορικά, φιλοσοφικά και νομικά βιβλία, καθώς και σημαντικό προσωπικό αρχειακό υλικό και τεκμήρια του Δήμου Βόλου. Στη δωρεά περιλαμβάνεται η συλλογή αντιστασιακού Τύπου που είχε συγκεντρώσει ο Μήτσος Ρήγας και, όπως ανέφερε η κ. Πρασσά, είχε διατηρήσει «με θρησκευτική ευλάβεια». Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έγγραφα από την περίοδο της Κατοχής, όταν ο Δήμος Βόλου πλήρωνε τη διαμονή Ιταλών αξιωματικών σε ξενοδοχεία της πόλης. Στο υλικό περιλαμβάνονται επίσης στοιχεία για δωρεές που έγιναν στον Βόλο, φωτίζοντας διαφορετικές πλευρές της τοπικής ιστορίας.

Ένα επιχειρηματικό αρχείο από το 1880

Ο Απόστολος Παπαθανασίου παρέδωσε στα ΓΑΚ το αρχείο της οικογενειακής επιχείρησης, ενός εξαγωγικού οίκου ελαιών και άλλων προϊόντων του Πηλίου, με υλικό που ξεκινά από το 1880. Σύμφωνα με την κ. Πρασσά, διατήρησε την επιχείρηση μέχρι το 1978, όταν πέθανε η μητέρα του, ενώ το αρχείο είχε παραμείνει όπως ήταν. Η παράδοσή του έγινε το 2010 και το 2011. Αξιοποιώντας τα τεκμήρια, τις μαρτυρίες του ίδιου και τη σχετική βιβλιογραφία, τα ΓΑΚ δημιούργησαν ιστορικό ντοκιμαντέρ για την επιχείρηση, το οποίο είναι ελεύθερα διαθέσιμο στο YouTube.

Η κ. Πρασσά επισήμανε ότι και οι δύο δωρητές είχαν ευρύτερη παρουσία στη δημόσια ζωή, μέσα από την ιστορική έρευνα, τη συγγραφή μελετών, τη συμμετοχή σε συνέδρια και την αρθρογραφία στον τοπικό Τύπο.

Ιστορική αξία έχουν και τα τετράδια ενός μαθητή

Η προϊσταμένη των ΓΑΚ Μαγνησίας κάλεσε ουσιαστικά τις οικογένειες να συζητούν με την υπηρεσία για το υλικό που διατηρούν, προκειμένου να αξιολογείται η δυνατότητα δωρεάς του. Αλληλογραφία, ημερολόγια, σχολικά τετράδια και προσωπικές σημειώσεις μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για μια εποχή. Δεν είναι απαραίτητο, όπως εξήγησε, τα πρόσωπα στα οποία αναφέρεται ένα αρχείο να έχουν διακριθεί στην πολιτική ή στα γράμματα. «Μπορεί να είναι και άνθρωποι καθημερινοί, οι οποίοι όμως έχουν κάτι να πουν γενικότερα», σημείωσε.

Ως παράδειγμα ανέφερε σχολικά τετράδια και βιβλία που δώρισε η Ελένη Ηλιοπούλου και αφορούν τον πατέρα και τον παππού της, από την περιοχή των Τρικάλων. Μέσα από αυτά αναδεικνύονται η μαθητική ζωή, οι εκθέσεις και οι εμπειρίες προηγούμενων γενεών. Αντίστοιχα, ημερολόγια από το μέτωπο και επιστολές στρατιωτών προς τις οικογένειές τους καταγράφουν προσωπικά βιώματα και συναισθήματα.

Αφιέρωμα στην απελευθέρωση με το βλέμμα στους μαθητές

Τα ΓΑΚ Μαγνησίας προετοιμάζουν το ετήσιο αφιέρωμα «Ο Βόλος ελεύθερος», με αφορμή την επέτειο της απελευθέρωσης της πόλης στις 19 Οκτωβρίου. Η κ. Πρασσά διευκρίνισε ότι το φετινό πρόγραμμα δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί. Η καθημερινότητα στην Κατοχή, η Εθνική Αντίσταση, ο διωγμός των Εβραίων και η πολιτιστική δραστηριότητα νέων ανθρώπων αποτελούν θεματικές που αξιοποιούνται στις διοργανώσεις. Η έκθεση αρχειακού υλικού συνδυάζεται με εκπαιδευτικό πρόγραμμα, ενώ εκπαιδευτικοί έχουν ήδη επικοινωνήσει με την υπηρεσία για επισκέψεις.

Η ίδια συνέδεσε την προσπάθεια ενημέρωσης των μαθητών με την ανάγκη αντιμετώπισης της άγνοιας για τον ναζισμό και τα εγκλήματά του. Αναφέρθηκε επίσης στα τεκμήρια για τον δοσιλογισμό στην περιοχή: στο αρχείο του Ειδικού Δικαστηρίου Δοσιλόγων, σε ποινικά βουλεύματα και αποφάσεις, αλλά και στις αιτήσεις αγωνιστών για αναγνώριση της αντιστασιακής τους δράσης τη δεκαετία του 1980. «Τα αρχεία μας μιλάνε από μόνα τους», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι «πάντα πρέπει να είμαστε σε επιφυλακή και να μην εφησυχάζουμε ποτέ».