Σκοπευτήριο Καισαριανής: Πώς κερδήθηκε ο χώρος για Μουσείο και άθληση – Συνέντευξη με τον Ν. Μάλλιαρη

Μεγάλο θέμα και δικαίως άνοιξε με τη δημοσίευση των φωτογραφικών ντοκουμέντων από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, την απόκτηση των φωτογραφιών από το ελληνικό κράτος και τη συζήτηση για το πού πρέπει να αποκτήσουν μόνιμη στέγη.

Όπως αναφέρει ο Δήμος Καισαριανής: «Η περιοχή του σκοπευτηρίου, πριν το 1922 χρησιμοποιήθηκε από τον στρατό (κυρίως από το πυροβολικό σώμα) ως χώρος σκόπευσης, ενώ αργότερα, με την εγκατάσταση των προσφύγων στην Αθήνα και μετά την απαλλοτρίωση του σκοπευτηρίου της Καλλιθέας, δημιουργήθηκε εκεί το σκοπευτήριο της Πανελλήνιας Σκοπευτικής Εταιρείας (Π.Σ.Ε.) και αργότερα παραχωρήθηκε και στον Όμιλο Φιλάθλων Κυνηγετικού Όπλου (Ο.Φ.Κ.Ο.). Το Σκοπευτήριο της Καισαριανής επέλεξαν οι Γερμανοί ως χώρο εκτέλεσης πολλών αγωνιστών, κατά τα έτη 1942-1944 με τραγικό αποκορύφωμα την μαζική εκτέλεση 200 ατόμων το 1944».

Πώς ήταν όμως το Σκοπευτήριο στο παρελθόν και πώς εξελίχτηκε ο χώρος στο πέρασμα του χρόνου, μέχρι το 1984, να ξεκινήσει η διαμόρφωση του χώρου σε ένα σύγχρονο πάρκο αναψυχής, ενώ δίπλα από το σημείο των εκτελέσεων υπάρχει πλέον ένα μνημείο προς τιμή σε όσους θυσιάστηκαν εκεί;

Ο Νίκος Μάλλιαρης παλαίμαχος ποδοσφαιριστής με θητεία στον Εθνικό Αστέρα Καισαριανής, αλλά και με θητεία ως δημοτικός σύμβουλος στην ίδια περιοχή, μας περιγράφει τα βιώματά του.

-Πότε πήγατε στην Καισαριανή και για ποιο λόγο;

-«Στην Καισαριανή πήγα με μεταγραφή στον Εθνικό Αστέρα το 1973 που η ομάδα είχε πέσει από τη Β’ Εθνική στο Α’ τοπικό και είχα προπονητή τον Ζαχαρία Πιτυχούτη. Εκτός του αθλητικού λόγου, δεν έμενα εκεί. Στο γήπεδο ποδοσφαίρου της Νήαρ Ήστ γίνονταν έργα κατασκευής της σημερινής μεγάλης εξέδρας και λόγω αυτών των εργασιών είχε περιοριστεί ο αγωνιστικός χώρος με αποτέλεσμα να μην γίνονται αγώνες στο γήπεδο, αλλά μόνο προπονήσεις σε περιορισμένο χώρο και ταυτόχρονα για πολλά σωματεία που τον μοιράζονταν.

Πολλές φορές πηγαίναμε για προπονήσεις στην Πανεπιστημιούπολη, ή σε περιοχές κοντά στη Μονή Καισαριανής. Επίσημους αγώνες δίναμε σε άλλα γήπεδα που όριζε η ΕΠΣΑ όπως στου Ηλυσιακού, του Αστέρα Ζωγράφου, του Πανιωνίου, κλπ.
Ήταν δικτατορία και η Καισαριανή είχε όπως και οι άλλοι Δήμοι διορισμένο δήμαρχο που ήταν και ο πρόεδρος της ομάδας και επίσης όπως είχε κάνει η δικτατορία σε κάθε ομάδα όριζε και στρατιωτικό επίτροπο, σε μας έναν λοχαγό των ΛΟΚ».

-Ποια σχέση αναπτύξατε με την περιοχή και πώς ήταν τότε το Σκοπευτήριο;

-«Πήγα πιστεύοντας ότι ήταν μία περιοχή με φτωχούς, τίμιους, αδικημένους ανθρώπους, πολλούς Μικρασιάτες πρόσφυγες. Υπήρχε το Σκοπευτήριο που από το 1930 το είχε η Σκοπευτική εταιρία και είχε χώρο για ανοιχτή σκοποβολή στα 600 μέτρα, αλλά και χώρο για κλειστή σκοποβολή με πιστόλια σε πολύ μικρότερες αποστάσεις, κοντά στα 15 μέτρα. Όλος ο χώρος ήταν περίπου 700 στρέμματα και εφάπτονταν με το μπουζουξίδικο “Χάραμα”, από το οποίο είχαν περάσει ονόματα όπως ο Τσιτσάνης και η Μπέλλου.

Σε πολύ κόσμο είχε αποτυπωθεί το κέντρο και όχι ο τόπος θυσίας στη συνείδησή τους. Αργότερα καταργήθηκε η σκοποβολή σε ανοιχτό στόχο, αφού πλέον υπήρχαν αρκετά σπίτια στη γειτονική περιοχή και αυτός ο χώρος ήταν το μεγαλύτερο μέρος από τα 700 στρέμματα. Οπότε εκεί κάνανε προπονήσεις πολλές ανεξάρτητες ομάδες, αλλά και ερασιτεχνικά σωματεία, στο χώμα, με την ανοχή της Σκοπευτικής εταιρίας».

-Πώς ξεκίνησε η διεκδίκηση του χώρου;

-«Το 1974 με τη Μεταπολίτευση γύρισαν οι πολιτικοί κρατούμενοι, επέστρεψαν οι εξόριστοι από τα νησιά της εξορίας, επανήλθαν και οι καθαιρεθέντες από τη χούντα Δήμαρχοι, στην Καισαριανή ο Παναγιώτης Μακρής. Τον βρήκα, του εξήγησα το πρόβλημα και βρήκαμε τον τότε υπουργό Παιδείας (Λούρος) γιατί τα κτίρια της Νήαρ Ήστ ανήκαν στο συγκεκριμένο υπουργείο. Επανήλθαμε στο κανονικό γήπεδο αφού ρυθμίστηκε το θέμα με τα έργα και επανήλθαν οι προβλεπόμενες διαστάσεις, αλλά και πάλι ασφυκτιούσε η περιοχή. Οπότε ωρίμασε η ιδέα να μπουν τα ανεξάρτητα σωματεία στο Σκοπευτήριο».

-Πότε αποδόθηκαν οι πρώτες τιμές στους 200 εκτελεσθέντες;

-«Την Πρωτομαγιά του 1975 με πορεία από το τότε Δημαρχείο και με πικέτες που έγραφαν τα ονόματά τους, πλήθος κόσμου μπήκε στο Σκοπευτήριο, που ακόμα ανήκε στη Σκοπευτική εταιρία. Το 1974-75 έμπαιναν και τα γυμνάσια για γυμναστική γιατί δεν είχαν χώρους. Εκείνη τη χρονιά ανέβηκε και ο Εθνικός Αστέρας στη Β’ Εθνική. Ακολούθως το 1976 έγινε στο Σκοπευτήριο το δεύτερο φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή. Όλα αυτά βοήθησαν στο να γίνει όσμωση του κόσμου με το Σκοπευτήριο. Επίσης το 1982 το ΠΑΣΟΚ προχώρησε στην αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και παράλληλα αποφασίστηκε να γίνει και μνημείο Εθνικής Αντίστασης, που ακόμα δεν έχει γίνει ως προς την πρωτεύουσα της χώρας, την Αθήνα».

-Πώς κινηθήκατε μετά;

-«Εγώ ήμουν από το 1982 δημοτικός σύμβουλος Καισαριανής, γραμματέας του δημοτικού συμβουλίου και στη διοίκηση του Πανελλήνιου Συνδέσμου Αμειβομένων Ποδοσφαιριστών.

Έθιγα το θέμα του Σκοπευτηρίου και στο Δήμαρχο που συμφωνούσε και όπου αλλού μπορούσα, έτσι τον Ιανουάριο του 1983 έγινε συνάντηση με τον τότε πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου που το είδε θετικά, ενώ υπήρξε και μεγάλος αντίκτυπος στα ΜΜΕ της εποχής.

Το Μάρτη του 1983 ο Δήμος το διεκδικεί, το Μάη του ίδιου χρόνου βγάζει και φυλλάδιο για τους “200” εκτελεσμένους κομμουνιστές-πατριώτες και το Σκοπευτήριο.

Τον Ιούνιο μπούκαρε μέσα ο κόσμος και μάλιστα υπήρξε και ένταση με τον πρόεδρο της Σκοπευτικής εταιρίας που ο ίδιος ήταν και δήμαρχος στη Νέα Ερυθραία.

Διεκδικούσαμε όλο το χώρο, όχι μόνο για μνημείο για τους εκτελεσθέντες, αλλά και για πνεύμονα πρασίνου, σχολεία, κλπ.

Αργότερα η Σκοπευτική μεταφέρθηκε στην Μαλακάσα και ο Δήμος έβαλε στα μέσα της δεκαετίας του 1980 στην αλάνα του Σκοπευτηρίου δύο γκολπόστ για τα αθλητικά σωματεία για να κάνουν προπονήσεις.
Τον Οκτώβριο του 2016 το Σκοπευτήριο πέρασε στα χέρια του Δήμου Καισαριανής, από τον τότε πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, που όμως στη σχετική τελετή το παρέδωσε στα χέρια των αντιπολιτευόμενων παρατάξεων του Δήμου, καθώς ο Δήμαρχος Καισαριανής Ηλίας Σταμέλος είχε δηλώσει ότι ο χώρος πρέπει να περάσει στο λαό χωρίς κηδεμονίες.

Αναλυτικά η ανακοίνωση εκείνης της εποχής:
«Το Δημοτικό Συμβούλιο Καισαριανής σε ανοιχτή του συνεδρίαση και με παρουσία σε αυτό κατοίκων της πόλης μας συζήτησε τις σημαντικές εξελίξεις που αφορούσαν τη ψήφιση του νομοσχεδίου με το οποίο παραχωρείται στο Δήμο Καισαριανής για σαράντα χρόνια το σύνολο του χώρου του Σκοπευτηρίου. Κοινή πεποίθηση όλων στη συζήτηση ήταν το γεγονός ότι ο χώρος του Σκοπευτηρίου αποτελεί κατάκτηση μακροχρόνιων αγώνων του καισαριανιώτικου λαού. Η παραχώρηση του Σκοπευτηρίου στο Δήμο Καισαριανής είναι αποτέλεσμα των αγώνων του λαού που και σε αυτήν την περίπτωση τίποτα δε του χαρίστηκε από κανέναν. Ακριβώς γι’ αυτούς τους λόγους δεν μπορεί να αξιοποιηθεί στην προσπάθεια εξιλέωσης της κυβερνητικής πολιτικής.

Το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την διοργάνωση εκδήλωσης με αφορμή την παραχώρηση για σαράντα χρόνια στο Δήμο μας όλης της έκτασης του χώρου του Σκοπευτηρίου, για να τιμήσει τους αγώνες που έχουν γίνει για αυτό, η οποία και πραγματοποιήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2016.

Στη συνεδρίασή του επίσης αποφάσισε με συντριπτική πλειοψηφία ότι δε θα συμμετέχει σε συνδιοργάνωση εκδήλωσης με την κυβέρνηση και την ΕΡΤ με αφορμή το νόμο για την παραχώρηση του χώρου του Σκοπευτηρίου, δίνοντας με αυτόν τον τρόπο άλλοθι στην κυβερνητική πολιτική.
Η πολιτική που ασκεί η κυβέρνηση έρχεται σε πλήρη διάσταση με τους αγώνες και τις διεκδικήσεις των κατοίκων της Καισαριανής και στρέφεται συνολικά απέναντι στον ελληνικό λαό.

Η κυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ έχει εξαπολύσει επίθεση στα δικαιώματα του λαού και τις κατακτήσεις του. Ψηφίζει και εφαρμόζει μνημόνια, υλοποιώντας μια πολιτική που τσακίζει το λαό με φόρους και μειώσεις σε μισθούς και σε συντάξεις, ενώ ταυτόχρονα χαρίζει απαλλαγές στο μεγάλο κεφάλαιο. Ξεπουλά, και με τα νέα μέτρα προχώρα σε ιδιωτικοποίηση και εκποίηση της δημόσιας περιουσίας, μειώνει δραματικά τα κονδύλια στους δήμους προωθώντας την πολιτική της ανταποδοτικότητας, προσθέτοντας και νέα βάσανα και φορολογία στο λαό. Συμμετέχει στη λυκοσυμμαχία του ΝΑΤΟ συμφωνώντας με τις αποφάσεις της που αιματοκυλούν τους λαούς στην μέση ανατολή και αλλού, ξεριζώνοντας εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες από τις εστίες τους».

-Τα τελευταία χρόνια υπάρχει και η αθλητική διάσταση στις εκδηλώσεις τιμής και μνήμης στους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές;

-«Ως προς το αθλητικό σκέλος, έχουν γίνει τρεις ποδοσφαιρικοί αγώνες για να τιμηθούν οι εκτελεσθέντες, ένας στη Νήαρ Ήστ το 1983 με συμμετοχή παικτών που είχαν έρθει από χώρες στις οποίες οι οικογένειές τους ήταν πολιτικοί πρόσφυγες, ο δεύτερος το 2006 με συμμετοχή παλαιμάχων του Εθνικού Αστέρα, της ΑΕΚ, του Απόλλωνα και του Πανιωνίου, ομάδες με κοινή μικρασιατική ρίζα και ένας τον Μάη του 2019 στο γήπεδο “Μιχάλης Κρητικόπουλος” με παλαιμάχους του Εθνικού Αστέρα και του Απόλλωνα Σμύρνης. Πέρα από το θέμα της ανάδειξης του Σκοπευτήριου, η παλιά απόφαση της Βουλής για μνημείο Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα παραμένει ακόμα ανεκπλήρωτη».

Φωτο: αρχείο Νίκου Μάλλιαρη

Συνέντευξη: Νάσος Μπράτσος

Σχετικό θέμα: Στον τόπο της εκτέλεσης των 200 στην Καισαριανή (φωτορεπορτάζ)

Υ.Γ. Παράρτημα αρχειακού υλικού