Kορυφαίο σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, παράδειγμα αποτελεσματικού αγώνα ενάντια στα χιτλερικά στρατεύματα κατοχής, υπήρξε η νικηφόρα μάχη ενάντια στην πολιτική επιστράτευση, το Μάρτιο του 1943, όταν μαζικά άοπλοι διαδηλωτές υποχρέωσαν τους Γερμανούς και τους εγχώριους συνεργάτες τους σε αναδίπλωση, ακυρώνοντας το μέτρο που σκόπευαν να υλοποιήσουν. Ως «πολιτική επιστράτευση» οι ναζί είχαν ονομάσει τη μεταφορά εργατικού δυναμικού από τις κατεχόμενες χώρες προς τη Γερμανία για να στηρίξουν τη βιομηχανική τους παραγωγή και ειδικά την πολεμική τους βιομηχανία.
Απειροελάχιστοι από όσους πήγαν στα εργοστάσια αυτά γύρισαν πίσω. Άλλοι εξοντώθηκαν από τις κακουχίες, την εξαντλητική πολύωρη εργασία, τον υποσιτισμό, τις κακές συνθήκες διαβίωσης και τις αρρώστιες, άλλοι πλήρωσαν το τίμημα όταν αποπειράθηκαν να αποδράσουν και άλλοι θα εκτελούνταν για διάφορες αφορμές με στόχο την «πειθάρχιση» των υπολοίπων.
Ήταν οι «αναλώσιμοι σκλάβοι» του Γ’ Ράιχ. Αρκετοί βρήκαν το θάνατο από «φίλια πυρά», καθώς οι σύμμαχοι στόχευαν τα εργοστάσια αυτά για να κόψουν τις δυνατότητες των ναζί να στηρίξουν την πολεμική τους μηχανή. Τακτική αποτελούσε το χτύπημα των εργοστασίων όταν αυτά ήταν σχεδόν έτοιμα για πλήρη λειτουργία ή μόλις είχαν ξεκινήσει και αυτό για να χτυπηθούν και οι πόροι των Γερμανών σε τσιμέντα, ατσάλι, χάλυβα, μηχανές, κλπ ώστε να αποδυναμωθούν ακόμα περισσότερο, από ότι αν βομβαρδίζονταν το αρχικό γιαπί.
Οι Γερμανοί αντιμετώπισαν αφόρητη πίεση μετά την ήττα τους στη μάχη του Στάλινγκραντ και την αντεπίθεση του κόκκινου στρατού, με αποτέλεσμα να πάρουν «μετάταξη» στο μέτωπο μεγάλος αριθμός γερμανικού εργατικού δυναμικού, συνεπώς οι κενές θέσεις εργασίας έπρεπε να καλυφθούν. Το «φάρμακο», λοιπόν ήταν η πολιτική επιστράτευση και η μεταφορά εργατικού δυναμικού από τους κατακτημένους λαούς σε καθεστώς καταναγκαστικής εργασίας στις φάμπρικες του θανάτου.
Η δοσίλογη ελληνική «κυβέρνηση» επιχειρεί τη διάψευση των φημών για εφαρμογή του μέτρου και στην Ελλάδα, αλλά η διαταγή δεν αργεί να έρθει, με τις αντιστασιακές δυνάμεις και ειδικά το εργατικό ΕΑΜ (είχε ιδρυθεί πριν το κεντρικό ΕΑΜ – στις 16 Ιουλίου του 1941 ιδρύθηκε το Εργατικό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο και το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο ΕΑΜ ιδρύθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου του 1941) να έχει ήδη ξεκινήσει προετοιμασίες κινητοποιήσεων.
Η διαταγή των κατακτητών είναι σαφής: «Εκαστος κάτοικος της Ελλάδος, ηλικίας από 16 μέχρι 45 ετών είναι υποχρεωμένος, εάν το απαιτήσουν αι περιστάσεις, ν’ αναλάβη υποδεικνυομένην εις αυτόν εργασίαν διά γερμανικάς ή ιταλικάς υπηρεσίας. Ιδίως είναι υποχρεωμένος να παρουσιάζεται με ακρίβειαν εις την εργασίαν, να τηρή τας ώρας εργασίας και να παρέχη απόδοσιν εργασίας, ανταποκρινομένην προς τας σωματικάς του δυνάμεις. Οι άνδρες είναι υποχρεωμένοι να εργάζονται έξω του τόπου της μονίμου κατοικίας των συγκεκροτημένοι εις συμβιωτικάς ομάδας στρατοπέδου, εάν απαιτηθή το τοιούτον.
Η πρόσκλησις προς ανάληψιν εργασίας γίνεται υπό των γερμανικών αρχών απ’ ευθείας ή υπό των εντεταλμένων προς τούτο ελληνικών αρχών, ιδίως, Επιθεωρήσεων εργασίας, δημάρχων.
Αι γερμανικαί υπηρεσίαι παρέχουν ανάλογον προς τας συνθήκας αποζημίωσιν και, εφ’ όσον τούτο είναι δυνατόν, και τροφήν.Ο μη συμμορφούμενος προς τας εκ των άρθρων 1 και 2 απορρέουσας υποχρεώσεις, τιμωρείται με: 1) χρηματικήν ποινήν απεριορίστως ή 2) φυλάκισιν ή ειρκτήν ή 3) στρατόπεδον καταναγκαστικών έργων.
Η παρούσα διάταξις τίθεται εν ισχύι από της ημέρας της κοινοποιήσεως αυτής.
Δια του Διοικητού της Νοτιανατολικής Ευρώπης εντεταλμένου ταυτοχρόνως με την αρχηγίαν του στρατού Στρατηγού Σπάϊντελ».
Το γερμανικό φιρμάνι βγαίνει στις 23/2/1943 και από την επόμενη μέρα ξεκινούν οι αντιδράσεις, με ένα μεγάλο κύμα απεργιών και διαδηλώσεων, μέχρι του σημείου να κατορθώσουν οι διαδηλωτές να εισβάλουν στο κατοχικό «Υπουργείο» Εργασίας και να πυρπολήσουν τις λίστες με τα ονόματα των επιστρατευμένων. Εκτιμήσεις της εποχής κάνουν λόγο για 50.000 διαδηλωτές στις 5 Μάρτη 1943 έξω από το Υπουργείο Εργασίας, ενώ συνολικά γίνεται λόγος για 300.000.
Διαδηλώσεις δεν έγιναν μόνο στην Αθήνα, αλλά και σε πολλές πόλεις της χώρας, ήταν μία πανελλαδική μάχη. Ήταν από τις πρώτες και σίγουρα ιδιαίτερα σημαντική μάχη και για τους νέους της ΕΠΟΝ που είχε ιδρυθεί το Φεβρουάριο του 1943 και λίγες μέρες μετά «έπεσε στα βαθιά».
Οι μέρες του Μάρτη δεν ήταν αναίμακτες, αφού πυροβολήθηκαν διαδηλωτές και υπήρξαν νεκροί, έγιναν συλλήψεις και πολλοί υπέστησαν βασανιστήρια στα μπουντρούμια των Γερμανών, αλλά τίποτα δεν έκαμψε το ηθικό ενός λαού που πάλευε για την ελευθερία και την επιβίωσή του.
Από κείμενο που είχε γράψει στα απομνημονεύματά του ο Θύμιος Μπράτσος, μέλος τότε της επιτροπής πόλης (Αθήνας) τον εργατικού ΕΑΜ και ξενοδοχοϋπάλληλος στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία», επισυνάπτουμε ένα σχετικό απόσπασμα:
«Στις 5 Μάρτη 1943, έγινε η μεγαλύτερη διαδήλωση από όλες που έγιναν μέχρι τώρα ενάντια στη πολιτική επιστράτευση. Στη επιτροπή αγώνα γραμματέας ήταν ο Βασίλης Σκαρέας. Ο σύντροφος Σταυρίδης ήταν ο κεντρικός ομιλητής κι εγώ υπεύθυνος για την αυτοάμυνα. Αρχίζει η διαδήλωση από την Ομόνοια, Πανεπιστημίου. Χιλιάδες λαού. Στο Μετοχικό Ταμείο Γερμανικά τάνκς, πυροβολούσαν. Δίνουμε το σύνθημα. Συγκέντρωση στο Υπουργείο Εργασίας.
Το Υπουργείο Εργασίας φρουρούσαν χωροφύλακες. Γύρω από το Υπουργείο Εργασίας χιλιάδες λαού. Οι χωροφύλακες γονάτιζαν και πυροβολούσαν στο ψαχνό. Οι αστυφύλακες βαράγανε με τα γκλόμπς. Ο λαός κτυπούσε με τούβλα από τις γύρω οικοδομές. Μάχη σωστή. Έφαγα μια με το γκλόμπ και ζαλίστηκα. Με τράβηξαν οι δικοί μας. Ξεζαλίστηκα, ο λαός κατέλαβε το Υπουργείο και όπως τα μυρμήγκια σκαρφάλωναν στα παράθυρα. Σπάζανε πόρτες. Βούιζε ο τόπος σαν μελίσσι. Μπήκαν μέσα και έβαλαν φωτιά στα χαρτιά.
Ο κόσμος είχε αγριέψει. Έβγαιναν καπνοί από το Υπουργείο. Οι χωροφύλακες τόσκασαν. Από το Υπουργείο δώσαμε σύνθημα. Συγκέντρωση στο Εργατικό Κέντρο της Αθήνας. Πήραμε πληροφορίες ότι έρχονται Γερμανικές δυνάμεις προς το Υπουργείο Εργασίας. Όταν έφτασαν με τα τανκς, άρχισαν να πυροβολούν. Ο πολύς κόσμος είχε φύγει για το Εργατικό Κέντρο. Και εκεί βάλαμε φωτιά σ’ όλα τα χαρτιά και τα κάψαμε.
Δώσαμε το σύνθημα και διαλύθηκε ο κόσμος. Έφτασε η ώρα 4 το απόγευμα. Επί 10 μέρες ο λαός της Αθήνας και του Πειραιά ήταν στο πόδι. Τα σχολεία, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, είχαν απεργία ώσπου ανέσταλη η πολιτική επιστράτευση. Στη μάχη για την πολιτική επιστράτευση, ο λαός της Αθήνας και του Πειραιά, έδωσε θύματα 20 νεκρούς και 100 τραυματίες περίπου. Οι επισιτιστές είχαν 1 νεκρό και 2 τραυματίες από σφαίρες, πολλοί δε από τα γκλόμπς.
Στο λόγο μου, στο τάφο του Κουκουράβα είπα: “Αγαπητέ μας σύντροφε Κουκουράβα, έπεσες στη μάχη για την λευτεριά και για το δίκαιο των εργαζομένων. Η καινούργια γενιά, τα παιδιά στα σχολεία για πολλά χρόνια θα διδάσκονται και θα μαθαίνουν για τους αγώνες σου και για τους ήρωες που πέφτανε σ’ άνιση μάχη και αγώνα. Αιωνία θα είναι η μνήμη σου. Σου ορκιζόμαστε ότι θα συνεχίσουμε τον αγώνα για την τελική λευτεριά.”. Στις 5 του Μάρτη που με κτύπησαν με το γκλόμπ, πρήστηκε το κεφάλι μου και είχα ένα ρόζο σαν αυγό».
Υπό το βάρος της κοινωνικής έκρηξης, ο κατοχικός «πρωθυπουργός» Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος παύεται και αντικαθίσταται από τον Ιωάννη Ράλλη, ενώ η πολιτική επιστράτευση ακυρώνεται στις 10/3/1943.
Το γεγονός αποτελεί κορυφαίο δείγμα αποτελεσματικότητας της εθνικής αντίστασης, καθώς ήταν η μοναδική χώρα στην κατεχόμενη Ευρώπη που το πέτυχε.
Τριπλό το όφελος της επιτυχίας, από τη μία χιλιάδες Έλληνες έσωσαν τη ζωή τους αφού δεν μεταφέρθηκαν στα κάτεργα της Γερμανίας και από την άλλη ότι δεν ενισχύθηκε η πολεμική μηχανή των κατακτητών με νέο αίμα στα γρανάζια της, όμως πέρα από τα σύνορα της χώρας, αποτέλεσε παράδειγμα και έμπνευση για όλους όσους αγωνίζονταν για την αποτίναξη του χιτλερικού ζυγού.
Έρευνα & φωτο: Nάσος Mπράτσος
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
